woensdag 25 juli 2018

‘ne Aap met zeve piemels

In de vootspaore van kaptein Jacques Tutelèr
We zitte op ’n zomerse daag te luime in Stekene, in d’n Belzjiek. Ik blajer ein informasieblaedje door, op zeuk nao ’n interessante wandeling of 'ne mekkelikke fietstoch. Dao velt mien oug op: Fort Liefkenshoek. Potdomme, ik dóch det dét neet mièr bestónd. In d’n Tachtigjäörigen Oorlog ware Fort Liefkens, en ’t aan de andere kant van de Schelde gelaege Fort Lillo, de twieë meis zudelikke vestinge van de Staatse Fortengordel. Ze ligge ein paar kilomaeter stroumaafwaerts van Antwerpe, links en rechs taegen-euver-ein aan de Schelde. 
En noow kump ‘t, of ge ’t geluif of neet, van 1587 wies 1602 waas unne kaptein Jacques Tutelèr commandant van Fort Liefkenshoek. En of ge 't geluif of neet, Jacques en ik zien hièl wièd femilie vanein. En jao huuer, volges det blaedje is ’t fort ouk nag te bezichtige. Dao mót ik haer, en dus stappe we in d’n auto en gaon op waeg nao Kallo, want dao leet ’t fort. Efkes veur Antwerpe van de autobaan, en we rieje ein viès en griès-grauw immens havengebied in. Tösse allemaol van die gigantisch hoeëge hijskrane en raffinaderieje begin ik aan mich zelf te twièfele. Mót heej zón moeëj bewaard fort ligge? Maar 'n straotnamebördje verraojt ‘Ketenislaan’, en dao mótte we toch ech zièn. Maar d’r kump gen ind aan die gore havententakels achter die hoeëge geslaote hekwerke. Nao twieë kièr verzuchte ‘volges mich mótte we truuk’, zeen we plotseling ein broeën bördje nao rechs wièze ‘Fort Liefkenshoek’. Euver ’n klein slingerwaegske kómme we in ein greune oase terech en dao doemp ‘t op: ‘ne greune hoeëge wal in de bekinde veer-sterre-vorm die beej ein alde vesting huuert, umrink door stilstaond water. Nou, vuuel toeriste kómme heej neet, we zien de enige op de kleine parkièrplaats. 

’t Hert klop mich in de kael, vandaag traej ik nao 430 jaor in de vootspaore van miene kaptein Jacques Tutelèr. Oètstappe, fototoestel in d’n aanslaag, bóks optrekke en auto op slaot. Ik pak Marijke beej d’n erm en wie ’n aanstónds broèdspaar schreie weej plechstatig euver de holtere brök van de slotgrach in de richting van die machtige toegangspaort. Veugelkes tjielpe ós welkóm. Ik sloèt mien ouge en probeer mich te verplaatse, 430 jaor truuk in d’n tièd. Inens huuer ik Marijke zegge: ‘Shit, ’t fort is op woensdaag geslaote’, en ik waer wild wakker geschöd oèt miene opkómmende trance. ‘Potverdomme . . . nondedju, det hebbe weej weer!’. Met loeëd in de schoon loupe we truuk. Nou ja, dan drinke we maar ’n tas kóffie oèt de thermoskan, en snoève toch maar effe de sfeer op van de umgaeving. Dae sfeer dae eigelik veur mich zwaor verzouwd waas. Beej de twieëde tas kóffie probeert Marijke mien teleurstelling wat te verzachte: ‘We kinne meschien gewoèn ens aanbelle, de wets maar noeëts’. Zónder enige fedusie sloef ik weer euver de brök, dit kièr zónder aanstaonde broèd. Want Marijke löp neet met, en luuet daomei de mood nag wiejer in de schoon zakke. Ik douw op zón óngepoetsde kopere bel en ik schrik mich ’t laplazerus. ’ne Schelle keiharde toeën helt te lang en te akelig hard aan. Daonao wuuert ’t nag stiller, d’r hink ein duuëdse stilte euver die oase, zelfs de veugelkes zien geschrókke van die rotbel. Ik loup truuk nao d’n auto en halverwaege de brök huuer ik: ‘Ieëkkssss’. Ik dreij mich um en zeen die groeëte paort knièrsend traog schorend oape gaon, en d’r verschiènt unne vrintelikke mins in de äöpening. Gauw truuk spoje: ‘met excuses meneer, ik weet dat het fort vandaag gesloten is, maar misschien mag ik binnen even een foto maken, alstublieft . . . .’. Hae bekiek mich röstig van top-wies-tieën en knik zónder wat te zegge. En ik sprint truuk um ’t fototoestel te haole: ‘Marijkuuuhhh, we meuge d’r in . . . ‘. 
Zoeë bliej wie twieë kleine kiendjes traeje we plechtig binne in de verwachtingsvolle boeëk van ’t fort. Marijke nimp flot wat foto’s van mich op plekke wao ik de geis van kaptein Jacques Tutelèr dink te bespeure. Hièl gruuets zeg ik taege dae vrintelikke mins dae ós binne leet: ’een van mijn voorvaderen, Jacques Tutelèr, was hier 430 jaar geleden commandant van dit fort’. Dae man waas bezig met fiuuèlkes te paote. Hae richde zich op en keek mich aan, zien moel veel half aope en hae leet wat knöllig ’n fiuuèlke op de grónd valle. ‘Amay, das wel hieël lang geleje, zunne . . ‘, kwaam d’r nog net oèt. ‘Ièrlik waor’, vulde Marijke aan, ‘hae haet d’r ein book euver geschreve’. En det waas blièkbaar zónne indrökwekkende vreejbreef, want met ’n hièl royaal gebaar móchte we noow euveral gaon kièke. En we móchte zoeë lang bliève as we woeje. Hae zelf woeënde al 16 jaor op ’t fort, in dees vredige oase van rös midde in det gore havengebied ónder de stinkende rouk van Antwerpe. 
We keke röstig rónd, maar d’r waas gen inkel tasbare herinnering mièr oèt d’n tièd van de Tachtigjäörigen Oorlog. Alles wat d’r noow steit is gebouwd vanaaf 1797, baoven-op die gróndig en zorgvuldig aafgebraoke herinneringe aan miene eige Jacques Tutelèr. Allein de grónd waorop we loupe zièn getuge van de historische vootspaore van ózze kaptein. Van heej oèt schreef kaptein Tutelèr aan goeverneur Willoughby in Berge-op-Zoom euver de óntwikkelinge aan de grens met de Spanjole. Zoeë ouk op dae 28ste augustus 1587, de admiraal van ‘t Staatse leger bevónd zich heej op de Schelde met zien vloeët. Same met de kapteins van zien schepe had hae gisteraovend geprobeerd ‘n paar veejendige oorlogsschepe veur Antwerpe weg te kape. Maar umdet ’t helder waer beej volle maon waas, en umdet d’r inkele vissersbuuët op de Schelde ware, woorte ze te vruueg óntdek en de veejendige Spaanse oorlogsschepe gewaarschoowd. De Staatse woorte truuk gedreve door ‘t aafschete van ’t Antwerps kenón, 'welk geluid Uwe Hoogheid misschien wel heeft gehoord gisteravond’. Jaojao, en det is dus 430 jaor geleje. 
We verlaote ’t fort, maar neet zónder dae vrintelikke Belzjiek oètgebreid te bedanke. Hae waas nag steeds ónder d’n indrök en keek mich aan ‘as of ik de kaptein zelf waas’. Zeker-en-vas woej hae mien emailadres, want de stadsarchivaris van Beveren zuuj beslis met mich kóntak opneme (en det is gebeurd). Met mien allerbeste handschrif voldeej ik aan zien verzeuk.  
‘Wie veuls se dich noow’, vroog Marijke beej de derde tas kóffie boète de paort. ‘Uhh wat zaes se . . . nouw wat dachs se, wie ‘ne aap met zeve piemels. Geweldig’.

vrijdag 20 juli 2018

‘ne Zomerdaag aan de Wassum


Ut is erges in de vieftiger jaore. We hebbe groeëte vakansie en óntzettend mazzel met ut waer dit jaor. Ut is al daag bloodheit, det beteikent idderen daag boeëte speule van smorges vruueg tot saoves laat. Lekker naeve de deur wat koèle grave, leefs wies aan ut gróndwater. Ut bliek zelfs aangenaam keul zón anderhalve maeter ónder de grónd. Idderen daag ein nieje koel, ut Liëuweriksveldje liek waal eíne groeëte gátekiès. Zoeë aaf en toe efkes flot naor hoès veur ein bótteram op de voès of ein glaeske aanling. En dan waal van daen echte aanling, de appelesiene-velkes dansde toen nog speuls in ut glaas. De mónd aafvaege met ein zand-hand en flot weer óndergrónds. Weej woeije in daen tièd zelfs miènwerker waere, wiste weej toen baeter? De miène in Zuid-Limburg dreijde nog volop. Sterker nog, in Blièrick woeënde toen ouk nog miènwerkers. We zóge ze waal ens vertrekke in die dónkere kleijer, unne dich geknuipde ruutjese handdook nónchalant euver de schouwer.

Vanmorge waas ut weer strakblauwe hemel, de zón snierkde al vruueg op mien kaoreblónde häörkes. Maar d’r waas némus um met te speule op ut Liëuweriksveldje, en gans allein in die koel? Daor is niks aan! Speule is ein sociaal gebeure en al flot veulde ik mich wie ein raoze zuster van Steyl. Ós mam had net gisteraovend verteld det die noeëts boète meuge kómme. Die zitte eur ganse laeve achter tralies zónder bezeuk, zónder vriendjes, zónder wat-dan-ouk. En dan halde die ouk nog ens 24-oors aanbidding, altièd zit d’r ein begièn te baeje veur d’n altaar. Nou zeg, det klónk mich toch wat euverdréve vroeëm. Ut rièke roeëmse laeve bezörgde mich de razel euver de rök. Dan is gans allein in die zandkoel ouk weer neet te vergelièke met ein kloeëstercel. Maar toch vind ik ut vandaag maar naatje-pet en gaon naor binne:
‘Mam, d’r is némus boète um met mich te speule’.
‘Jao wat wils se? De minse hebbe vakansie, waorum vruueg se Johan neet?’. 
‘Bin ik al gewaes, die zien ouk neet thoès’.
‘Piet, kin se dae jóng neet metnéme visse? Smaer ik waal wat ekstra bótteramme’.
‘Maar zeker Tuut, zeg maar taege um det we naor de Wassum gaon’. Nou, det waas neet taege douvemans-uurkes. Det heufde ós mam neet nog ens te herhaole, un knipuigske waas genóg. Mien schöp verdween linea-recta met zand en al in de schop. De alde zandschoon woorte oèt getrap naeve de boètedeur. Gauw de laarze pakke. En mien smaerige zök woorte in die laerskes gepers, want beej de Wassum waas ut altièd drassig.

‘Ik bin zoeë wièd, ik bin klaor!’, reep ik.
‘Jao, dich waal, maar dien vader nog neet. En de wils toch ouk bótteremkes mei néme?’.
‘Mam, meug ut kaolezeef ouk met um staekelbaerskes te vange?’.
‘Allein as se ut neet kepot maks en weer schoeën mei truuk brings’.
Wachte deurt veur kleine jónges ieëwig langk, maar eindelik waas ut zoeë wièd. Beej mien vader veur op de stang en op waeg naor de Wassum. Beej ós de straot oèt, linksaaf naeve ut spaor en d’n euverwaeg neet euver, maar veurbeej, links ut veld in. We fietse al gauw op zón pienlik slingerwaegske, de kuulkes in de waeg doon pien aan mien kuntje. Maar mich huur se vandaag neet mièr klage. Daor achter tösse de buim en de struuek verschaole leet de Wassum, ‘t viswater van visklup De Goede Hoop. Mien vader waas penningmeister van die klup, en in ut veurjaor kwame alle vissers beej ós thoès de visvergunning aafhaole. Mien aldste zuske kós hièl moeëj schriève, en deej veur ózze pap allemaol ut schrièfwerk. De vissers woorte óntvange in de goój- of veurkamer, en ik zoót d’r dök met miene snuffer beej. Daor lièrde ik al jóngk wat visserslatièn beteikende. Ik zeen ze zoeë nog veur mich: de lange van Verheye, Pitje Sonnemans, Baer Schoenmakers, Sjaak Kersjes, d’n dieke van Wilbers van de krant, Toeën van de Ven de schilder, Handrie Fortrie, van Ommere en zoeë wiejer.

‘Ut letste stök mótte we loupe’, zag miene pap. Dat waas ouk op snippen äörtje, want we lóge al haos same in ut graas.
‘Hahahahahaha, daor hebbe we mazzel gehad’, niks leukers as same met dien vader hertelik lache as kaerels ónder elkaar. We kwame beej ut zwarte ge-pappen-dekte scheurke van de visklup. De fiets woort d’r taege gezatte, tasse en visgaerde d’r aaf gehaold en ik sjokde met mien kaolezeef achter mien vader aan. Hae had zien eigen visstekske aan de Wassum, zón 50 maeter van det kiètje aaf, un smaal zómpig paedje door, lekker met de zón op de rök. Kómpleet verschaole tösse ut reet. Ik ging un paar maeter achter um in ut graas zitte. Mien vader klapde zien vissteulke oèt, en zat de ein tas links en de ander rechs van um. Hae ging d’r zich beej zítte en schoof zien visgaerd oèt. Ein holtere sigarekisje kwaam teveurschiën, ein visvièm hièl sekuur oètgezóch en vas gezatte met un fentielslengske aan ut tuupke van de gaerd. Dan ging d’r ein eimerke aope en un paar bölkes visvoor woorte keurig ‘plónss . . ploepp . . ‘ in de Wassum gemik, presiès op de plaats waor straks d’n dobber kwaam te ligge. Hae boog zich veureuver naor ut water en wasde zien hand. Hièl veurzichtig woort ein klein bölke deig aan ut häökske gefiespernöld. Die lange gaerd opgepak, in de lóch gestaoke en ‘zjoeff . . ‘, häökske en deigbölke verdwene ónder water, d’n dobber huppelde van blièdschap effe nao. Ein klein Willum-II-sigaerke kwaam oèt ein bléke Willum-II-duueske, en ut ièrste rouksinjaal woort begeleid met ‘en noow maar haope det ze ouk wille biète’. Nouw, det deurde veur mich vuuels te lang, dao wachde ik neet op, want wiejer-op verbónd ein klein baekske de Wassum met de Everloschebaek.
‘Pap, ik gaon staekelbaerskes vange’, en makde mich met mien kaolezeef letterlik oèt de struuek.
‘Veurzichtig hè jóng, en laot aaf en toe dien gezich zeen’.
Det baekske leep dwars door ein wei in de richting van de spaorlièn Venlo-Eindhoven, en waas kompleet ónzichbaar tösse al det reet en ut ónkroèd. Maar neet veur deze jóng. Ik koos ein plekske oèt en ging met-de-bein-wièd oètein euver det baekske staon. Ik schrók mich ut apezoór wie ein niks vermoedende aend ‘kwaèk kwaèk’ opfladderde. Met ut kaolezeef plet ik ut reet en ónkroèd naor links en naor rechs, en d’r verschiènt ein moeëj helder struimpke. Noow nog efkes wachte en dan veurzichtig, maar waal zoeë deep meugelik, schöppe met det kaolezeef. En jao huuer, ut ièrste staekelbaerske leet al te spartele tösse ut greune plekkerige kroeës. En zoeë geit ut waal unne hièlen tièd door. Unne inkele sallemander, unne bloodzuueger en hièl vuuel staekelbaerskes wiejer begint ouk det weer te vervaele. Ut zunke snierk intösse op miene rök. En as ik ein staekelbaerske mein te herkinne van unne iërdere haol door det baekske, heb ik ut waal gehad. Mien beinspierkes beginne ouk te trekke en pièn te doón aan de achterkant van det met-de-bein-wiëd euver det baekske hange. Ik rich mich op en zeen wiejer-op det un boeregezin bezig is met kaore binne haole. Heej, det liek mich ouk waal leuk. Ut kaolezeef laot ik beej miene pap achter.

‘Heej achter zien ze kaore aan ut meie, pap, ik gaon effe kièke’.
‘Det is good, maar val die minse neet lastig huuer’.
‘Nae pap, wies straks’.
Ze zien met vièf man en werke ónophaldelik door. D’n boer meijt met machtige haole van zien zeis ut kaore en haolt ut aaf en toe met zónne prikker naor zich toe. Twieë aldere vrouwe grièpe zónne boes kaore van de grónd, ónderwiel ze met-ein klasjenére. Dae wuuerd met eine erm vas geklemp, en met d’n andere erm dreie ze un paar stengels um daen boes. En met eín hendige bewaeging, wie allein vrouwe det kinne doon, óntstaon van die prachtige gelièke kaoreschove. Twieë van die aldere jónges bouwe moeëie hutjes door zes van die kaoreschove taegen-ein te zette. Naeve ut land steit ein paerd veur un platte ker vervaeld ut graas langs de paad op te vraete. En ik klots mich det schitterend schouwspel aan. Zwaor ónder d’n indrök loup ik op daen boer aan.
‘Hallo’, begin ik haopvol. Maar zoeë as det beej boere huurt, zaet dae niks truuk. Beej idder klein peske veurwaerts haolt hae met unne machtige oèthaol die zeis vlak baove de grónd door ut kaore. Det velt langzaam naor eine kant um. Hae kiek mich aan, haolt unne lange slièpstein oèt zien gigantische bóksetes en haolt dae stein al aeve ritmies langs twieë kante naeve die zeis. Dan speejt hae zich in de hand, griep de zeis, dreijt zich um, en geit stepke-veur-stepke ónverstoorbaar wiejer met meie. De kaore-halme valle feilloos dezelfde kant op. De twieë aldere vrouwe zien mièr spraakzaam:
‘Hallo witte, waor bis dich d’r eine van?’, vruueg de ein.
‘Van Tietelèr van de masjieniste, mien vader zit daor te visse aan de Wassum’. Blièkbaar vinde ze det al genóg informasie. Die twieë jónges hebbe ut wat mekkeliker, ze kinne die twieë vrouwe good beejhalde. Maar allein al wie ze mich aankièke, veurspelt weinig goods. Aanspraeke haet dan ouk genne inkele zin. Dus det laote we maar zitte. Hièl gewaog benader ik zón hutje van kaoreschove, boète ut gezichsveld van die vièf hard werkende boereminse. Ut liekene waal die hutjes in Afrika, van die plaetjes die ik waal ens op schoeël gezeen heb. Zuuj ik d’r in kinne zitte? D’n boer dae meijde maar röstig door en die twieë stelle boereminse volgden um röstig doorwerkend, zónder det ze mich kóste zeen. Ik waog ut d’r op en gaon zitte tösse twieë kaoreschove. ‘Auwieje’, die rotstoppels stóke venijnig door mien bóks. Maar zónder pièn kómme we nörges, prakkezeer ik mien ièrste eige wièsheid. Dus schuuef ik naor achter, kop gebaoge met de kin op de bors. Nao un paar kièr veurzichtig achteroèt schúve zit ik d’r midden in en dörf ik weer umhoeëg te kièke. Hièle fiène stuf riezelt op mien gezich en mien haor, en de stroeë-halme prikke euveral waor ze maar prikke kinne. Maar ut ruuk d’r zoeë lekker, ik weit allein nog neet waornaor eigelik. Ein bietje naor zeutsig broeëd, ein bietje naor druueg graas, ein bietje naor havermoutsepap. Ut ruuk naor zomer . . . Jao, det is ut! Zoeë zit ik daor unne hièlen tièd gans allein gelökkig te zien in mien eige hutje, terwiel de jeuk op miene kop allein maar toenump en de prikkende halme aanhaldend bliève ierietére.

As ik un tietje later weer truuk kóm beej mien vader, vruueg dae:
‘Waor waas dich al daen tièd, hebs dich eigelik genne hónger of dors met daen hets?’, en zónder antwaord aaf te wachte guuef hae mich ut pepére täötje met bótteramme en de Exota-fles met eige-aanling. In unne vlook en unne zuch wuuerd det allemaol achterein naor binne gewerk en gekloek:
‘Pap, gaon we noow naor hoès?’.
‘Zoeë metein gaon we naor mam, loup nog maar efkes rónd de Wassum’. Met de zekerheid det ut neet mièr lang zal deure, schravel ik maar weer truuk naor det kiètje, en slaon det paedje rechsaaf in. Ein stökske wiejer de steilwand umhoeëg, heej heb ik ein moeëj oètzich. Daor achter zeen ik ut witte Sint-Jozef-kepèlke, rechsaaf euver dae steilwand haes se ein moeëj euverzich euver de ganse Wassum. Aan de euverkant van ut water zeen ik mien vader zweije, ein teiken det we naor hoès gaon. En d’n daag held op wie hae vanmorge begós. As ik saoves nao ein stevige wasbeurt nog effe op de kanapee taege mien moder aankroèp, dink ik druimerig truuk aan dae veurbéje zomerdaag. Hae begós wat vervaeld, d’r waas némus um met te speule. Eigelik veranderde det neet in de loup van d’n daag, ik mós ut allemaol ein bietje zelf oètzeuke. Ik veulde mich ein bietje gruuets op mich zelf, en haolde nog ens deep aom door de neus. En verdomp, ik rook weer die kaoreschove, wat waas det spannend.

Zón 60 jaor later herinner ik mich dezen daag nog altièd. Wie we gister naeve ein rièp kaoreveld wandelde, kós ik mich zelf neet bedwinge. Ik plökde twieë kaore-halme, en wreef die zörgvuldig tösse mien hand. Ik deej de auge toe en noom dae geur in mich op. En effe waas ik weer beej de Wassum, effe zoot ik weer in mien hutje van kaoreschove. 
Wat 'n gelökzalig geveul . . .


(oèt: Kóm heej vetkedee – te koup beej de Bruna in Blièrick of bestuur@heemkundekringblariacum.nl)

maandag 9 juli 2018

Werke beej d’n boer


As weej vruueger in de vakansie wat beej woeje verdeene, dan waas det smeis beej d’n boer in d’n Bokend. Tösse 1959 en 1964 waas det beej mich ouk zoeë. Ik had in die vièf jaor zelfs unne vaste boer, of eigelik waas ’t unne gerdeneer. Weit nag good wie det de ièrste kièr góng. Mien vriendjes werkde beej Klerke op Euverkaore, maar dae had genóg hölp en steurde mich door nao Jaokops op de Everswaeg, ’n stökske wiejer-op.

Dao stónd d’r eine gans allein op ’t veld slaaj te schoefele, en ik reep: ‘Haej meneer, heb geej meschiens werk veur mich’. Maar dae deej net of hae douf waas en schoefelde gewoèn wiejer. Dus ik schravelde mich met de fiets naeve det veld op, op ‘t ind van de riej aan, wao hae in zoot te schoefele. Wie hae d’r zoeëwat waas vroog ik weer: ‘Haej meneer, heb geej werk veur mich’. ’t Waas zón klein menke met ’n sjimmiepetje op ziene kop en ’n stumelke sigret in de moel. ‘Wie ald bis dich’, vroog hae, en det stumelke dansde tösse zien lippe. Bliej det ik antwaord kreeg zag ik: ‘Twelf jaor meneer’. ‘As ’t neet zoeë maar veur ’n paar daag is kin se morge um zeve oor beginne, veur 90 cent per oor’, kreeg ik te hure. ‘Hartstikke bedank meneer, tot morge vruueg’, en hièl bliej fietsde ik op hoès aan um ’t mam te vertelle.

De volgende morge had mam mich de bóttramme gesmaerd, en ’n Exota-fles kalden thieë klaor gezatte. In zilverpepeer gedreid um ’t keul te halde. Ik had mich de aldste klamotte aan gedaon en flot op paad nao Euverkaore. Um kwart veur zeve waas ik dao, maar d’r waas nemes te zeen. Dus klopde ik achter aan, en zien vrouw makde de deur aop. ‘Gooje morge, ze zièn al begós dao achter beej de staakboeëne’. Mien ièrste werk bleek staakboeëne opbinde. Beej elke stroeëk mós ’n tomatetouw aan d’n baoveste staoldraod hièl hoeëg waere vas geknuip. En dan um d’n ónderste staoldraod waere gedreid en vervolges met ’n sperjesmets in de grónd gestaoke. We ware met zien dreeje, miene boer en wat later bleek zien zuster. Die trokke allebei ‘ne alde Pope-klots achter zich aan, dae ze gebroekde as krökske. Want ze ware allebei te klein um beej d’n baoveste draod te kómme. Zónder vuul te moèle, en bijna wie vanzelf woorte de take verdeild. Miene boer sneej de tomatetouw op de gooje lingte. Ik knuipde ze aan d’n baoveste draod, zónder krökske. En zien zuster dreide det tuiwke um d’n ónderste draod, stook um in de grónd en brach de staakboeëne aan um det tuiwke. Ik vónd ’t metein erg leuk. En die twieë klotse van de Pope hadde niks mièr te doon.

Allein daen boer det waas ‘ne zwiègzame, dae zag allein ’t hoeëg nuudige. Maar gelökkig waas zien zuster wat spraakzamer. ‘Wie hets dich’, vroog ze. ‘Jan Tietelèr oèt de Lièuwerikstraot, mevrouw’, zag ik. ‘Laot det mevrouw maar achterwaeges, ik bin Mia, de zuster van Jo’, en ze wees dao beej in de richting van miene boer. Deej speejde net op det moment zien stumpke sigret weg, en dreide zich weer ein niej oèt zón metale duueske. ‘Ut plak zoeë ’n stök baeter met Jan d’r beej’, zag Mia. ‘Uhuh . . ‘, mómpelde miene boer.

’t Aantal klusjes wat ik moch doon, greujde in de loup van d’n tièd, maar ik vónd ’t altièd ‘t fijnste as ik met Mia kós same werke. Det waas ein leeve vrouw, die mich gaer oètvroog en óngezjeneerd euver van alles praotde. Zoeë huurde ik det meine boer dreej kinder had, twieë maedjes en ‘ne jóng. Alle dreej op de liègere schoeël, maar die móste waal altièd nao schoeël op ’t land knure. Det vóng ik bes waal zielig, want die ware nog erg speuls. Mia zelf waas neet getrouwd, en woeënde same met zien zuske Nelke in ’t veurhoès. Nelke waas nog kleiner as miene boer en werkde op de WAA in Blièrick. Nelke waas net zoeë as ózze Sjak, en det goof genóg praot veur Mia en mich. Nelke waas hièl gek op mich, en ik veulde mich hièl eige aan Mia.

Tösse de middig oot ik gans allein mien buttremkes in de scheur en de ganse femilie oot same in de keuke. Maar det waas neet zielig, want dan kós ik effe naodinke. En boere doon det zoeë. Zoeë heb ik dao hièl wat vakansiedaag verslete op Euverkaore. Petatte rape en erwte plökke wao gen ind aan kwaam. In alle vruuegte slaaj van ’t land vare met de lange kroewage, en as ’t wat naat waer waas woorte koeëlplentjes gepaot.

Miene boer had ouk ’n stök land aan de Schorwaeg tösse Breej en Zaerum. Dao heb ik met Mia daag lang wörtelkes mótte gaeje en oètdunne. Mia lierde mich wie ik brandnetels kós oèttrekke zónder det die stoke. In ‘t letste jaor det ik werkde beej miene boer moch ik zelfs mei nao de veiling um kiste slaaj en kómkómmers euver te laje. Maar ouk dan woorte d’r neet vuuel wäörd voèl gemak. Op de haerwaeg veulde ik die spanning beej um: ‘wat guuef de klok op de veiling aan’. En stook hae zich op d’n truukwaeg ’n sigaerke op, dan wis ik: ‘’t haet good gegaon, en hae is de res van d’n daag te genete’. Maar óndanks die weinig wäörd veulde ik det ’t vertrouwe wat hae in mich had greujde. En beej mich greujde ’t respek in dae stille hardwerkende mins. Hae steurde mich zelfs allein met paerd en platte wage nao de Schorwaeg um tösse de kómkómmers te aege met ’t paerd. Det biès had genne naam, dus neumde ik um maar gewoèn Max, want zoeë hoot ’t paerd van Joeëste de melkboer ouk. Ik veulde mich de keuning te rièk veur op die platte ker, met die teugels in mien hand. Reep ik ‘hup’ en haolde de teugels aan dan leep det paerd. Met ‘hot-op’ sloog hae rechs aaf, met ‘haar-op’ keurig linksaaf en met ‘truuk-oèt’ ging hae stapvoots achteroèt. En as se mich neet begreep, dan bleef hae staon en dreide hièl stóm ziene prachtige kop. Ouk det paerd en ik loge mekaar en weej gove ós veurzichtig köpkes.

Werke beej d’n boer, wae haet ’t neet gedaon vruueger. Ik had vanaaf de twelf jaor al mien ièrste vas kóntrak. Ik begós met 90 cent per oor, en wie ik stopde verdeende ik ‘ne gölde per oor. Ós mam vónd det hae mich waal ens wat extraas had kinne gaeve, maar det doon boere neet. Maar ein dink weit ik zeker. Ik heb d’r vuuel gelièrd, ik heb d’r vuuel aan gehad. Op tièd d’n bölt oèt, en ganse daag werke det brink discipline. En same werke met miene boer en met Mia makde mich gelökkig, en ik kreeg respek veur ’t boerelaeve en alles wat greujt en bleujt. En weit ge wat ’t ergste is, ik bin d’r noeijt mièr truuk gewaes.

En det had ik waal mótte doon, zegge ze wat van boere . . .

vrijdag 15 juni 2018

Genne vaderdaag zónder . .


’t Stelt eigelik gen reet veur, wie kinne ze ’t verzinne . . . vaderdaag. Maar noow hae d’r toch is, staon ik d’r altièd stiekem effe beej stil. Ik staon dan bewus effe stil met mien hand in de tes veur zien geschilderd portret en kièk deep in zien ouge. Beej dae mins dae zoeë  maar oeits mien zäödje haet gepaot, en klaor waas Jantje. Miene leve pap dae d’r al 41 jaor neet mièr is. Maar hae blief veur ieuwig gewoèn hièl herkinbaar in mien hert. En as ik dan weer veur ’t spegel gaon staon en in mien ouge kièk is hae steeds mièr herkinbaar aan d’n boètekant. We lièke met d'n daag mièr op-ein.

Maar waes noow ièrlik, laote we ’t neuchter bekièke. D’r is genne vaderdaag zónder moder. Moders zien zörgzaam, vaders neme besloète. Moders lière verdraagzaam te zien, vaders lière ós te keze. Moders vertelle det we d’r same oèt mótte kómme, vaders lière ós unne band te plekke van de fiets. Moders truueste dich en plekke ’n pleister op iddere wónd. Vaders zegge: ‘Stel dich neet aan, dao wuuers ze groeët van’, moders strièke dich door de haor.

Maar ouk det is beej mich neet hièlemaol waor. Want mien vader en moder makde gen verschil in al die dinger, die deje det gewoèn allebei. Die doedelde det same met ós aan. Mien vader speulde ein bietje veur moder, en mien moder ein bietje veur vader. Maar d’r waas nog iets vuuel belangrièkers. Mien pap-en-mam-same deje ós veur wie se respek veur mekaar kins hebbe, wie se same kins lache, wie se mekaar veur de gek kins halde en wie se mekaar mós truueste. Want ouk in hoèze Tietelèr waas ’t neet altièd roeëzegeur en maoneschièn.

Daorum bin ik waal ens de waeg kwièt met moderdaag en vaderdaag. Veur mich genne moderdaag zónder aeve vuùl aan miene pap te dinke. Veur mich genne vaderdaag zónder euver mien mam weg te druime. En dan dink ik waal ens: ‘Wie erg mót ’t zien um genne pap of gen mam te hebbe’.

Daorum probeer ik idderen daag ein bietje vader veur emus te zien, of sóms ’n bietje te modere. Sóms ’n hand op de schouwer, sóms ‘ne good gemeinde knuffel. Vanmorge keek ik nog 's in ’t spegel en dóch beej michzelf: ‘Nouw alden buul, ’t wuùrd langzaam aan tièd um mièr opa of oma te zièn veur de minse um dich haer’.

Ik wins alle vaders ‘ne moèje vaderdaag, maar vergaet neet ouk ein bietje vader, moder, opa of oma te zien veur die det effe nuuedig hebbe. En dan leefs idderen daag.

dinsdag 12 juni 2018

Wat ik heb met de Pope


Het is 1928, het jaar dat mijn vader en moeder elkaar leren kennen. Ze werken allebei bij Karel Lengs & Zonen, een fabriekje dat Lenco rijwiellantaarns en metaalwaren maakt in Tegelen. Mijn moeder maakt er rijwiellampjes, en m’n vader is bankwerker. Het kan niet anders, het moet liefde op het eerste gezicht zijn geweest. Die 19-jarige blonde jongeman uit de Broekstraat in Blerick, en dat knappe 17-jarige meisje uit de Hoogstraat in Tegelen. Piet en Tuut, het begin van een meer dan een halve eeuw durende harmonieuze relatie. Ze vormen een onafscheidelijk liefdevol paar dat met wederzijds respect en elkaar steunend de komende crisisjaren en de Tweede Wereldoorlog zal doorstaan. In december 1928 kan Piet zich verbeteren, en gaat aan de slag als revolverdraaier[1] bij NV Pope’s Metaaldraad-Lampenfabriek aan de Mercatorstraat in Venlo. En Tuutje gaat mee, zij gaat bij de Pope lampenvoetjes monteren. Tuutje helemaal te voet uit Tegelen, en Piet komt met de benenwagen uit Blerick. Mijn moeder vertelt heel opvoedkundig hoe ze ‘voor-het-eerst’ met de trein naar Eindhoven moet voor een opleiding. ’s Morgens heel vroeg op klompen en in baaienrok over de Tegelseweg naar het station in Venlo. Ze is op ‘snippenäörke’ vertrokken, alleen de kerkklok kent de tijd en de stoomtrein wacht op niemand. Ze moet iets verzinnen en besluit in Venlo een weg binnendoor te nemen over de Sloot. Aan de achterkant van het spoorwegemplacement aangekomen, klimt ze over het hoge hek en bereikt net op tijd dwars over de spoorrails het station. ‘Dat jullie dat maar nooit doen’, besluit ze met opgestoken wijsvinger haar relaas. De komende tijd lopen ze samen elke dag een stukje met elkaar over, van de Mercatorstraat tot de Roermondse poort. Dwars door de stad, soms even knuffelen in een portiekje, er groeit iets moois. Op 1 maart 1930 trouwen Piet Titulaer en Tuut Orval. Voor iedereen zomaar een echtpaar, voor mij 'n altijd blijvend sprookjeshuwelijk.

Het is 1957, ik mag bij atletiekvereniging Festina. Iedere dinsdag- en donderdagavond is er sprint-, spring- en werptraining op dat sompige veldje, dat ingeklemd ligt tussen de voetbalvelden van SVB en VCH in ‘t Saorbrook. En iedere zondagmorgen is er looptraining vanaf de Pope in Blerick. De hoofdingang ligt dan nog aan de Ampèrestraat, en wij wonen in de Leeuwerikstraat. Dus 10 minuutjes goed doortrappen over de Spoorstraat en de Sint Annaweg met de fiets, en je bent er. Ik ben altijd veel te vroeg en sta bij het poortje te wachten. Dat ligt tussen die twee grote poorten in, bij dat halfronde tuintje met vaalrose rozen. De portiersloge is leeg, waarschijnlijk maakt hij zijn ronde door de fabriekshallen. Het wordt snel drukker bij het poortje, sommigen al in hun trainingsspullen, anderen met de sporttas onder de drager. Daar komt de portier aan met zijn grote bos met sleutels. Keurig in zwart pak met opgewreven koperen knopen, met een bijpassende zwarte pet. Ik heb ze intussen allemaal leren kennen, zoals die jongere man die meteen door loopt en voor ons het poortje open maakt. Maar ook die ouwere dikke die heel ergerlijk eerst de portiersloge in gaat. ‘Dat doet die altijd’, zegt onze trainer Frits, ‘en zeg er maar niks van, want dan laat ie je nog langer staan’. Die dikke heeft vandaag dienst, tergend langzaam draait hij met die grote sleutel het poortje open. ‘Maar rustig aan, en geen rotzooi maken’, zegt die dikke. ‘Goedemorgen. Kom op jongens, netjes achter elkaar naar binnen’, zegt Frits voor ons totaal overbodig. Maar alleen bedoeld om die dikke wat te moeke. We mogen ons omkleden in de kleedkamer op de kop van hal A, het is er altijd warm. Je ruikt die goedkope zeeplucht, vermengd met plastic- en olie-geurtjes uit de fabriek. In de kleedruimte met gele vloertegeltjes staan een aantal rijen smalle twee-meter-hoge metalen kasten, met elk een hangslot, voor iedere arbeider één. En tegen de buitenramen een hele rij vaste wastafels. De onderste ruiten zijn van matglas, om voor enige privacy te zorgen. Ook zijn er twee douches, die hebben wij thuis nog niet. Als Frits in zijn handen klapt en ‘kom-op-jongens’ roept, kan de looptraining beginnen. In gezamenlijk tempo draven we door de Wielder naar de Scheetberg. Daar doen we oefeningen en wordt de groep gesplitst in de grote en de kleine wachtpost. De eerste groep loopt ca. 6 kilometer, de tweede groep zeker het dubbele. Ik kies altijd voor de kleine wachtpost, en verheug me nu al op dat partijtje rugby dat straks gespeeld wordt.

Het is 1970, ik heb gesolliciteerd bij de Pope. Na een mislukte en verkeerde keuze voor een officiersopleiding, gevolgd door een vastgelopen carrière bij de Heidemij spreekt die advertentie in de Venlose krant me wel aan. De Pope is op zoek naar een enthousiaste technische voorcalculator met doorgroeimogelijkheden. Ik word uitgenodigd voor een eerste sollicitatiegesprek. Tot mijn grote verbazing moet ik me melden in de Keltenstraat in Venlo. Ik weet het nog als de dag van gisteren, ik ben best wel zenuwachtig. Maar dat duurt niet lang, want ik heb een afspraak met een heel nerveus druk pratende Bertus ter Voert en een introverte zwijgende drs. de Bruïne. Heel gek, nerveuze mensen hebben altijd een rustgevende uitwerking op mij. Het wordt een prettig gesprek en ik mag de tweede ronde in. Ditmaal moet ik me melden op het spiksplinternieuwe hoofdkantoor aan de Edisonstraat in Blerick. Een vriendelijke secretaresse verwijst me naar een lichtbruin gelakt houten zitje tussen groene palmen. Maar ik hoef niet lang te wachten. Een dikke man met lichtgrijs kostuum met donkere strepen komt me ophalen. De man heeft een vuurrood hoofd met van die weelderige grijs-rode krullen er boven op. Hij praat wat geaffecteerd bekakt Venloos, zijn tanden lijken wel een fors maatje te groot uitgevallen. Zijn broek hangt overduidelijk te hoog opgetrokken aan twee bretels, boven die dikke buik. Ik moet glimlachen, het lijkt wel dat hij een enorme grote gulp heeft. ‘Goeiemorge jungske, kom jij bij de Pope werken?’, zegt de man heel joviaal. Hij geeft me de hand en zegt: ‘Leurs’. Ik ben keurig opgevoed en antwoord: ‘Jan Titulaer, meneer, aangenaam’. Het blijkt een geweldige man, hij vertelt me de hele historie van de Pope, legt uit wat van een toekomstig technisch voorcalculator wordt verwacht, wat die groeimogelijkheden inhouden en schuift en passant een briefje met mijn eerste jaarsalaris onder mijn neus. ‘Denk er maar over na’, zegt hij, ‘je kunt 1 april beginnen’. En dat blijkt geen aprilmop. Meneer Leurs is een echte personeelsman, een echte Pope-man, hij houdt woord en begeleidt me heel consequent bij m’n eerste doorgroeimogelijkheden. Overigens wordt hij vaker in de fabriek 'Leures' genoemd, en ook wel 'GG' (grote gulp). Misschien wel logische inkoppers, maar ik heb dat nooit gedaan. Bedankt meneer Leurs.

Ik heb er 35 jaar met veel plezier en enthousiasme gewerkt, en ik durf me nog steeds met onverholen trots unne Pope-mins te noemen. Tot mijn vervroegd pensioen in 2005 nooit een dag met tegenzin naar m’n werk gegaan. En nu werkt m’n jongste zoon er alweer heel wat jaartjes, maar daar moet hij zelf maar wat over vertellen.

Dit is wat ik heb met de Pope. Natuurlijk is mijn verhaal niet uniek, want er zijn heel wat families uit de regio die diverse generaties op de Pope gewerkt hebben. Nu heet ‘t Belden Wire & Cable, vroeger was het de Pope, toen liefdevol de Pit genoemd. In 1889 begonnen in Venlo, na de oorlog geleidelijk verhuisd naar Blerick. Een verbindende factor voor Venlo en Blerick. Een verbindende factor voor de mensen uit de stad en mensen uit ’t dorp.



[1] Revolverdraaibank: gebruikt voor het vervaardigen van series gelijkvormige stukken. Principieel een universele draaibank maar met een beitelhouder voor soms wel 8 gereedschappen die je kunt ronddraaien (zoals bij een trommelrevolver).

maandag 7 mei 2018

Det klein broèn of det groeët griès


Mien opa en oma woènde veur d’n oorlog op de Broekstraot 79, ’n paar deure wiejer as wao later Hoebe met zien frietzaak zoot. Opa Sjang waas machinis beej ’t spaor, hae zoot op zónne hièle groëte stoum-lokomotief. Opa was unne hardwerkende integere en aangezéne mins, oma had ’n lui ziej en goof alles weg. As d’r schörgers naeve de deur kwame, hadde ze beej oma altièd beet. D’r waas zelfs eine schoèjer die geregeld in hoèze Tietelaer mei-oot. Oma zoot smeis naeve de kachel te boefkónte en regelde det andere veur eur ’t hoèshalde deje. Ein maedje van Cromvoets holp waal ens mei, en mien latere tante Truus poetsde d’r. Mien groètelders krege same 11 kinder. Twieë maedjes zien jóngk in ’t kinderbedje gestorve, ein waas d’r in unne knoup gestik. D’n aldste zoon is opgevoed beej zien oma en tantes van moderskant. Bleve d’r nog 8 euver, 7 van die óndeugende jónges en ’t jóngste det waas weer ein hièl leef maedje. Wat zal det zich veilig hebbe geveuld tösse al die kaerels, zeker zoeë lang wies ’t thoès waas.
Ik bin nao miene opa geneump, maar ik heb helaas mien groeëtelders neet gekind. Opa storf in 1933 aan ‘ne verwaarloosde negen-uiger en oma in ’t jaor det ik gebaore bin, in ein verzörgingshoès in Hael. Maar gelökkig woord d’r beej ós in de femilie vuuel euver vruueger verteld. Aatje, ein van mien omes, dae waas vreejgezel en kwaam geregeld saoves met ózze pap klasjenere. En ik luusterde dan met roeije uurkes mei. Alleej, ik zal óch ens ’n paar van die verhäölkes vertelle.

As opa neet met ziene groëte goederentrein door Duitsland of Nederland rónd tsjoekde, dan zoot hae beej de Staay aan de Maas te visse. Ózze pap had ’t dus neet van ‘ne vraemde. Op unne moeije zomerdaag zoot opa Sjang met zien mate te visse, wie d’r ein duchtige hómmelschoor aan kwaam. Inens woord ’t zakke-duuester. Beej d’n ièrste donder-en-bliksem pakde zien mate de zooi in, en gónge kevieps schule beej de Staay. ‘Kóm met Sjang,’t geit zoeë duchtig loos’. Maar miene opa bleef ónbewaoge op zien krökske zitte, onverstoorbaar spienze nao daen dobber. En toen kwaam d’r dich toch ein ónwaer! ’t Veel met bakke oèt de lóch. Maar wie zien mate dreej keteer later truuk kwame, wie ’t onwaer waas gaon ligge, toen zoge ze Sjang gewoèn zitte. Poedelkenèks op zien krökske zoot hae doèdstil op zien keurig opgevouwde druuege kleijer te visse. ’t Waas gen porum, zien mate sloge zich op de kneen van ’t lache. Maar miene opa keek schuuens umhoèg en zag hièl druueg: ‘Ziet ge daor weer stelletje schalevaegers? Ge weit toch det ze good biète met ónwaer! ‘k Heb d’r net unne schoeëne brieësem oèt gehaold’. En hae stóng röstig op, trok zich bóks en liefke weer aan, en visde wiejer.

Die zeve jónges greuijde op tot groeëte kaerels, waorvan d’r dreej ouk weer beej ’t spaor ginge werke. Alle zeve meuste die ein plaetske zeuke op de zölder um te pitte, de dochter had gelökkig zien eige kaemerke. Det zal mich dök ’n rotzooitje zien gewaes op dae zölder, veural in ’t wiekend as d’r gezaope woord. Ózze pap vertelde: ‘Det waas hièl wat angers as noow. As we saoves as ein van de letste nao baove gónge, veel det verdomp neet mei. Want oppe zölder waas gen leech en de wós noeijt welk bed d’r nog vreej waas. En as se d’r snachs oèt meus um te piese, den goof det döks hómmeles. Op unne kièr, ik heij wat gedrónke, woord ik snachs wakker. Ik mós piese wie ’n Bels kindermaedje. ’t Waas nog ’n hièl gezeuk wies ik eindelik dae witte rand van dae zeik-eimer in ’t duuester óntwaarde. Ik góng d’r mich ens good baove hange en probeerde d’r zuuever in te mikke. Maar wat gebeurde d’r. Dae pot verplaatsde zich potdomme zoeë maar euver de holtere vloer. Dus d’r bleef niks anders euver as met dae rot pot met te schuuevele met mien kletterende straol. Wies mien aldste broor opvloog en begós te schelde. Wat bleek? Ik had ziene moeije witte kraag verward met ózze zeik-eimer.’ As ik d’r aan dink zeen ik miene ome Aatje en miene pap alweer lache, de traone lepe eur euver de wange. ‘Kaerels, as ’t maar smaerig is . . . ‘, zag ós mam, ‘dan vinde ze ’t leuk’. En ik begreep d’r ièrs niks van, dus ózze pap lag mich oèt det ze vruueger neet van die witte euverhaemde droge. Nae, gewoén van die stiève witte kraegskes, wie pestoèr die ouk droog. ‘Aohao’, en toe begreep ik ’t pas.

‘Kin se det verhaol nog van die zetpil beej die van-ós-naeve?’, vroog Aatje aan ózze pap. ‘Naehae, vertel ens’, zei ik niejsgierig, want ik wis det die twieje det natuurlik al hóndert kièr taege-ein verteld heije. Ós mam leep alvas nao de keuke, die wis metein wat d’r ging kómme. Blièkbaar woènde vruueger naeve eur unne aldere vreejgezelle man allein met zien hièl alde en stokstiève moder. Moder waas ouk nog ens stokdouf, in daen tièd ware d’r gen gehuur-apparate en dus móste moder en zoon taege-ein schrièwe. Somers zote de minse altièd boète, en dus krege ze veural beej de bure alles haorfièn met. Ome Aatje vertelde det de buurvrouw pille heij gekrege taege de stièf knäök. Ze had die al ein waek ingenaome, maar die holpe neet. Dus góng die op hoeëge, maar krómme puuetjes truuk nao d’n dokter. ‘Dokter, die pille van óch die doon gen juuj. Maar die zien waal wat zaach in de moel en ze schoeme wie Sunlight-zeip’. ‘Ja maar mevrouwtje, dat zijn zetpillen. Die moet u niet in de mond stoppen, maar van achteren’, zag d'n dokter. En op dae bewuste zomeraovend zoot de buurvrouw det aan eure zoon allemaol luued-en-duuedelik te vertelle. ‘Jung, dao mós se mich zoeë metein efkes met helpe, want ik krièg die rot dinger d’r met mien stièf knäök neet in’. Dus hoorte die jónges van Tietelaer moder en zoon schravele naor de keuke-taofel. ‘Heej heb se um’, zag moder. En moder deej zich (waarschienlik) de rok umhoèg en de bóks nao ónder, lag zich kreunend euver de keuketaofel en zag taege de zoon: ‘Zoeë, noow douw um maar ‘ns good d’r in’. ’t Deurde efkes, en ze hoorte de buurjóng ’n paar kièr deep zuchte. Ein bietje hopeloos, maar hièl hard en duuedelik steunde hae:

‘Jao maar moder, welk gaetje mót ik höbbe? Det klein broèn of det groeët griès?’.

woensdag 2 mei 2018

van hure zegge

D’r zien steeds minder minse, die ’t kinne nao vertelle. Steeds mièr mótte ’t hebbe van hure zegge. Veur de volgende generasie zal ’t iets zièn wat wièd weg of hièl lang geleje is gebeurd. Haopelik wuuerd ’t noèijt vergaete. Dao zoot ik aan te dinke beej die aankóndiginge van kómmende bevrijdingsdaag.

Ik bin van vlak nao d’n oorlog, en heb ’t dus ouk van hure zegge. Mien elders sproke d’r maar weinig euver, maar kinder zien niejsgierig en gaon vrage stelle. Ik waas zón niejsgierig menke en vroog ózze pap nao daen oorlog met de Pruusse. ‘Pap, wat zit dao un raar gaat beej ós in de moor?’, probeerde ik weer ens. ‘Mós se maar neet zoeë hard met diene bal taege die moor trappe’, grapde hae truuk um ’t ónderwerp te óntwièke. Maar altièd as ik ós mam en ózze pap vroog nao d’n oorlog, dan trokke zeej ein bedreuf gezich en sproke op ernstige toeën met vóchtige ouge. In ós direkte femilie had God-zij-dank nemus ’t laeve gelaote. Maar ’t verdreet en mitlieje met andere femilies had depe spaore getrokke in eur hert. En dan die ings veur die verschrikkelikke dinger die allemaol kóste gebeure in daen oorlog. Die vièf jaor inein gekraope doèdsings van rónkende bómmewerpers, hand euver de oère veur de fluitende granate, die razzia’s van de Pruusse, daen hónger en élend. En daorbeej ’t greuiende wantrouwe van alles um dich haer. Wae kin se vertrouwe?

‘Noow bin ik pas ech schoow’, zag ós mam veer daag veur de Kers 1942 wie ze ging kièke nao dae verschrikkelikke bóminslaag op de Breetsestraot. Zevetièn minse lete ’t laeve. Waoveur? Ik weit zeker det ós mam veur alle zevetièn traone haet gelaote. Weej hadde unne kleine kelder op de Lieëwerikstraot nummer 13. Dae stónd altièd klaor veur minse die genne kelder hadde of troès zóchte. Ein groeët provisorisch dich gemetseld gaat waas ein van die ligubere spaore. Ós mam vertelde det d’n buurman veur ‘Arbeitseinsatz’ naor Pruusses waas mei genaome. De buurvrouw waas doèdsbang allein met de kinder. Toen hebbe ózze pap en miene ome ein ‘mansgaat’ mótte kappe. ‘Daag hebbe ze gehouwd! Jóng wat was ik schoow det de Pruusse det huuerde. Beej iddere slaag krómp ik inein van de ings’, zag mien mam.

Ózze pap hat ein loèk gemak naor de kroèpruumte in de kamer. Gewoèn van de vloerplenk, en daoreuver loog dan de kokosmat. En dan daor weer op stónd de praos van ózze pap. Op ‘ne goje kièr zoot ózze pap in dae praos de krant te laeze, en mien zuske zoot op de grónd te speule en ós mam stónd in de keuke. Daor zoog ze door de keukeraam dreej Duitse helme baove de moor van de plaats op en neer danse. ‘Razzia . . ‘, dóch ze en makde ’n paar passe richting ózze pap met ’n gebaar det hae zich mós doeke. Binne ‘ne scheet en ‘ne zuch waas de stool en de mat aan de kant, loèk aop en spróng ózze pap ’t gaat in ónder de vloer. En ós mam die mat weer d’r euver haer gedaon en de praos weer op zien plaats. ’t Hert klopde eur in de kael, maar gelökkig lepe die Pruusse door naeve de moor van Rooyakkers aaf nao de Smeliënstraot. ‘Waor is pap gebleve . . ?’, vroog mien zuske en wees met zien vingerke naor dae praos. ‘Sssst . . ‘, zag ós mam en óntplófde zoèwat van emotie. ‘Stel dich ens veur det die Pruusse binne ware gekómme en det kind had gevraog ‘Waor is pap gebleve’?, ik mót d’r neet aan dinke’. En weer greep ze met eur linkerhand naor ’t hert en met de rechterhand naor eure zakdook. Dit verhaol haet ze mich waal ein paar kièr verteld, en steeds greep ouk mich die ings en zoog ik die traone rolle euver eur wange.

Mien aldste zuske waas zón 12 jaor in d’n oorlog en ging met mien tante regelmaotig d’n boer op um veur aete te baedele. Op ’t lets van d’n oorlog woord ’t unne kièr allein nao de melkfebriek in de stad gesteurd, ’t waas november 1944. Maar wie ’t in de stad waas, dao ging plotseling ’t luchalarm aaf, bómmewerpers ware ónderwaeg. Zoeë flot wie meugelik rende ’t richting Maasbrök um op tièd truuk te zien in Blièrick. Maar de iërste bómme vele al, en minse trokke um met nao unne schuulkelder beej de marechausse-kazerne. Later zag ‘t: ’Ik dóch det we in de tunnel zote, dae ónder de Maas door zuuj loupe’. Intösse stónde mien elders doèds-ingste oèt in Blièrick, ik weit zeker det ós mam gek is gewaore van d’n élend. Wie eindelik ’t sein veilig woord gegaeve loog de Maasbrök veur ’n belangrièk stök in puin, maar mien zuske schravelde zich toch de Maas euver. Wie ’t thoès kwaam in de Lieëwerikstraot trof ’t twieë huipkes van minse, die bäökde en schrièwde van gelök. ‘Ik had ózze pap nog noèijt ièrder zeen bäöke’, zag ’t mich later.
Daor mós ik aan dinke, en dao wil ik ’t ouk beej laote. Dit zien maar twieë van die korte herinneringe die pap en mam met taegezin aan ós vertelde euver d’n oorlog. Maar ik zal al die verhaole noèijt vergaete zoeë lang ik laef.

Allein al ’t dinke aan die herinneringe, en ’t praote euver dae rot oorlog veult as ’n bevrijding.