vrijdag 15 juni 2018

Genne vaderdaag zónder . .


’t Stelt eigelik gen reet veur, wie kinne ze ’t verzinne . . . vaderdaag. Maar noow hae d’r toch is, staon ik d’r altièd stiekem effe beej stil. Ik staon dan bewus effe stil met mien hand in de tes veur zien geschilderd portret en kièk deep in zien ouge. Beej dae mins dae zoeë  maar oeits mien zäödje haet gepaot, en klaor waas Jantje. Miene leve pap dae d’r al 41 jaor neet mièr is. Maar hae blief veur ieuwig gewoèn hièl herkinbaar in mien hert. En as ik dan weer veur ’t spegel gaon staon en in mien ouge kièk is hae steeds mièr herkinbaar aan d’n boètekant. We lièke met d'n daag mièr op-ein.

Maar waes noow ièrlik, laote we ’t neuchter bekièke. D’r is genne vaderdaag zónder moder. Moders zien zörgzaam, vaders neme besloète. Moders lière verdraagzaam te zien, vaders lière ós te keze. Moders vertelle det we d’r same oèt mótte kómme, vaders lière ós unne band te plekke van de fiets. Moders truueste dich en plekke ’n pleister op iddere wónd. Vaders zegge: ‘Stel dich neet aan, dao wuuers ze groeët van’, moders strièke dich door de haor.

Maar ouk det is beej mich neet hièlemaol waor. Want mien vader en moder makde gen verschil in al die dinger, die deje det gewoèn allebei. Die doedelde det same met ós aan. Mien vader speulde ein bietje veur moder, en mien moder ein bietje veur vader. Maar d’r waas nog iets vuuel belangrièkers. Mien pap-en-mam-same deje ós veur wie se respek veur mekaar kins hebbe, wie se same kins lache, wie se mekaar veur de gek kins halde en wie se mekaar mós truueste. Want ouk in hoèze Tietelèr waas ’t neet altièd roeëzegeur en maoneschièn.

Daorum bin ik waal ens de waeg kwièt met moderdaag en vaderdaag. Veur mich genne moderdaag zónder aeve vuùl aan miene pap te dinke. Veur mich genne vaderdaag zónder euver mien mam weg te druime. En dan dink ik waal ens: ‘Wie erg mót ’t zien um genne pap of gen mam te hebbe’.

Daorum probeer ik idderen daag ein bietje vader veur emus te zien, of sóms ’n bietje te modere. Sóms ’n hand op de schouwer, sóms ‘ne good gemeinde knuffel. Vanmorge keek ik nog 's in ’t spegel en dóch beej michzelf: ‘Nouw alden buul, ’t wuùrd langzaam aan tièd um mièr opa of oma te zièn veur de minse um dich haer’.

Ik wins alle vaders ‘ne moèje vaderdaag, maar vergaet neet ouk ein bietje vader, moder, opa of oma te zien veur die det effe nuuedig hebbe. En dan leefs idderen daag.

dinsdag 12 juni 2018

Wat ik heb met de Pope


Het is 1928, het jaar dat mijn vader en moeder elkaar leren kennen. Ze werken allebei bij Karel Lengs & Zonen, een fabriekje dat Lenco rijwiellantaarns en metaalwaren maakt in Tegelen. Mijn moeder maakt er rijwiellampjes, en m’n vader is bankwerker. Het kan niet anders, het moet liefde op het eerste gezicht zijn geweest. Die 19-jarige blonde jongeman uit de Broekstraat in Blerick, en dat knappe 17-jarige meisje uit de Hoogstraat in Tegelen. Piet en Tuut, het begin van een meer dan een halve eeuw durende harmonieuze relatie. Ze vormen een onafscheidelijk liefdevol paar dat met wederzijds respect en elkaar steunend de komende crisisjaren en de Tweede Wereldoorlog zal doorstaan. In december 1928 kan Piet zich verbeteren, en gaat aan de slag als revolverdraaier[1] bij NV Pope’s Metaaldraad-Lampenfabriek aan de Mercatorstraat in Venlo. En Tuutje gaat mee, zij gaat bij de Pope lampenvoetjes monteren. Tuutje helemaal te voet uit Tegelen, en Piet komt met de benenwagen uit Blerick. Mijn moeder vertelt heel opvoedkundig hoe ze ‘voor-het-eerst’ met de trein naar Eindhoven moet voor een opleiding. ’s Morgens heel vroeg op klompen en in baaienrok over de Tegelseweg naar het station in Venlo. Ze is op ‘snippenäörke’ vertrokken, alleen de kerkklok kent de tijd en de stoomtrein wacht op niemand. Ze moet iets verzinnen en besluit in Venlo een weg binnendoor te nemen over de Sloot. Aan de achterkant van het spoorwegemplacement aangekomen, klimt ze over het hoge hek en bereikt net op tijd dwars over de spoorrails het station. ‘Dat jullie dat maar nooit doen’, besluit ze met opgestoken wijsvinger haar relaas. De komende tijd lopen ze samen elke dag een stukje met elkaar over, van de Mercatorstraat tot de Roermondse poort. Dwars door de stad, soms even knuffelen in een portiekje, er groeit iets moois. Op 1 maart 1930 trouwen Piet Titulaer en Tuut Orval. Voor iedereen zomaar een echtpaar, voor mij 'n altijd blijvend sprookjeshuwelijk.

Het is 1957, ik mag bij atletiekvereniging Festina. Iedere dinsdag- en donderdagavond is er sprint-, spring- en werptraining op dat sompige veldje, dat ingeklemd ligt tussen de voetbalvelden van SVB en VCH in ‘t Saorbrook. En iedere zondagmorgen is er looptraining vanaf de Pope in Blerick. De hoofdingang ligt dan nog aan de Ampèrestraat, en wij wonen in de Leeuwerikstraat. Dus 10 minuutjes goed doortrappen over de Spoorstraat en de Sint Annaweg met de fiets, en je bent er. Ik ben altijd veel te vroeg en sta bij het poortje te wachten. Dat ligt tussen die twee grote poorten in, bij dat halfronde tuintje met vaalrose rozen. De portiersloge is leeg, waarschijnlijk maakt hij zijn ronde door de fabriekshallen. Het wordt snel drukker bij het poortje, sommigen al in hun trainingsspullen, anderen met de sporttas onder de drager. Daar komt de portier aan met zijn grote bos met sleutels. Keurig in zwart pak met opgewreven koperen knopen, met een bijpassende zwarte pet. Ik heb ze intussen allemaal leren kennen, zoals die jongere man die meteen door loopt en voor ons het poortje open maakt. Maar ook die ouwere dikke die heel ergerlijk eerst de portiersloge in gaat. ‘Dat doet die altijd’, zegt onze trainer Frits, ‘en zeg er maar niks van, want dan laat ie je nog langer staan’. Die dikke heeft vandaag dienst, tergend langzaam draait hij met die grote sleutel het poortje open. ‘Maar rustig aan, en geen rotzooi maken’, zegt die dikke. ‘Goedemorgen. Kom op jongens, netjes achter elkaar naar binnen’, zegt Frits voor ons totaal overbodig. Maar alleen bedoeld om die dikke wat te moeke. We mogen ons omkleden in de kleedkamer op de kop van hal A, het is er altijd warm. Je ruikt die goedkope zeeplucht, vermengd met plastic- en olie-geurtjes uit de fabriek. In de kleedruimte met gele vloertegeltjes staan een aantal rijen smalle twee-meter-hoge metalen kasten, met elk een hangslot, voor iedere arbeider één. En tegen de buitenramen een hele rij vaste wastafels. De onderste ruiten zijn van matglas, om voor enige privacy te zorgen. Ook zijn er twee douches, die hebben wij thuis nog niet. Als Frits in zijn handen klapt en ‘kom-op-jongens’ roept, kan de looptraining beginnen. In gezamenlijk tempo draven we door de Wielder naar de Scheetberg. Daar doen we oefeningen en wordt de groep gesplitst in de grote en de kleine wachtpost. De eerste groep loopt ca. 6 kilometer, de tweede groep zeker het dubbele. Ik kies altijd voor de kleine wachtpost, en verheug me nu al op dat partijtje rugby dat straks gespeeld wordt.

Het is 1970, ik heb gesolliciteerd bij de Pope. Na een mislukte en verkeerde keuze voor een officiersopleiding, gevolgd door een vastgelopen carrière bij de Heidemij spreekt die advertentie in de Venlose krant me wel aan. De Pope is op zoek naar een enthousiaste technische voorcalculator met doorgroeimogelijkheden. Ik word uitgenodigd voor een eerste sollicitatiegesprek. Tot mijn grote verbazing moet ik me melden in de Keltenstraat in Venlo. Ik weet het nog als de dag van gisteren, ik ben best wel zenuwachtig. Maar dat duurt niet lang, want ik heb een afspraak met een heel nerveus druk pratende Bertus ter Voert en een introverte zwijgende drs. de Bruïne. Heel gek, nerveuze mensen hebben altijd een rustgevende uitwerking op mij. Het wordt een prettig gesprek en ik mag de tweede ronde in. Ditmaal moet ik me melden op het spiksplinternieuwe hoofdkantoor aan de Edisonstraat in Blerick. Een vriendelijke secretaresse verwijst me naar een lichtbruin gelakt houten zitje tussen groene palmen. Maar ik hoef niet lang te wachten. Een dikke man met lichtgrijs kostuum met donkere strepen komt me ophalen. De man heeft een vuurrood hoofd met van die weelderige grijs-rode krullen er boven op. Hij praat wat geaffecteerd bekakt Venloos, zijn tanden lijken wel een fors maatje te groot uitgevallen. Zijn broek hangt overduidelijk te hoog opgetrokken aan twee bretels, boven die dikke buik. Ik moet glimlachen, het lijkt wel dat hij een enorme grote gulp heeft. ‘Goeiemorge jungske, kom jij bij de Pope werken?’, zegt de man heel joviaal. Hij geeft me de hand en zegt: ‘Leurs’. Ik ben keurig opgevoed en antwoord: ‘Jan Titulaer, meneer, aangenaam’. Het blijkt een geweldige man, hij vertelt me de hele historie van de Pope, legt uit wat van een toekomstig technisch voorcalculator wordt verwacht, wat die groeimogelijkheden inhouden en schuift en passant een briefje met mijn eerste jaarsalaris onder mijn neus. ‘Denk er maar over na’, zegt hij, ‘je kunt 1 april beginnen’. En dat blijkt geen aprilmop. Meneer Leurs is een echte personeelsman, een echte Pope-man, hij houdt woord en begeleidt me heel consequent bij m’n eerste doorgroeimogelijkheden. Overigens wordt hij vaker in de fabriek 'Leures' genoemd, en ook wel 'GG' (grote gulp). Misschien wel logische inkoppers, maar ik heb dat nooit gedaan. Bedankt meneer Leurs.

Ik heb er 35 jaar met veel plezier en enthousiasme gewerkt, en ik durf me nog steeds met onverholen trots unne Pope-mins te noemen. Tot mijn vervroegd pensioen in 2005 nooit een dag met tegenzin naar m’n werk gegaan. En nu werkt m’n jongste zoon er alweer heel wat jaartjes, maar daar moet hij zelf maar wat over vertellen.

Dit is wat ik heb met de Pope. Natuurlijk is mijn verhaal niet uniek, want er zijn heel wat families uit de regio die diverse generaties op de Pope gewerkt hebben. Nu heet ‘t Belden Wire & Cable, vroeger was het de Pope, toen liefdevol de Pit genoemd. In 1889 begonnen in Venlo, na de oorlog geleidelijk verhuisd naar Blerick. Een verbindende factor voor Venlo en Blerick. Een verbindende factor voor de mensen uit de stad en mensen uit ’t dorp.



[1] Revolverdraaibank: gebruikt voor het vervaardigen van series gelijkvormige stukken. Principieel een universele draaibank maar met een beitelhouder voor soms wel 8 gereedschappen die je kunt ronddraaien (zoals bij een trommelrevolver).

maandag 7 mei 2018

Det klein broèn of det groeët griès


Mien opa en oma woènde veur d’n oorlog op de Broekstraot 79, ’n paar deure wiejer as wao later Hoebe met zien frietzaak zoot. Opa Sjang waas machinis beej ’t spaor, hae zoot op zónne hièle groëte stoum-lokomotief. Opa was unne hardwerkende integere en aangezéne mins, oma had ’n lui ziej en goof alles weg. As d’r schörgers naeve de deur kwame, hadde ze beej oma altièd beet. D’r waas zelfs eine schoèjer die geregeld in hoèze Tietelaer mei-oot. Oma zoot smeis naeve de kachel te boefkónte en regelde det andere veur eur ’t hoèshalde deje. Ein maedje van Cromvoets holp waal ens mei, en mien latere tante Truus poetsde d’r. Mien groètelders krege same 11 kinder. Twieë maedjes zien jóngk in ’t kinderbedje gestorve, ein waas d’r in unne knoup gestik. D’n aldste zoon is opgevoed beej zien oma en tantes van moderskant. Bleve d’r nog 8 euver, 7 van die óndeugende jónges en ’t jóngste det waas weer ein hièl leef maedje. Wat zal det zich veilig hebbe geveuld tösse al die kaerels, zeker zoeë lang wies ’t thoès waas.
Ik bin nao miene opa geneump, maar ik heb helaas mien groeëtelders neet gekind. Opa storf in 1933 aan ‘ne verwaarloosde negen-uiger en oma in ’t jaor det ik gebaore bin, in ein verzörgingshoès in Hael. Maar gelökkig woord d’r beej ós in de femilie vuuel euver vruueger verteld. Aatje, ein van mien omes, dae waas vreejgezel en kwaam geregeld saoves met ózze pap klasjenere. En ik luusterde dan met roeije uurkes mei. Alleej, ik zal óch ens ’n paar van die verhäölkes vertelle.

As opa neet met ziene groëte goederentrein door Duitsland of Nederland rónd tsjoekde, dan zoot hae beej de Staay aan de Maas te visse. Ózze pap had ’t dus neet van ‘ne vraemde. Op unne moeije zomerdaag zoot opa Sjang met zien mate te visse, wie d’r ein duchtige hómmelschoor aan kwaam. Inens woord ’t zakke-duuester. Beej d’n ièrste donder-en-bliksem pakde zien mate de zooi in, en gónge kevieps schule beej de Staay. ‘Kóm met Sjang,’t geit zoeë duchtig loos’. Maar miene opa bleef ónbewaoge op zien krökske zitte, onverstoorbaar spienze nao daen dobber. En toen kwaam d’r dich toch ein ónwaer! ’t Veel met bakke oèt de lóch. Maar wie zien mate dreej keteer later truuk kwame, wie ’t onwaer waas gaon ligge, toen zoge ze Sjang gewoèn zitte. Poedelkenèks op zien krökske zoot hae doèdstil op zien keurig opgevouwde druuege kleijer te visse. ’t Waas gen porum, zien mate sloge zich op de kneen van ’t lache. Maar miene opa keek schuuens umhoèg en zag hièl druueg: ‘Ziet ge daor weer stelletje schalevaegers? Ge weit toch det ze good biète met ónwaer! ‘k Heb d’r net unne schoeëne brieësem oèt gehaold’. En hae stóng röstig op, trok zich bóks en liefke weer aan, en visde wiejer.

Die zeve jónges greuijde op tot groeëte kaerels, waorvan d’r dreej ouk weer beej ’t spaor ginge werke. Alle zeve meuste die ein plaetske zeuke op de zölder um te pitte, de dochter had gelökkig zien eige kaemerke. Det zal mich dök ’n rotzooitje zien gewaes op dae zölder, veural in ’t wiekend as d’r gezaope woord. Ózze pap vertelde: ‘Det waas hièl wat angers as noow. As we saoves as ein van de letste nao baove gónge, veel det verdomp neet mei. Want oppe zölder waas gen leech en de wós noeijt welk bed d’r nog vreej waas. En as se d’r snachs oèt meus um te piese, den goof det döks hómmeles. Op unne kièr, ik heij wat gedrónke, woord ik snachs wakker. Ik mós piese wie ’n Bels kindermaedje. ’t Waas nog ’n hièl gezeuk wies ik eindelik dae witte rand van dae zeik-eimer in ’t duuester óntwaarde. Ik góng d’r mich ens good baove hange en probeerde d’r zuuever in te mikke. Maar wat gebeurde d’r. Dae pot verplaatsde zich potdomme zoeë maar euver de holtere vloer. Dus d’r bleef niks anders euver as met dae rot pot met te schuuevele met mien kletterende straol. Wies mien aldste broor opvloog en begós te schelde. Wat bleek? Ik had ziene moeije witte kraag verward met ózze zeik-eimer.’ As ik d’r aan dink zeen ik miene ome Aatje en miene pap alweer lache, de traone lepe eur euver de wange. ‘Kaerels, as ’t maar smaerig is . . . ‘, zag ós mam, ‘dan vinde ze ’t leuk’. En ik begreep d’r ièrs niks van, dus ózze pap lag mich oèt det ze vruueger neet van die witte euverhaemde droge. Nae, gewoén van die stiève witte kraegskes, wie pestoèr die ouk droog. ‘Aohao’, en toe begreep ik ’t pas.

‘Kin se det verhaol nog van die zetpil beej die van-ós-naeve?’, vroog Aatje aan ózze pap. ‘Naehae, vertel ens’, zei ik niejsgierig, want ik wis det die twieje det natuurlik al hóndert kièr taege-ein verteld heije. Ós mam leep alvas nao de keuke, die wis metein wat d’r ging kómme. Blièkbaar woènde vruueger naeve eur unne aldere vreejgezelle man allein met zien hièl alde en stokstiève moder. Moder waas ouk nog ens stokdouf, in daen tièd ware d’r gen gehuur-apparate en dus móste moder en zoon taege-ein schrièwe. Somers zote de minse altièd boète, en dus krege ze veural beej de bure alles haorfièn met. Ome Aatje vertelde det de buurvrouw pille heij gekrege taege de stièf knäök. Ze had die al ein waek ingenaome, maar die holpe neet. Dus góng die op hoeëge, maar krómme puuetjes truuk nao d’n dokter. ‘Dokter, die pille van óch die doon gen juuj. Maar die zien waal wat zaach in de moel en ze schoeme wie Sunlight-zeip’. ‘Ja maar mevrouwtje, dat zijn zetpillen. Die moet u niet in de mond stoppen, maar van achteren’, zag d'n dokter. En op dae bewuste zomeraovend zoot de buurvrouw det aan eure zoon allemaol luued-en-duuedelik te vertelle. ‘Jung, dao mós se mich zoeë metein efkes met helpe, want ik krièg die rot dinger d’r met mien stièf knäök neet in’. Dus hoorte die jónges van Tietelaer moder en zoon schravele naor de keuke-taofel. ‘Heej heb se um’, zag moder. En moder deej zich (waarschienlik) de rok umhoèg en de bóks nao ónder, lag zich kreunend euver de keuketaofel en zag taege de zoon: ‘Zoeë, noow douw um maar ‘ns good d’r in’. ’t Deurde efkes, en ze hoorte de buurjóng ’n paar kièr deep zuchte. Ein bietje hopeloos, maar hièl hard en duuedelik steunde hae:

‘Jao maar moder, welk gaetje mót ik höbbe? Det klein broèn of det groeët griès?’.

woensdag 2 mei 2018

van hure zegge

D’r zien steeds minder minse, die ’t kinne nao vertelle. Steeds mièr mótte ’t hebbe van hure zegge. Veur de volgende generasie zal ’t iets zièn wat wièd weg of hièl lang geleje is gebeurd. Haopelik wuuerd ’t noèijt vergaete. Dao zoot ik aan te dinke beej die aankóndiginge van kómmende bevrijdingsdaag.

Ik bin van vlak nao d’n oorlog, en heb ’t dus ouk van hure zegge. Mien elders sproke d’r maar weinig euver, maar kinder zien niejsgierig en gaon vrage stelle. Ik waas zón niejsgierig menke en vroog ózze pap nao daen oorlog met de Pruusse. ‘Pap, wat zit dao un raar gaat beej ós in de moor?’, probeerde ik weer ens. ‘Mós se maar neet zoeë hard met diene bal taege die moor trappe’, grapde hae truuk um ’t ónderwerp te óntwièke. Maar altièd as ik ós mam en ózze pap vroog nao d’n oorlog, dan trokke zeej ein bedreuf gezich en sproke op ernstige toeën met vóchtige ouge. In ós direkte femilie had God-zij-dank nemus ’t laeve gelaote. Maar ’t verdreet en mitlieje met andere femilies had depe spaore getrokke in eur hert. En dan die ings veur die verschrikkelikke dinger die allemaol kóste gebeure in daen oorlog. Die vièf jaor inein gekraope doèdsings van rónkende bómmewerpers, hand euver de oère veur de fluitende granate, die razzia’s van de Pruusse, daen hónger en élend. En daorbeej ’t greuiende wantrouwe van alles um dich haer. Wae kin se vertrouwe?

‘Noow bin ik pas ech schoow’, zag ós mam veer daag veur de Kers 1942 wie ze ging kièke nao dae verschrikkelikke bóminslaag op de Breetsestraot. Zevetièn minse lete ’t laeve. Waoveur? Ik weit zeker det ós mam veur alle zevetièn traone haet gelaote. Weej hadde unne kleine kelder op de Lieëwerikstraot nummer 13. Dae stónd altièd klaor veur minse die genne kelder hadde of troès zóchte. Ein groeët provisorisch dich gemetseld gaat waas ein van die ligubere spaore. Ós mam vertelde det d’n buurman veur ‘Arbeitseinsatz’ naor Pruusses waas mei genaome. De buurvrouw waas doèdsbang allein met de kinder. Toen hebbe ózze pap en miene ome ein ‘mansgaat’ mótte kappe. ‘Daag hebbe ze gehouwd! Jóng wat was ik schoow det de Pruusse det huuerde. Beej iddere slaag krómp ik inein van de ings’, zag mien mam.

Ózze pap hat ein loèk gemak naor de kroèpruumte in de kamer. Gewoèn van de vloerplenk, en daoreuver loog dan de kokosmat. En dan daor weer op stónd de praos van ózze pap. Op ‘ne goje kièr zoot ózze pap in dae praos de krant te laeze, en mien zuske zoot op de grónd te speule en ós mam stónd in de keuke. Daor zoog ze door de keukeraam dreej Duitse helme baove de moor van de plaats op en neer danse. ‘Razzia . . ‘, dóch ze en makde ’n paar passe richting ózze pap met ’n gebaar det hae zich mós doeke. Binne ‘ne scheet en ‘ne zuch waas de stool en de mat aan de kant, loèk aop en spróng ózze pap ’t gaat in ónder de vloer. En ós mam die mat weer d’r euver haer gedaon en de praos weer op zien plaats. ’t Hert klopde eur in de kael, maar gelökkig lepe die Pruusse door naeve de moor van Rooyakkers aaf nao de Smeliënstraot. ‘Waor is pap gebleve . . ?’, vroog mien zuske en wees met zien vingerke naor dae praos. ‘Sssst . . ‘, zag ós mam en óntplófde zoèwat van emotie. ‘Stel dich ens veur det die Pruusse binne ware gekómme en det kind had gevraog ‘Waor is pap gebleve’?, ik mót d’r neet aan dinke’. En weer greep ze met eur linkerhand naor ’t hert en met de rechterhand naor eure zakdook. Dit verhaol haet ze mich waal ein paar kièr verteld, en steeds greep ouk mich die ings en zoog ik die traone rolle euver eur wange.

Mien aldste zuske waas zón 12 jaor in d’n oorlog en ging met mien tante regelmaotig d’n boer op um veur aete te baedele. Op ’t lets van d’n oorlog woord ’t unne kièr allein nao de melkfebriek in de stad gesteurd, ’t waas november 1944. Maar wie ’t in de stad waas, dao ging plotseling ’t luchalarm aaf, bómmewerpers ware ónderwaeg. Zoeë flot wie meugelik rende ’t richting Maasbrök um op tièd truuk te zien in Blièrick. Maar de iërste bómme vele al, en minse trokke um met nao unne schuulkelder beej de marechausse-kazerne. Later zag ‘t: ’Ik dóch det we in de tunnel zote, dae ónder de Maas door zuuj loupe’. Intösse stónde mien elders doèds-ingste oèt in Blièrick, ik weit zeker det ós mam gek is gewaore van d’n élend. Wie eindelik ’t sein veilig woord gegaeve loog de Maasbrök veur ’n belangrièk stök in puin, maar mien zuske schravelde zich toch de Maas euver. Wie ’t thoès kwaam in de Lieëwerikstraot trof ’t twieë huipkes van minse, die bäökde en schrièwde van gelök. ‘Ik had ózze pap nog noèijt ièrder zeen bäöke’, zag ’t mich later.
Daor mós ik aan dinke, en dao wil ik ’t ouk beej laote. Dit zien maar twieë van die korte herinneringe die pap en mam met taegezin aan ós vertelde euver d’n oorlog. Maar ik zal al die verhaole noèijt vergaete zoeë lang ik laef.

Allein al ’t dinke aan die herinneringe, en ’t praote euver dae rot oorlog veult as ’n bevrijding.

vrijdag 27 april 2018

Keuninginnedaag 1958

’t Is woensdigmorge 30 april 1958. Ein menke van tièn jaor leet nog röstig in zien bedje, en besef det ’t vandaag keuninginnedaag is. Zienen bums neergevleid op allebei zien aope hendjes op ’t zaachte kösse. Ós mam haet gisteraovend nag gezag: ‘Blièf maar efkes ligge wies tot pap weg is’. Want ózze pap haet vandaag ouk vreej, maar op unne vreejen daag geit dae altièd visse in de Maas. En zeker met keuninginnedaag, want ózze pap mót dao niks van hebbe, det is unne echte sociale republikein. Ózze pap haet gestump op de Partiej van de Arbeid, en hae kièk hièl gruuets as hae ’t met ome Sjra haet euver Wullem Drees, want det is ziene Minister-President. Taege mich zaet hae waal ens hièl serieus: ‘Jóng, de mós noeijt iets aanneme was se neet verdeend haes. En zeker neet wao se neet veur gewerk haes’. En wie klein ik ouk nog waas, ik wis presiès wao det euver góng: 't keuningshoès. Ózze pap had hielemaol gen eier met ’t keuningshoès. Miene pap en mam ware hièle leeve minse, die zich noeijt straevelde. Maar in ein dingk ware ze ’t faliekant neet ins.

Ós mam die waas hièl keuningsgezind, ze wis d’r ech alles van en vertelde d’r ouk hièl gaer euver. Weej krege altièd op-den-daag te huuere wannièr de prinsesjes jäörig ware en zoeë. En zeej bestelde ouk idder jaor de Oranjekalender, maar dae hóng verborge taege de achterkant van de kelderdeur. Dae mós oèt ’t zich bliève van ózze pap. Maar ik veulde ouk al hièl jónk ’t deepe respek tösse ózze pap en ós mam. Ós mam heel van keuningin Juliana, ózze pap van Wullem Drees. Ózze pap stumde op de PvdA, ós mam op de KVP.

Det loog ik te bedinke wie ós mam reep det we kóste opstaon, en boebedeboep rende weej van de trap. Ózze pap waas al ónderwaegs naor d’n kaolentip, de pas gelaeze tante Bet loog nog naeve zien laege tas kóffie. ‘Lös geej kluntjesemik’, vroog mam totaal ónnuuedig, en ik wis zeker det ózze pap ut beej bótteramme met kiès had gelaote. Ik oefende mich met laeze en lag hièl gelièrd de veurpagina van tante Bet op mien slup. De Bilt veurspelde 19 grade vandaag, lich bewolk en weinig wind. Fijn waer um te visse, zal miene pap gedóch hebbe wie hae det loos. Verder vertelde de krant det Faas Wilkes en Jan Klaassens van VVV ware verkaoze in ’t Nederlands elftal taege Turkije. De kluntjesemik van Hadje d’n bekker waas baere-lekker. Ós mam toverde wat oranje-crèpe-pepeer van achter die kelderdeur vandaan en makde un prachtige oranje strik vas aan ein van de bretels van mien korte bóks. Hièl gruuets keek ik schuuens naor ónder naor die moèije oranje kleur. Ós Mieke kreeg twieje kleinere oranje strikskes aan zien vlechjes.

Door de Lièuwerikstraot en de Kleine Parallelstraot sprintde ik naor de Aloysiusschoël. Bijna euveral hóng de Roëd-Wit-Blauwe vlag oèt met ‘ne lange Oranje wumpel d’r aan. ’t Weijde neet hard anders waas ’t nog fièstelikker gewaes. Op ’t schoëlplein waas ’t al drök, de jónges kraosde allemaol doorein en de lièrare trokke strepe met krietjes en lagte wat spelkes klaor. In de klas móste we ièrs ’t Wilhelmus zingen en krege we toen oètgelag wat we ginge doon. ’t Waas ein hièl zenuwechtig gedeuns, maar ós klas begós met eier-loupe. De iërste twieje móste tösse die scheive kriètstrepe gaon staon en krege unne laepel in de moel. Meister Hurkmans lag daor hièl veurzichtig ’n ei op. De bedoeling waas det we op en neer tösse die kriètstrepe meuste loup, en meister Hurkmans noom met ’n echte stopwatch d’n tièd op. Nou, gelökkig ware ’t hard gekaokde eier, want wie ik aan de beurt waas zoot d’r al bijna gen schaal mièr um die eier. ’t Waas ech ’n rotzootje, en ik weit ech neet mièr wae d’r gewónne haet. Misschien waal umdet ik neet veurkwaam in d’n oètslaag, want mien ei waas d’r halverwaeg aafgevalle, en dan deej se neet mièr met.
Daornao meuste we doorschuueve naor ’t volgende spelke, zakloupe. Tösse twieje andere scheive kriètstrepe dwars euver ós speulplaats ging ut loos. Meister Hurkmans werkde op alfabet en de letter ‘T’ stónd bijna ónderaan zien lieske. Dus kós ik mich good bekièke wiej det mós. D’r ware d’r beej die de vutjes in de punte van dae petatte-zak froemelde en dan met kleine stepkes op en neer lepe. Maar d’r ware d’r ouk die gewoèn in dae zak stapde, de rand vaspakde en wie unne aangeschaote kangoeroe haer en truuk huppelde. ’t Waas nog effe schrikke, want dae van Janse flikkerde veureuver met ziene bums op de harde tegels. Potdomme, dae schriéwde wie un jóngk verke. Hae woord door juffrouw Baerde mei genaome en kwaam effe later met un oranje pleister op de wang truuk. Eindelik, ik waas aan de beurt, en ’t hertje klopde wie-unne-gek in miene kael. Ik had beslaote te beginne met de punte van mien scheunkes in de punte van dae zak en met kleine peskes naor d’n euverkant. En as det neet mièr ging, zuuj ik euvergaon op de kangoeroe-techniek.
En verdomp, ik had gewónne, en ik had un foto van keuningin Juliana verdeend. Maar ik waas waal zoewat d’n enige dae neet op ziene snufferd waas gegaon. Maar we móste alweer doorschuve naor ’t spijker-poepe. Ge weit waal, unne groëte nagel woord met ’n stökske vliegertouw aan d’n bóksereem aan d’n achterkant vasgemak. Meister Hurkmans zörgde met un maetletje d’r veur det de nagel presies 15 centimaeter baove dae breije melkflessehals hóng. Ik bin vergaete wie ’t aafleep, maar ik weit waal det halverwaege de schoëlbel góng. We móste in de riej aansloète veur ‘ne baeker oranje ranja met ’n stök paeperkook zónder bótter.

Saoves zote we nao unne drökken daag met de ganse femilie gezellig aan taofel, ós mam had oranje wortelestamp gemak met lekkere braodwors van Giele de slegter. Ózze pap streek mich door de waerse blónde häörkes en zag: ‘Heb se unne fijne daag gehad jóng?’. En ik zag ‘Jao pap’.  Maar ik vertelde um neet det ik gewónne heij met zakloupe, en al gaar neet det ik un foto van de keuningin had verdeend. Want keuningin Juliana zoot intösse verborge in miene blauwe katechismus. Ik had die foto dan waal gewónne, en ouk waal ièrlik verdeend. Maar soms mós se dao ouk euver kinne zwiège.

‘De mós noeijt staoke in ein good huwelik’, zuuj ós mam gezag hebbe.

dinsdag 10 april 2018

Gewichwerpe


Meschiens waal de groeëtste hobbie van mich is gewichwerpe. Eigelik is det zoeë óngevaer ut zellefde as kogelslingere, allein ietskes anders. De kogel is ens zoeë zwaor en d’n draod van ‘ne maeter is vervange door un paar kettingschakels. Ut is ouk un stök lestiger en zwaorder, en det is um net ut ketje waorum ik daor zoeë kepot van bin. De techniek kump zich hiél presiès, en de mós d’r lómp sterk veur zièn. En die mich kinne, zulle det noow metein begrièpe. Geregeld gaon ik un eurke det zwaore ièzer van mich aafgoeïje op ut industrieterrein beej Scheute Glaas. Geweldig, de bis boète en de kins effe alle agressie van dich aafgoeïje. Det meuste mièr minse doon. Tuurlik gaon baove de 70 de jaore telle, en waere de aafstande idder jaor un bietje minder.
As ik mich dao staon te kwaele, dan stop d’r waal ens unne auto of emus op de fiets. De meiste kièke efkes, maar hebbe ut al gauw gezeen. Gewoèn unne aldere mins dae zónne kogel wegsmiet, en dae weer sjokkend geit ophaole. Ut enige wat opvelt is ut trekke met zien rechter bein. Sóms zeen ik ze met de kop schödde en dinke: ‘Waat unne oètslover’. Maar die weite dan weer neet, det ik train met un missie: ‘Kampioen waere en ut Nederlands recórd aanscherpe’. En det bereik se allein met hard werke en ut idders kièr weer opniej ein bietje baeter probere te doon. En as mien rotte kneen ut toelaote, dan waer ik zeker weer kampioen. Zellefs heb ik vurrig jaor ut Nederlands recórd twieje kièr verbaeterd, det steit noow op 16.53 maeter. En det zal en mót baove de 17 maeter waere, mót kinne, beej Scheute Glaas is ut al gelök.
Alweer un tiedje geleje stopde unne aldere mins in zón 45-kilomaeter-uiteke. Hae dreijde ut raempke aop en stook zich un sigretje aan. En idders kièr as ik dae zwaore bums wegsmeet, hoosde dae mins. Ut góng mich wat op de zenuwe werke, de konsentreers dich op diene kogel, en de lets ouk ónbewus op of dae klojo weer hoos. Wie ut mich haos d’n babbelaer oèthóng vruueg dae mich ouk nag:
‘Wat bis dich eigelik aan ut doon?’. Ik dóch nog det zuuet dae stómme achtereuver toch, maar ik bleef netjes:
‘Ik bin de grónd aan ut aantraeje!’, maar verdómp, dao hoosde hae weer:
‘Nae . . wat is det veur ein dingk was se daor weg smiets?’.
‘Oahh, de meins dit’, en ik höfde miene kogel op, ‘det is mien pensioen!’.
Ik hoord um noow twieje kièr hooste, dus ik veulde aan mien water det ik wat meus toelichte:
‘Det is mien pensioen, ik heb d'r mien hièle laeve mien bes veur gedaon, maar ut wuuerd idder jaor un bietje minder!’.

donderdag 5 april 2018

Mien pièpelökskes


Mien vader en moder ware ’t altièd met-ein ins, det ware twieje hand op eine boèk. Behalve euver mien pièpelökskes, daor dóchte ze toch verschillend euver. Ós mam waas kepot van mien moèij vallende krölkes en douwde ze geregeld hièl gruuets ein bietje op met twieje hand. Ze keek mich daobeej hièl leef aan. Maar ózze pap woel gaer ‘ne jóng van mich make, en woel mich mei loekse naor Lewie Crompvoets de kapper um mich ein jóngesköspke te laote knippe. En ik zoot tösse die twieje veure in, maar det makde mich gaar niks oèt. Sterker nog, ik waas mich det neet bewus, det hebbe ze mich pas vuuel later verteld.
Maar ós mam woel waal iërs ’n foto van ós laote make, natuurlik um mien pièpelökskes te laote verièuwige. Weej hadde thoès gen fototoestel. Noow grièpe ze zich de ‘smartphone’ en make van alle kante digitale plaetjes. D’r heuf gen rölke in, dus ’n paar mièr of minder kós toch niks. Vruueger, en ik praot noow euver 1949, góng det gans anders. Let maar ens op. Ós Mieke, ós Fien en ik-zei-de-gek móste iërs in de kuuep, duchtig de haor gewasse met Schwartzkopf en de res van de liefkes met Sunlight-zeip. De twieje vrouwluuj krege vlechjes in de haor, en die woorte keurig vas gezatte met groëte gestreke strikskes. Ik zoot mich det te beklotse, want ik moch neet mièr bewaege en al gaar neet naor boète. Toen kwaam ik aan de beurt, ós mam keimde mich netjes de häörkes en knipde miene pónnie vlièmscherp en rech wie naeve unne lineaal. Mien zuskes krege de sóndigse kledjes aan, en ik woort in mien bretèlbukske gehese. Ós Mam deej twieje stappe truuk en beklotsde ós ens good. Ze straalde van oèr-tot-oèr, zoeë gruuets waas ze op eur jóngste kroës.
En toen gónge we same op paad nao Koopal in ’t dörp. Ós mam heel mich stevig vas, bang det ik wegleep. Want dit waas gaar niks veur mich, ik heel van boète kuite, mich vettig make en van lekker aete. Det in de ploèij zitte vónd ik verschrikkelik. En as ik noow good naor die foto kièk, dan kin ik det ouk van mien gezich aaflaeze. We loupe de Kloësterstraot aaf en beej Koopal naor binne. We mótte effe wachte, en effe later waere we door zón vale gerdièn naor achter begeleid. Dae fotograaf lachde wat euverdreve vrintelik naor ós, maar daor trap Jantje neet in! We móste met ós dreeje op ’n hard benkske gaon zitte, zoeë doèn meugelik beejein. Ós mam controleerde de vlechjes nog maar ens van mien zuskes. Mien bretèls woorte nog effe rech gestreke, en ze douwde mien pièpelökskes nog ’n bietje umhoëg.
‘Nog wat doènder beejein gaon zitte’, zag dae smieg met zien lachende smoel, en hae kwaam nao ós toe. ‘Nog doènder’, en hae douwde miene linkerschouwer veur ós Mieke. En de linkerschouwer van ós Mieke veur ós Fien. En hae leep wat euverdreve flot truuk naor ziene foto-camera. ‘En noow effe lache naor ’t veugelke’, zag dae gladjanus en stook zien linkerhand umhoëg. En bewoog daorbeej zien vingers wat op-en-neer. Hae drökde aaf, maar waas neet content. ‘Laot ze ens effe wat vrintelikker kièke’, zag hae taege ós mam. Maar die stónd allein maar gruuets te kièke. Allein ós Fien had ’t begrepe en lachde ’n bietje geniepig wie ’t det thoès ouk zoeë good kós.
En zoeë óntstónd de foto die geej heej baove zeet. ’t Waas ouk gelièk de letste met mien moèije pièpelökskes. Want wie de foto klaor waas en ein moèij plaetske op de schouwmantel had gekrege, toen waas ózze pap ’t zat. Ik mós met naor Lewie Crompvoets. Maar neet veurdet ós mam mich met traone in de ouge ein paar pièpelökskes had aafgeknip.
Hièl vuuel jaore later haolde ós mam op unne gooje kièr ein bleke trummelke oèt d’n dressoir. Ze makde ’t hièl veurzichtig aop en pakde ein doorzichtig täötje d’r oèt. Ze heel ’t taege ’t leech en we keke same naor ein paar van die gold-blónde pièpelökskes. ‘Die ware van dich’, zag ze hièl gruuets, ‘wat hads dich vruueger prachtige pièpelökskes’.

Ze zuchde ens deep en ik zoog ein traon.