Kluuetje of unnen Dumpel

Tussen het Fort en de Maas lag ooit een natuurlijk heuveltje. Aan de zuidkant vóór het veerhuis de Staay in de richting van het dorp, de karren die van het veer afkwamen moesten om deze bult een kleine omweg maken. Op oude betrouwbare kaarten staat dit heuveltje duidelijk aangegeven. En zelfs op oude foto’s zien we onmiskenbaar dit Kluuetje liggen. Helaas, zoals zoveel, is ook dit met de Venlose omwenteling verdwenen.

Nu was het nog even zoeken in oude geschreven bronnen of we er iets van vinden. En ja hoor, in diverse aanduidingen is het terug te lezen. Het werd Kloetken, Klootken, Clothen, Klodje of Dompel genoemd. En heel chique in het Frans zelfs Montagne, maar dat is echt te veel eer.

De verklaring lijkt vrij duidelijk. Want met een kloot wordt hier een aardkloot of een aardbol bedoeld. De link naar teelbal lijkt wat snel getrokken, maar mag natuurlijk ook. En een dompel is een bult, of gewoon op z’n Blericks unnen dumpel. Hieronder vinden we drie voorbeelden, de bronnen zijn bij mij bekend:

-   Meynart Mertenszoon en Katherine zijn echtgenote dragen aan de religieuzen van het klooster in der Oeden (Genooi) over: een perceel grond, geheten dat Kloetken, gelegen beneden der Aest aan de Maas (1420).

-   Ao 1592 den 29 septembris hefft Peter Trefferss ein hant ghewonnen beneven Hillicken opgeen Maess, sijner moeder aen dreij vierdel lantz genant den Dompel off dat Cloetien und gelegen aller neest Schoetelkenss hoeff lant und neven Hendrick de Fuckert lant und ghilt jaerlix iij hollantz (1592).

-   l’auberge de Staij près de fort St.Michel, et la prairie que nous avons appellé dans notre précedent rapport la Montagne qui n’est pas séparée de cette maison que par la chemin qui conduit de la Meuse au dit fort ainsi qu’au Paijs de Kessel (1764).

Ik ben nog eens wezen kijken, maar niets herinnert nog geografisch aan dit stukje Blerickse historie. Alles is afgegraven om de Maas ruimte te geven!? Als ik de andere kant op kijk word ik treurig als ik me bedenk dat hier straks 500 huizen worden gebouwd. Op dat lapje grond dat doordrenkt is met bloedige historie. Dat bij hoogwater van de Maas onder water kwam te staan. Eigenlijk hoop je dat de Maas de bouwplannen nog ’n keer kan dwarsbomen. 

Alleen zal het Kluuetje of d’n Dumpel dan niet meer eigenwijs boven het water uitsteken.

Dokter Vos (1902-1987)

We zulle um neet dök taege kómme in de prille geschiedschrièving van Blièrick. Toch waas dokter Vos mièr as 35 jaor hoèsdokter in Blièrick. In al daen tièd haet hae blièkbaar hièl ónopvallend minse van de pièn aaf geholpe. Maar ouk steun gegaeve in momente van zörg en verdreet. Hae waas ouk ózzen hoèsdokter, dus veur mich waas det raeje genóg um dokter Vos in deze schiènwerper te zette.

Eugène Vos woort gebaore op 3 september 1902 in Rotterdam as zoon van Petrus Arnoldus Vos en Agatha Maria Johanna Bernardina Bax. In 1929 waas hae aafgestudeerd en trouwde in Rotterdam met Jacoba Susanna Schuddeboom. Hae woort hoèsdokter in Blièrick. Ze ginge woeëne op de Antoniuslaan 72, maar verhoèsde al un jaor later nao Antoniuslaan 86 (let op, det zien alde hoèsnummers van veur de Venlose ummekièr). Det loog wao noow de Eindhovensewaeg löp, erges tösse de Sint Willebrordstraot en de toenmalige Spaorstraot in. In 1936 ging hae met vrouw en kinder verhoèze nao de Spaorstraot 20, dus in feite um den hook.
In den oorlog is vuùl kepot gebómbardeerd op det stök Spaorstraot – Antoniuslaan – Sint Willebrordstraot – van Laerstraot. Ik weit nog good det weej dao vruùger in de 50-er jaore hebbe gespeuld tösse de ruïnes en de euverwoekerde häöf. Weej neumde det toen ouk ut veldje van dokter Vos. Wies de niej brök der kwaam leep der un paedje dwars euver van de van Laerstraot (wao noow de Burgemeister Gómmansstraot löp) nao de euverwaeg beej de alde brök. Allein de aldere Blièrickse zulle det nog weite. En op alde plattegrónde steit ut nog waal op.

Mien ièrste herinnering aan dokter Vos dateert van ind april 1953 wie ózze Sjak woort gebaore. Un paar daag nao de gebaorte kwaam dokter Vos op hoèsbezeuk, ik zal ut noeits mièr vergaete. Wie hae eindelik weg waas, vleeg ik nao binne met mien zandpuuet, maar ós mam zag deze kièr niks. Ze zoot op unne stool in de hoèskamer naeve ózze pap, dae in ziene praos zoot. Ze hadde zich beej de hand en bäökde allebei. Ik schrók mich de miès en mich euverveel, waovan ik pas vuùl later wis wat det waas: deep en intens verdreet. Ik leep nao ós mam en vroog: ‘wat is d’r gebeurd mam?’. Ze trok mich taege zich aan en zag hièl zachjes tösse twieë snikke door: ‘We hebbe ’n zörgekiendje’. Det sloog in as un bóm, ik leep nao boète um mien zandschoon oèt te kloppe, trok mien smaerige kleier oèt, wasde mich veur deze kièr maar zelf wat aan de kraan en ging stiekem nao bed. Met de ouge wièd aop staarde ik nao ut plefón en ut bleef maar boenke in miene kop: ‘Weej hebbe ’n zörgekiendje’. Un jaor later trof dokter Vos zelf ut noeëdlot wie zien vrouw euverleej. Ik weit det ós mam dao ouk bedreuf euver waas.

De volgende ervaring kwaam wie ik op de ièrste klas zoot. Ik woort smorges wakker, ut hert klopde in miene kael. Ik had gedruimp det ik in de Sahara had gefiets, maar ik kwaam genne maeter veuroèt. En inens stónd ouk nog zón lillik ald vruike veur mich met unne jute-zak euver de kop. Ós mam goof mich unnen druuege pyama en schoeëne lakes. Veurzichtig nipde ik un glaas kald water nao binne en veel efkes later razelend wie un Spaans rietje weer in slaop. Maar ut waas neet taege te halde, de kómmende daàg bleef ik maar fietse in dae kloeëte Sahara en det lillik ald vruiwke woord ik maar neet kwièt. Sanderdaags waer ik wakker, dokter Vos steit naeve mien bed. Ik mót op mien ziej gaon ligge, de daekes gaon umhoèg, de bóks nao ónder en ik krièg unne kalden thermomaeter in mien kuntje gedouwd. Hae wach un tiedje, ós mam mót un paar kièr hièl deep zuchte en dokter Vos haolt um weer d’r oèt:
’39.2’, zaet dokter Vos, ‘doe je mond nu maar eens open! Iets verder anders zie ik niks . . . ‘. Ik huùr um effe later taege ós mam wat mómpele euver Angina en un kuur van un waek, maar ik bin alweer ónder de daekes gekraope en val in slaop. As det lillik ald wièf weer opdoemp dink ik metein:
‘Angina, des waal unne moèje naam veur zón nut wièf’.

Ut volgende veurval waas un jaor later op de twieëde klas beej meister Hurkmans, un echte zenuwpees. In de winter had ut ge-ieseld, en wie ik te hard euver de stoep rende, schoot ik ónderoèt en brook mien rechterbein. Ik woort nao hoès gedrage en in bed gelag, maar ut ging neet euver. Nao ein paar daag constateerde dokter Vos unne gekómplieseerde breuk, dae in ut ziekehoës opniej gezatte meus waere. Det waas verschrikkelik pienlik.

Maar ouk dao tösse-door kwaam dokter Vos geregeld veur ózze Sjak, ós zörgekiendje. Ut waas ech un bliej laeventig menke, maar hae had altièd van alles. En dan kwaam dokter Vos weer langs, en ik stónd der met mien wièsneus beej. Dokter Vos waas unne serieuze zörgzame mins, met zien schei in de midde en zien aafgemaete muulke. Maar hae goof ós mam altièd genóg aandach en waas hièl gedöldig. As dokter Vos kwaam loog der altièd op ut aanrech in de keuke unne schoeëne gestreke handdook en dao naeve op un schoeën telderke un niej stök LUX-zeip. Ik dóch dan waal ens ‘waorum waer ik met Sunlight-zeip gewasse’, maar ik begreep ut ouk waal weer. Dokter Vos woort door ós mam met groeët respek benaderd en behandeld.

Dokter Vos woeënde nao den oorlog op de Venraoysewaeg 16, in dae moèje witte villa. In daen tièd hadde de hoèsdokters gewoèn de apotheek aan hoès. Nao zien pensioen verhoèsde hae nao Belfeld, nao de Paterswaeg 12. In daen dichte holtwal tösse Belfeld en de Ruiver.

Dokter Vos euverleej 30 maart 1987 in Tegele, hae waas 84 jaor. Zien twieëde vrouw Miep Heinsdijk storf un jaor later. In de advertentie in de krant stónd det hae ière-beschermhièr waas van hermenie Sint Cecilia. Ik heb nog effe gezóch of ik wat vónd op de website van de hermenie, maar ouk dao hebbe ze um vergaete.

Ikke neet, ik herinner um mich as unne gedistingeerde mins, dae ónopvallend mièr as 35 jaor veur vuùl Blièrickse minse haet gezörg. Unnen echte dörpsdokter. Names ózze Sjak en ós mam hertelik dank. 

Soraya el Velacho

We zitte al vièf maond in Spanje en ut vervaelt gennen daàg. Tuurlik keult ut saoves wat aaf en zièn de nachte frisjes. Maar euverdaag is ut met tösse de 18 en 24 grade boète good te doon. As ut zunke zich aaf en toe verbörg, dan gaon we wat wandele. Maar as ut zunke straolend aan den blauwe hemel steit, dan gaon we nao ut strand. Dan-us nao la Marina, dan-us nao la Mata! Maar smeis gaon we tièn minute rieje nao Guardamar, letterlik vertaald beteikent det hièl toepasselik bewaker van de zieë. Vandaag waas weer zónne prachtigen daàg, strakblauwe lóch en gen zuchje wind.

We parkière den auto haos op ut strand en doon de schoon oèt. We sjokke door de losse zand wies aan de zieë. Lekker met de bloeëte puterkes door ut kabbelende water. Det geluùd van die kleine gölfkes die ut strand oprolle. Un paar mieuwe vleege euver ós haer, twieë strandluiperkes dribbele langs de waterkant en pikke in ut zand. We kièke mekaar aan en zegke haos gelièk:
‘Geweldig hè, det oètzich en die geluùde! Die vervaele noeits!’
Links van ós op den boelevaar gaon steeds mièr restaurantjes aope. De lente kump der aan. Maar weej loupe door nao ós favoriete stekske. Ut het ‘El Velacho’, in gewoèn Blièricks beteikent det de zeilboeët. Ut terras zit good vol, maar weej zeuke un plaetske binne achter de groeëte rame. Met un machtig oètzich op de Middellandse Zieë en den boelevaar. Minse flanere op en neer en un paar dónkere Afrikaanse manne probere sportschoon, tasse en zónnebrille te sliète. Un klein tenger Spaans maedje gans in ut zwart gekleid kump nao ós täöfelke. Vanachter zien móndkepke zaet ut:

‘Buenas dias, wat wilt ge drinke?’. Tuurlik sprik ut Spaans maar ik heb ut veur óch maar vertaald.
‘Twieë witte wièn en de menukaart astebleef’. En efkes later zet ut twieë glazer op taofel en schöd die oèt un keul beslage fles wies aan de nek toe vol.
‘Proos schat, wat un geweldig glaas wièn. Ik kin plaatse wièd e-weg wao ze net ut bäömke maar bedekke’.

We zeuke ós wat lekkers oèt op de kaart, Marijke geit veur ‘tortilla y langostinos al ajillo’. En ik bestel mich ‘saladilla de mar y patatas bravas’. Ik zeen det ut Spaans maedje un naamplaetje druueg, ut het Soraya. En Soraya is wie weej det zegke: un flot. Ut steit gen sekónde stil en löp met die groeëte blaajer met aete en drank kevieps tösse de täöfelkes.

‘Wat haet det maedje prachtige haor’, zegk ik taege Marijke. Ut haet van die pikzwarte dieke haor in unne lange stert beejein gebónde, zeker unne maeter lank. Um de twintig centimaeter beejein gebónde met unne wittem band. Ut haet unne kersrechte rök en as ut löp, dan hink dae lange stert doeëdstil. Ik vind det biezónder um te zeen.

Inens huùre we achter ós un gekletter van jewelste. De scherve scheete ónder ós täöfelke. Haet unne kelner zien deenblaad met drank en aete laote valle, wat unne zooi. De man is ech geschrókke. Maar Soraya guuef um zien deenblaad, zaet nao welke taofelnummers hae mót, en begint de zooi op te ruúme. In unne vlook en unne zuch is alles weg en netjes aafgesop. Ut lach nao ós en geit weer servere as-of der niks gebeurd is.
‘Geweldig, det kins se good der beej hebbe’, zegk ik taege Marijke.

Euver den boelevaar douwt un tenger menke veureuver gebaoge unne rolstool veuroèt. Zien vrouw mót nao de WC en hae mót veer kièr aanzette um dae rolstool euver d’n dörpel te kriège. Net as ik um wil gaon helpe, lök ut um. Zien vrouw is hièl erg diek met van die dieke opgezwolle bein. Un geveul van metlieje kump euver mich veur zoewaal de man as zien vrouw. En ik besef mich weer ens wie good weej ut hebbe.

We drinke nog un tas café americano en kriège van Soraya un extra lekker koekje d’r beej. Vanachter zien móndkepke lach ut nao ós met zien dónkerbroène ouge en die lange zwarte wimpers.
Effe later sjokke we weer truuk euver ut strand. Ik haol ózzen alde slaopzak oèt den auto en we gaon lank-oèt ligge. Ik teiken un zunke in ut zand en we geneete van alles wat den daag ós weer gebrach haet.

Geborgd in Blerick

In Blerick komen een paar toponiemen voor met het achtervoegsel -borg! Op de scherpe hoek van de Leeuwerikstraat en Smeliënstraat lag in vroeger tijden ‘op de Stakenborg’. Ter hoogte van de kruising van de Nieuwborgstraat met de van Haeffstraat en Gerardus Grubbenstraat lag eertijds ‘op de Nieborg’. We hebben nog niet kunnen vaststellen wat de oorsprong is van deze naamgeving. Een speurtocht langs meerdere bronnen levert wel een aantal mogelijkheden op. 

Borg (burg, berg) is een Germaans woord voor berg, versterkte plaats. In etymologiebanken vinden we een tweetal sporen:

• het Germaanse woord voor hoogte, vestiging op een hoogte. De aanleg van vluchtburgen op heuvels was bij Germanen en Kelten zeer algemeen;
• in de betekenis van wachttoren ( latijns: burgus; grieks: púrgos). Een burgus was in de Romeinse tijd een klein torenachtig houten hulpfort (wachttoren), dat diende om de ruimte tussen twee legerkampen (castra) op te vullen.

In het Middelnederlands woordenboek staat dat ‘borg’ analoog is aan het Duitse woord Burg, (Middelnederlands: burch), het oorspronkelijke woord voor een (berg)vesting.

Op de Stakenborg lag op de scherpe hoek van de Leeuwerikstraat en Smeliënstraat. In 1850 wordt het heideperceel A 1808 gesplitst, een van de stukken krijgt perceelnummer A 2656 ter grootte van 7 are 95 centiare. In de kadastergegevens staat als toponiem: op de Stakenborg (Smeliënberg), de eigenaar is Joseph Berden. In 1934 is de eigenaar Antonius van Heukelom, die er zijn huis en tuin heeft. In de 30-er jaren koopt Johannes Ammerlaan 1 are (A 7454) in de scherpe hoekpunt en bouwt er een huis en sigarenwinkel.

De naam is een combinatie van staken (dunne palen) en borg (versterking, wachttoren). De naam ‘op de Stakenborg’ verwijst waarschijnlijk naar een (verhoogde) versterking omringd met dunne palen. Welke functie het had is vooralsnog onbekend, net zoals het dichtbij gelegen op de Nieborg. 

Op de Nieborg is een combinatie van nie (nieuwe) en borg (versterking, wachttoren). In een carrévorm lagen enkele huisjes ter hoogte van de kruising van de Nieuwborgstraat met de van Haeffstraat en Gerardus Grubbenstraat, zie kadasterkaart 1820. 

Hypotheses

Ik denk dat het alternatief van vluchtplaats (schans) voor beide borg-en meteen kan afvallen. Bekend is immers dat de Blerickse schans tussen het Saarbroek en huis Boerlo lag. En de Hout-Blerickse schans lag bij de Tangkoel. Maar wat zou het dan wel kunnen zijn?
Het is bekend dat Venlo tussen 1373 en 1830 zo’n 21 keer is belegerd. Telkens had dit desastreuze gevolgen voor Blerick, waar iedere keer opnieuw vreemde troepen lagen gelegerd en ingekwartierd. Huizen en akkers werden geplunderd. Bomen gekapt en het vee geslacht. Alleen al in de Tachtigjarige oorlog gebeurde dit acht keer. Het zou dus zomaar kunnen zijn dat op de Smeliënberg een vooruitgeschoven post was, vanwaar aanvallen op het Fort werden voorbereid. Een palissade van palen was ideaal om zich achter te verschuilen én om uitvallen vanuit het Fort te weren. Dat zou dus zomaar met ‘op de Stakenborg’ het geval kunnen zijn.

Op de Nieborg zou in dat licht bezien een latere (en verderaf gelegen) vooruitgeschoven post kunnen zijn. Gesitueerd om het groepje huisjes in carrévorm: de nieuwe Stakenborg of de Nieborg.

Maar er is ook nog die verwijzing naar ‘burgus’, een Romeins fortje of wachttoren? Het is bekend dat een tracé van een oude Romeinse weg over de Nieuwborgstraat leidde. Op vaste afstanden langs de Romeinse wegen lagen deze ‘burgi’, bemand door enkele soldaten. En we weten ook dat Blerick (Blariacum) een halteplaats was langs de Maas. Het lijkt misschien vergezocht maar laten we bovenstaande mogelijkheden dan maar voorzichtig hypotheses noemen. Ze worden nu al meer ondersteund als die mikwe in Venlo. Verder historisch onderzoek is nu al een uitdaging.

  

Un ech pistuùlke

Ik waas nege jaor en ut laeve bestónd nag oèt nao schoeël gaon, slaope en roepzakke. De vastelaovend kump d’r aan en de vraog waas: ‘Wat gaon ik waere?’. Vas pandoer waas te mótte keeze oèt cowboy, indiaan, zigeuner of gewoèn maar boer. Ik wis ut waal, ik woel Roy Rogers zièn, aldere luuj kinne um nag waal. De groeëtste cowboyheld in de films van daen tièd. Ik waas al aan ut oefene, van un plenkske had ik mich zelf un pistuùlke gefiespernöld. Van mam had ik de kachelpoets geliènd um de juuste kleur te gaeve, hae waas net ech (vónd ik).

 

Op vastelaoves zóndigmorge waer ik aangedoedeld, un te groeët ruutjese haemp, unne roèje zakdook um de nek, zwarte moefe aan de mouwe en unne breije zwarte reem. Mien aldste zuske sjmienkde mich, noow nag de cowboyhood op en ik waas klaor. Mien eige pistuùlke tösse de reem, sheriff-ster op en Roy Rogers kós aan de Blièrickse vastelaovend beginne. Maar dao haolt ós mam wat oèt de kelderkas: unne echte holster veur aan de reem, un ech pistuùlke en un duueske met echte pistungskes kómme teveurschièn. Ik vloog ós mam um de nek en waas zoeë bliej wie unne gek. Un ech pistuùlke . . . . Metein woort ut ièrste rölke met pistungskes veurzichtig oèt ut duueske gehaold en in det nieje pistuùlke gefroemeld. Ut veel nag neet mei, ut mót d’r presiès ingedaon waere anders knalt hae neet. Maar met twieë hand lökde ut toch en hièl gruuets leep ik knallend de Lieuwerikstraot op en aaf.

 

Zóndigmiddig is d’n optoch in Blièrick, ózze pap duit ouk mei met de visclub de Goede Hoop. Hae haet van un alde tante un bóntjeske en un bóntmutske geliènd. Ut haet gen porum, die zièn um allebei vuùls te klein. Veural det mutske sleit letterlik as un tang op un vèrke. En dao make ze um ouk nag roèje lipkes . . . gekker mót ut neet waere. Aan zien visgaerd wuùrd unne groeëte plestik vis vasgemak en dao geit-e op waeg nao ut dörp. Weej gaon effe later nao d’n optoch en zeuke un plaetske beej Cordang in de Broekstraot, taegeneuver de Schenck van Nijdeggestraot. Ut deurde un ieuwigheid wies hae begós te trekke, maar gelökkig had ik mien pistuùlke en mien pistungskes. Eindelik, dao kwaam Herwónne Laeveskrach en de paerd van de Karwats. D’n optoch trok veurbeej en aoh jeej, dao kwaam de wage van de Goede Hoop. Ik kroép achter ós mam, want ik schaam mich kepot. Ózze pap steit baovenop dae wage met zien bóntmutske en zien te krap jeske, zweiend met dae plestik vis. Ik haop det-e mich neet zuùt. Gans op ut lets speult hermenie Caecilia ‘Blièrick ós Blièrick, det steit baovenaan’ en dao achter de wage van prins Hay d’n ièrste. Met twieë hand goeit hae met zien adjudante caramels en zuurtjes nao de minse. Idderein begint inens te graaie en te grièpe. Kinder, jao zellefs moders, kroèpe euver de grónd en pikke mekaar de snuupkes veur de neus weg. Tuurlik doon ik ouk mei en laot op d’n truukwaeg ós mam gruuets mien dieke bóksetesse zeen.

 

‘Wao heb se dien pistuùlke?’, vroog ós mam. Ik greep metein nao miene holster maar dae waas laeg.

‘Weg . . .’, waas ut enigste wat ik kós oètbringe met de ermkes in de lóch.

‘Dan gangk maar gauw truuk kièke of hae nag örges leet’. Flot rende ik truuk nao Cordang maar ik zoog niks ligge. Minse lepe zingend en hossend de Broekstraot op en aaf. En ik veulde mich hièl bedreuf en begós hièl hard te bäöke. Twieë aldere maedjes sproke mich aan:

‘Waorum bäöks dich jungske?’.

‘Ik heb heej örges mien niej pistuùlke verlaore!’.

‘Meschiens mós se aangifte doon beej de pliessie’, zag ein van die maedjes en same huppelde ze wiejer in de richting van de Witte. Nou ja, zellef kós ik niks baeters bedinke, dus leep ik euver de Broekstraot en de Kloeësterstraot nao ut pliessie-buro. Ónderwaeg controleerde ik idderein dae un pistuùlke beej zich had en vroog waal tig-kièr of nemes un pistuùlke gevónde had. Maar lauw-loene, sómmige hele mich zellefs veur de gek:

‘Wat bis se kwièt jungske, dien piespäölke?’.

Binne in ut pliessie-buro waas gaar nemus, allein unne pliessie zónder pet zoot achter de balie.

‘Meneer de pliessie, ik heb mien pistuùlke verlaore op de Broekstraot beej Cordang’. De pliessie keek mich hièl ernstig aan:

‘Aoh wat erg jungske, maar ze hebbe heej nag niks aafgegaeve. Maar schrièf heej efkes diene naam en adres op, as ze wat aafgaeve dan huùr se det waal’.

Hièl bedreuf leep ik nao hoès met mien bóksetesse vol sloek en ónderin det duueske met pistungskes. Zuuj ik ze oeits nag kinne gebroèke? Thoès wachde ós mam mich op en truuesde mich:

‘Kóm maar jóng, zoeë erg is ut ouk weer neet. Volgend jaor koupe we gewoeën un niej’.

 

Maar de vastelaovend heufde veur mich effe neet mièr, zeker wie ózze pap saoves ouk nag ens met un stök in zien kloeëte thoès kwaam. Hae loog nag ièrder as mich in bed óntzettend te snörke. Ik kós d’r neet van slaope en meus allein maar dinke:

‘Wao zal mien pistuùlke zièn, wae haet det met genaome, zal ik ut oeits nag truukzeen . . . ‘, en veel oèteindelik in slaop. De volgende morge kóm ik ónder, ózze pap zit met zièp-uigskes aan taofel met ós mam.

‘Zoeë zoeë’, zaet ózze pap, ‘wat huùr ik, haet Roy Rogers zien pistuùlke verlaore?’.

‘Laot det zièn Piet’, zaet ós mam en taege mich zag ze:

’Zal ik dich verkleie veur de kinderoptoch jóng’.

‘Nae, hoof neet’, zag ik, ‘meschiens kump de pliessie waal mien pistuùlke truuk bringe’.

De vastelaovend waas veur mich veurbeej, de pistungskes heb ik boète op de plaats allemaol met unne hamer laote knalle. Van de pliessie heb ik noeits mièr wat gehuùrd.

Gelökkig heb ik nag un foto.

Hald dich ze stóm dan hald ik ze erm

Ieuwelank waas det un gezaegende aafspraok tösse pestoèr en de notabele van idder dörp. Wat zulle ze det döks taegen-ein gezag hebbe ónder de walm van un gojje sigaar en baove ut nippe aan un deur Frans kónjekske. Woels se un lepke grónd op diene naam hebbe, dan woort det taege betaling door de notaris van ut dörp in un akte vasgelag. Det geld veur det lepke grónd woort gelieënd taege hoeëge rente beej dun bankdirecteur. Tuurlik brach det lepke grónd te weinig op en meus pap dur beej gaon werke in de febriek. En werk kreeg se allein as se van pestoèr un breefke van good gedraàg hads weite te kriège. En zoeë poejakde un gans dörp zich te verrekke um de dreej notabele rièker te make. Pestoèr streuide iddere zóndaag as zalt in de wónd ouk nog ens ziene dónderpraek oèt euver die ermood-zeiers. Met respek veur ut gezag, euvergave aan de kerk, loeihard poejakke veur eur gezin en met laeve in einvoud zuuje ze un plaetske in dun hemel verdene. Hald dich ze stóm dan hald ik ze erm waas de kloe van ut verhaol. Inens begreep ik ózze pap!

Ózze pap ging noeits nao de kerk en haet noeits van-ze-laeve geld geliènd. Ózze pap haet mich gelièrd um te gluive in dinger die dich veuroèt bringe en neet aafdwinge. As se wat wils koupe mós se dur ièrs veur werke en spare, neet andersum. Ózze pap waas van 1909 en ik bin van 1947. Tuurlik heb ik mien eige kinder verteld wat ózze pap mich gelièrd haet, maar de tieje zièn veranderd. Pestoèr, notaris en bankdirecteur hebbe niks mièr euver ós te zegge. Alhoewel.

In 2005 bin ik vervruùg gepensioneerd. Wrièf ut dur maar in, wat bis dich unne mazzelaer huùr ik óch dinke. Zoeë veulde ik mich toen ouk, maar nao 17 jaor pensioen veul ik mich alsmaar mièr wièd truuk gegoeid in dun tièd. De gepensioneerde van taegeswäördig zièn de ermood-zeiers gewaore van hónderd jaor truuk. We huùre dur neet mièr beej, we kriège dur noeits wat beej, eigelik zièn we euver, we veule ós neet mièr gewins. We zièn tot las, ze ware ós leever kwièt as rièk, we huùre dur neet mièr beej.

Toch heb ik van-ze-laeve lank gewoèn gewerk en noeits de kentjes dur aafgeloupe. Gewoèn fièrtig jaor aanein gewoèn gewerk. Noeits de zaak besosemieterd. Neet zoeë hard gepoejak wie ós elders, maar toch. Gewoèn altièd de AOW aafgedrage van ózze loeën. As beejdrage veur un solidaire AOW veur de aldere minse, en die mei-greuide met de welvaart wie zich det fetsoenlik huùrde. En vanaaf de 25 jaor krege we idder jaor unne pensioenbreef in de breevebus. Ech waor, óngelaoge. Kóste we presiès laeze wat we opgebouwd hadde en det ós pensioen gegarandeerd waas.

Maar in de aafgeloupe 17 jaor is dur hièl vuùl veranderd. Andere machhebbers hebbe ós truuk in de fuik gerómmeld van pestoèr, notaris en bankdirecteur. Allein heite ze noow ministeries en pensioenfóndse. We betale belasting euver rente die we neet mièr kriège. Ós gegarandeerd pensioen is al twieë kièr gekort en de AOW is neet mièr solidair!

Toch klage we neet, det hebbe we gelièrd van ós leeve elders. Toch doon we gewoèn vreejwilligerswerk en helpe we andere minse wao ut maar kin. Van ut bietje det we hebbe gaeve we gaer wat weg. We dörve neet te klage. Toch zitte we heej in Spanje midde in de winter te schreuie in ut zunke. Heej veule we ós gewins en zièn we weg van dae sores. Maar kwaod bin ik waal. En meschiens mièr nog bezörg, want wao mót det haer? Pensioengebouwe en ministeries kinne neet wiejer greuie as de grauwe wolke baove ós lendje. Ut is neet mièr ós geld, ut is ós aafgepak, ut is noow eur werk-kapitaal. De verschille tösse erm en rièk waere té groeët. De verschille tösse minse die dinke det zeej de deens mótte oètmake en minse die zich vernederd en aafgeschaove veule bereike haos de uùterste pièngrens. 

Hald dich ze stóm dan hald ik ze erm. Wat ós elders en wat weej hebbe opgebouwd is unne gigantische spaarpot veur graaiers en aafknièpers gewaore. Wao blief ièrlikheid en ièrlik deile. Strakkes meuge we weer stumme, haopelik neet op die leugenaers maar op un ièrlik geluùd. Op minse wie mien vader en moder, die nog ut allerbeste met ós veur hadde.

Probleme aafschuùve

Ik laes un artikel op Facebook euver Venlo-Noord: van aandachswièk nao prachwièk. Moèj gedaon, dink ik. Maar dan laes ik un kómmentaar van unnen alde wethalder: ‘Inderdaad heeft hier een hele mooie transformatie plaatsgevonden’. Transformatie? Inens bedink ik mich det dur in diezelfde periode aan dun andere kant van de Maas ouk un transformasie plaatsvónd. De Vastenaovendkamp veranderde van prachwièk nao probleemwièk. Inens besef ik mich det dae blindgenger aan de Venlose kant met de rök nao de Maas haet gestaon. Un probleem verschuùve is neet un probleem oplosse.

Ik neem óch met zón tieën jaor truuk. We staon al un paar waeke met ózze camper op La Plage d'Argens in Zuùd-Frankrièk. We hebbe un moèj plaetske ónder de buim, we veule ós al haos thoès. Maar ja, ut is waal herfs en de blaar valle van de buim. En um de paar daag vaege we die beejein en dan waere die keurig opgehaold door emus van de camping.
Ut volgende gebeurde ech op unne gojjen daag. We kómme truuk van ut fietse en dreie ós sträötje in nao nummer 324. Potverdomme wat is det? Naeve ós op nummer 325 steit unne hièle groeëte Belze camper met zón groeët rek achterop veur unne scooter. Ik mót mien vrouw taege halde. Zón klein diek menke en un vergelièkbaar vruike zitte met de rök nao ós toe, aan un wit wiènke te nippe. Maar wat unnen houp drièt. Die hebbe eur scooter-rek presiès op de grens gezatte van ós gróndstökskes. Maar dae scooter steit toch ech op ós plaats wao weej al waeke lank ós fietse zette. Maar det is neet ut enige. Haet dae vlaegel alle blaajer van nummer 325 op ós persièlke gevaeg. En óngelaoge, ze ligge waal unne maeter hoeëg. Ós gemekkelikke steulkes leune met de rökleuningskes taege unnem berg blaajer aan. Ik kan mien vrouw nog net taege halde en fluuster: ‘det los ik waal op’. Ózze Franse euver-buurman Claude (Kloot) kiek ózze kant op en haolt begrièpend zien schouwers op.

Ut wuùrt wat later en de twieë Belskes kómme oèt eure camper. Hét in un wit zomerkledje met die roeskes aan de muiwkes en ónder langs. Hae met un fris euverhaempke. Hièl zwaor kroèpe ze met eur dieke krint op de duozit van de scooter. Hét wat euverdreve met de beinkes wièd terwièl ut zien kledje good vaspak. De vaering van det dink wuùrt wies ut uùterste geterg en de bendjes snakke nao mièr lóch. Zónder op ós aan te kièke sputtere ze weg.
‘Zoeë’, zeg ik, ‘noow zièn weej aan de beurt’. Ik grièp mich dun hardem bessem en vaeg alle blaar van nummer 324 truuk nao 325. Kloot van dun euverkant kump mich hièl sympathiek helpe met zón groeëte graasherk. We scheie pas oèt as idder blaedje weg is en det scooter-rek kómpleet verdwene is ónder die groeëte blaajer. Wat euverdreve span ik ós reserve-waslienke haorscherp tösse 324 en 325. Marijke zet ós fietse weer op de vertrouwde plek en gelièkertièd zegge we: ‘Zoeë, det hebbe we schoeën oèt dun aek gedreid’.
Tevreeje gaon we weer zitte en nuùdige Kloot met zien vrouw oèt veur un keul wit wiènke met wat blökskes kieës durbeej. Ut wuùrt al wat later en die twieë Belskes zièn nog altièd neet truuk. ‘Die kinne mich wat, ik gaon nao bed’, zaet mien vrouw. Effe later ligge we net in bed as we boète zón knetterkarter huùre aankómme. We vaere allebei op. Boète vang ik geluùde van ‘Nom de Dieu’ op en zelfs iets van ‘imbécile’. Ik vermoed det hae mich dao mei bedoelt, scheet mich in de petufelkes en stap nao boète. ‘Gojjenaovend, zièn dur probleme’, vraog ik. En dao kump det diek ónderkruùperke op mich aaf maar helt inens in as hae zuùt det ik twieë köp groeëter bin. Hae mak dreej kleine peskes achteroèt en begint met groeëte gebare te vraoge wat ik um waal neet aangedaon heb. ‘Nouw, presiès was dich gedaon haes! Hièl geniepig de rotzooi nao de bure aafschuùve as die weg zièn’, zeg ik. Keurig en hièl röstig in ut plat want ik weit det die Wale ut ouk altièd verrekke um Nederlands te praote. Dus ik deze kièr ouk gen Frans. Dae kleinen boetskop verkleurt van roeëd nao paars en Kloot van dun euverkant schuut te hölp. Hae leet nog ens röstig oèt det idderein die blaajer aan de kant van de waeg kin vaege en as se det mels beej de receptie dan wuùrt det de volgenden daag keurig opgehaold. Det klein poèpediekske kiek wild um zich haer en kump langzaam aan wies bezinning. Ik trek mich truuk in ózze camper en we valle lekker in slaop.
Smorges hièl vruùg huùre we gestómmel op de camping en effe later unne zwaore dieselmoter opstarte. We kièke door ut achter-ruutje en zeen de twieë kleine Belskes net wegrieje. De blaajer dwarrele ein-veur-ein van ut scooter-rek.

Ik dink weer aan det artikel op Facebook. Waas ut maar altièd zoeë gemekkelik. Kóste we daen drièt oèt de Vastenaovendkamp ouk maar weer truuk schuùve wao hae vanaaf kump en eigelik thoèshuùrt.