Näöle op mien Bliericks

Ik bin begónne aan mien viefde book in mien eige Bliericks. D’n titel is bewus zoeë gekaoze umdet d’r hiel vuul ónderwerpe zièn waoreuver ik waal wat te näöle heb. Euveriges werk det näöle ouk van twieë kante. Dök schrièf ik wat en dan zet ik det op de sociale media. Nou ja, sociale, d’r wuùrt behuurlik wat bagger euver oètgegoèid. Wao haole ze al die gore creativiteit vandaan? Maar ik kin dao good taege, smeis krölle mien móndhukskes daovan.

Mien Bliericks bedoel ik ech zoeë. We hebbe met veer man ach jaor gewerk aan un Bliericks waordebook en ik staon dao gruuets veur 100% achter. Maar sóms zeg en schrièf ik sómmige wäördjes toch anders. En det meug! Die mich kinne, die weite det ik noeits taege emus zeg: ‘Det hebs se verkièrd geschreve’. Nae, sterker nog, ik bin bliej met idderein dae in ut dialèk probeert te schriève. Zoeë waogde d’r eine te zegke det mien vader zaliger zich altièd vergis haet!? ‘Leeve pap, ut waas neet Haoreskempke maar Hooriskempke, fout – fout – fout!’. Dae klojo dae mót oèt Venlo kómme.

Á propos Venloos. Lets had ik un laezing euver Blierick gegaeve. Stónd un vruike al un tiedje achter mich te treuzele wie ze vroog: ‘Waorum heb geej unnen haekel aan Venlo’. Ik schrók dao van en ik meus eur gemeind oètlegge det ik ech hielemaol niks taege Venlo en al gaar neet taege Venlonaere heb. Maar as ik euver de historie van mien eige dörpke praot dan óntkóm ik d’r neet aan. De geschiedenis van Venlo en Blierick loupe noow einmaol parallel en Blierick haet altièd zwaor geleeje ónder ut feit dat ut taegeneuver Venlo loog. Det is altièd zoeë gewaes en sóms dink ik waal ens det ut noeits veranderd is. ‘Aohao, ik dóch al’, zag det vruike.

Noow weit ik zeker det vuul Venlose dinke ‘wat un genäöl’ en vuul Blierickse zich achter de uurkes kratse en dinke ‘dao zit wat in’. Zoeë zit ge, näöle hingk ouk aaf van wae ut zaet of wae ut óntvingk.

Op 29 augustus vurrig jaor ware ze in Blierick ut alde Lambertuskerkske aan ut bloeët legke. Blierick leep oèt en sómmige sloge un kruutske beej ut aanschouwe van vièf grave oèt de 17de ieuw van ós Blierickse, Hou-Blierickse of Bookender veurelders. Maar wat ouk hiel schrièuwend en haos as heiligschennis opdoemde. Presiès, daen halven hiep. Dae enorm groeëte rónde blok betón dae óneerbiedig as unne zwaore vlook midde op de fundamente van ós ald kerkske drökde. Ik heb nog gevraog of det waal kós en of dao archeologische vreejgave veur gegaeve waas. Ge raojt ut al, d’n andere kant van de Maas zweeg. Nou, wies vurrige waek. Toen kreeg ik wat fuddelkes met ouk nog ens un teikening van daen halven hiep die neet klopde.

Noow weit ik zeker det un paar minse dinke ‘wat un genäöl’ en vuul Blierickse zich achter de uurkes kratse en dinke ‘dao zit wat in, daen halven hiep had d’r noeits meuge staon’. Zoeë zit ge, näöle hingk ouk aaf van wae ut zaet of wae ut óntvingk.

Zoeë zal ouk mien viefde book euver loupe van mien leefde veur mien Blierick. Wat sómmige genäöl zulle vinde, die det neet aansteit. Maar ut zal ouk weer vol staon met gedichjes die dök snachs beej mich opkómme as ik neet kan slaope. Ouk weer euver veurvalle oèt mien jeug of van mien krank zien. Ut is unne speegel van de aafgeloupe dreej jaor met unne lach en un traon.

En ik zal óch neet teleurstelle, ouk wat näöle op mien Bliericks

Con amore

Ik verdwaal waal ens wat op ós sociale media en dan krats ik mich geregeld achter mien alde oère. Zal ik noow weer reageere of mót ik met miene kop schödde, effe slikke en doorgaon. En juus daorom wil ik ut d’r effe kort met óch euver hebbe.

Van de waek loos ik det unne (euveriges good geïntegreerde allochtoon), ut wäördje gecondoleerd woel schrappe oèt ós taalgebroèk. Hae vónd det te kort, te zakelijk en te kald. As of se teikens veur un pakketje aan de deur!? Mien grièze herse-celle begóste zich te ergere, mien ouge dwaalde aaf nao de reaksies en potdomme, de meiste ware ut met um ins. Ik dóch nog, zal ik dan toch maar reageere? Maar ik slikde ut weer in, veur se ut wets hebs se un doeëdsbedreiging in dien inbox. Want ik veul det toch gans anders!
In condoleren beginne we al met ‘con’ zoe-as in ‘con-amore’, wat met leefde beteikent. We deile de leefde same. Aansloètend hebben we ut euver ‘dolore’, wat weer pièn, leid of verdreet beteikent. Dus as ik gecondoleerd zeg, dan veul én deil ik ut verdreet met dae bedreufde mins. Ik besefde mich inens det de meiste minse neet mier de beteikenis veule van vuul wäördjes. Ós veurelders hebbe die wäördjes oeits bedóch en ze hebbe generaties langk euverlaef. Ós taal wuùrt moèjer as se begrieps én veuls was se feitelik zaes. Dao wil ik ut kort met óch euver hebbe.

Zoeë metein stap ik op miene fiets en vuul minse weite neet wao det waord vanaaf kump. Nou det kump van ‘vice’ wie beej vice-veurzitter. Dus ózze fiets is de vervanger van ut loupe. Taegeswäördig hebbe ze ut euver unne E-bike of unne Fat-bike. Maar ik heb ut hièl eigewiès euver miene fiets. D’r sluipe al genóg boètelandse wäörd in ós vocabulaire, wat euveriges ’n frans waord is. En as we zinge van ‘Moder help dae kaerel wilt mich kösse, maar ut geit neet want ut fuulke zit d’r tösse’, dan zit dao ouk un frans waord in. Want fuulke kump van ‘voile’, wat sluier beteikent. En vruuger droge vrouwe döks un hudje met zón gerdienke d’r veur.
Allewiels bars ut ouk van de Duitse wäörd in ós ‘Vokabular’. We hebbe ut gewoeën euver sjlagers en euver einzelgänger. Maar in de vastelaoves-optoch spraeke we weer van faatse, die allein mei-trekke. Alhoewel ózze pap ut ouk döks had euver un faatse kaart, det beteikende det hae nog maar ein kaart euver had van ein saort (schöppe, herte, roète of klavere). En astebleef, al zièn ut lieënwäörd oèt Pruusses, Frankrièk of Ingeland, blièf ze gebroèke.

En det geldt nog ens extra veur die hónderde prachtige wäörd die ós dialek rièk is. Euver originaliteit hove we neet te moppere. As ik un wat ónbeholpe menke zeen met unne wat diekeren bums op ein te rónd en te diek buukske dan neum ik det un poèpediekske. Moèjer kin ik ut neet make. En as d’r un wat ónverzörgde vrouw veurbeej löp in wat flódderige kleier in unne wat ónbehouwe pas? Dan neum ik det un floetsmadam, det kleurt veur mich det ganse plaetje in.

Noow weit ik waal, d’r zièn genóg van die griènièzers die altièd wat hebbe te sikkeneure. En det meug van mich. Maar as minse bepaolde wäördjes oèt ós waordebook wille elimineere (?), dan kóm ik in ut gewaer (!). En as ik emus condoleer dan doon ik det met vuùl empathie en geveul ‘con amore’.