Alden buul

Ik heb miene auto nao de graasj gebrach veur un groeëte beurt en wandel nao hoès. Ut is half twieë in de middig en ut is al bloodheit. In de vaerte zeen ik unne mins euver de Willem de Zwiègerstraot röstig op zien gemaak aan kómme fietse. Ut liek mich unne opa dae op ut kleinkind van zien dochter haet mótte oppasse. Unne leuke mins dink ik zoeë, op unne gewoeëne fiets zónder óndersteuning of andere fratse. Hae zelf druueg un dónkerblauw petje met zónneklep en un leechblauw bloesje met korte muiwkes. Dao ónder un te wieje keekie korte bóks met witte zökskes in dónkerbroène schoon. Ik hoof neet op um te wachte, ik kin gewoeën de waeg euverstaeke, tièd zat.

Aan d’n euverkant kump in tempo un jóngk meuderke aangefiets euver de Dreej Decembersingel. Ze riet wie ik flot zeen op unne elektrisch aangedreve transportfiets met un kinderzitje achterop. Veur ut stuur steit zón baodschappe-tas op de veurdraeger. Ut vruiwke haet häös en det velt neet mei met zón heit waer. Ut knaejt flink door, de lange blónde haor wappere nao achter en met ein hand probeert ze eur luchtig zomerkledje op zien plaats te halde.

Ik loup door euver de Pastoèr Stassestraot en huùr ineens achter mich dae aldere mins verschrik rope:
‘Kins se neet oètkièke potdomme’.
Ik drei mich um en zeen nog net det det vruiwke linksaaf de Pastoèr Stassestraot woel opdreie. En dae aardige opa woel gewoeën rechdoor nao de Dreej Decembersingel. En det te häöstige vruiwke kós ózze röstige opa nog maar net óntwièke.
‘Mós se dao zoeë veur schrieuwe alden buul’, zaet det vruiwke met hoeëge krièsende stum. Ik dóch nog, wae schrieuwt heej eigelik?
Dae opa steit stièf van de schrik naeve ziene fiets te bekómme en zaet:
‘Wae schrieëf heej noow en wae is heej fout? Ik riej toch gewoeën rechdoor!’. Maar aoh jeij, dao stap det vruiwke aaf, zet ziene transportmobiel midde op de fietsepaad op de stäönder en löp op ózze zielige opa aaf. Wie un waswièf zet ut allebei zien hand op de häöpe:
‘Wat meins se dich waal neet alden buul um mich zoeë aaf te blaffe. As se neet mier kins fietse mós se thoès achter de geraniums bliève zitte’.
Det nut vrouwmes is unne kop groeëter as ózze leeve opa dae hiel nederig nog wiejer in mekaar kruup. Hae duit un veurzichtige poging um zien gelièk nog ens te ónderstrepe, maar ik huùr neet wat-e zaet. Die nutte priej steit wièdbeins zoe-wat taegen um aan te rieje en schrieuwt:
‘Wat godverdommese alde zak, ouk nog dien gelièk wille haole? Ze meuste dich opsloète in det verzörgingshoès’. En ze wees daobeej priemend met de rechterhand nao ut verzörgingshoès op de Tollenssstraot.

Ik stónd al daen tièd te kièke en te wachte of ein van de twieë handtastelik zuuj waere. Want zoe-lang ut beej verbaal geweld zuuj bliève hald ik mich dao boète. Gelökkig stap det ordinair mormel mopperend op ziene transportfiets en spoojt zich wiejer richting dörp. Daen alde mins wandelt umzichtig euver de Pastoèr Stassestraot en stap aan d’n andere kant weer op ziene fiets. Ik loup intösse ouk maar weer op hoès aan.

Noow stel ik mich zoeë veur det det vrouwmes effe later beej zien vader en moder binnelöp um zien kiendje op te haole en met euverslaonde stum keihard luug:
‘Waer ik potdomme net op ut kruutspunt haos euverhoup gereeje door zónne aldere mins. Ik schrók mich ut laplazerus en toen schold dae mich ouk nog de huid vol’.
Oma en opa die weite neet baeter en zegge meilaevend en bezörg:
‘Aoh wat erg! Heb se nog gelök gehad maedje, des se niks kapot haes. Minse lette neet mier op taegeswäördig. Weej meuste vruùger nog un verkièrsdiploma haole met ózze fiets. Noow hebbe ze allemaol häös en lette nörges mier op’.

Un paar straote wiejer in d’n Hazekamp zet opa ziene fiets in ut scheurke en löp met trillende beinkes de keuke binne:
‘Wat ik noow weer metgemak heb? Waer ik net haos euverhoup gereeje door zón gestress jóngk meuderke. En dan waer ik ouk nog ens stièf gescholde en veur alden buul oètgemak’.
‘Kóm maar heej jóng, zet dich! Dan krieg se un lekkere tas kóffie. En laot ze maar gewaere, d’r is un groeët verschil taegeswäördig tösse gelièk hebbe en gelièk kriège. En in alle ierlikheid, we zièn ouk maar twieë alde petatte. Maar zeg us, wie waas ut met ós kleinkiendje?'.

As ik zelf thoès kóm vertel ik aan mien Marijke hièl ierlik met de hand op mien hert wat ik noow weer metgemak heb.
‘De hebs d’r dich toch neet mei bemeujt hè?’
‘Nae huùr, ik weit det ik unne alden buul bin! Det hoof ik neet nog ens te huùre van zón vrech spoeëk’.

Maasschippers kwame thoès

‘Unne profieët wuùrd in zien eige land neet geïerd’

Dao meus ik woensdig-aovend aan dinke wie ik nao hoès reej. Met steun van Marijke had ik un laezing meuge verzörge in ut Fort Museum. Veur zón dertig man zón twieë oor ut spannende reile en zeile vertelle euver ut meis mobiele beroep van de 15de tot en met de 19de ieuw. Ónder ut met teks begeleide van 90 dia’s heel ik d’r un hièl good geveul aan euver. Ik waas van teveure un bietje zenewechtig, want ut verhaol speulde zich ieuwelank maar un paar hónderd maeter wiejer aaf. As ik door ut raam van ut museum keek, zoog ik in gedachte die sterke vesting Venlo met zien viertieën tores, zien veer stadspaorte, en dae beschermde have achter de kop van Wieërt. Links veur mich loog vruùger die imposante Staay, wao ieuwelang un ‘vleegende brök’ op en neer euver de Maas voor. In gedachte zoog ik die kleine holtere maasschepe veurbeej getrokke waere door de lièndrievers en eur paerd.
De toehuùrders ware zièr geïnteresseerd en we woorte nao aafloup óndergedómpeld in hertelik dank en proficiat. D’r waas ouk nog un Titulaer, we stamde allebei van Levrinze Kuueb aaf. Det mak ut altièd weer apart. Wat mich waal opveel waas, det ik de meiste kós van Facebook en d’r maar verrekkes weinig leeje van de Heemkundekringk ware. Marijke vroog aan mich ónderwaeges:
‘En, bis se ouk tevreeje’. Ik dóch efkes nao en zag:
‘Ik bin óntzettend bliej det ik eindelik euver mien passie in Blierick heb meuge vertelle. Al heb ik mich zelf mótte oètnuuedige, ik heb eindelik un ode kinne bringe en mienen dank kinne oètdrökke aan die mièr as 800 maasschippers die ik allemaol oètgezóch heb. Doeënbeej de alde have van Venlo’.
‘Dan is ut good’, zuchde Marijke.

Maar wie ik de volgenden daag op de bank loog met de puuetjes umhoeëg toen meus ik toch effe truuk dinke aan mien ierste laezing euver de maasschippers. De Stichting Vrijheid Urmond had mich via internet gevónde en vroog of ik un verhaol kós kómme vertelle. Urmond waas veur mich bekind, die van Peemans kwame d’r vanaaf en nog hiel wat mier schippersfemièlies. Ik zuuj mien verhaol halde in de Martinuskerk, opvallend gelaege op un gans ummoorde verhuuegde terp. We ware op tièd gegaon um de apparatuur oèt te teste. Nou, ze stónde ós al op te wachte. Ik kreeg un draodloze dasspeld opgestaoke en un zenderke in de kóntetes. Marijke kreeg un moèj plaetske veur de laptop en unne technicus stelde alles keurig in. Nou, det ging flot, noow hadde we tièd euver! Net wie ik waal zin had in un tas kóffie, kwaam zón vruiwke vraoge of we wat woele drinke!

En dao struimde de kerk kótsvol, minnige pestoèr zuuj d’r bliej met gewaes zièn. Ik telde de steul en kwaam baove de twieë-hónderd. De veurzitter äöpende de beejeinkóms en zat mich in ut zunke. Ik veulde mich inens un bietje unne professor van ut troebele maaswater. De minse klapde al veur ik wat gezag had. Eindelik moch ik d’n altaor beklumme en zoog det d’r achter in de kerk nog zeker vieftig man meuste staon.
Die twiejehónderdvieftig man droge mien verhaol as ut ware euver ut Maaswater en met kiepevel vertelde ik dao in Urmond mien ierste verhaol euver de maasschippers van de 15de wies de 19de ieuw. Ik kreeg un staonde ovatie, um verlaege van te waere. En d’r woord bedank met un envelöpke, un fles wièn en veur Marijke unnen boes bloome. Dao duis se ut neet veur, maar veult waal good. Nao aafloup stónde in un aparte ruumte staontaofels met hepkes en ze kwame rónd met drinkes.

Dao meus ik effe aan truuk dinke, miene kael waas nog geveulig en druueg van det zónder microfoon zörge det idderein dich verstónd in ut Fort Museum. Maar ut klink gek, toch heb ik un baeter geveul euvergehalde aan mien laezing in Blierick. Want dao pasde mien verhaol, mien laezing euver de maasschippers kwaam eindelik thoès. Un paar hónderd maeter van de Staay, op kièk-aafstand taegeneuver Venlo det groeët is gewaore door de maashandel en zien maaschippers. Ze hebbe in de geschiedschrièving vuuls te weinig aandach gekrege. Dae woensdigaovend zat ik det effe rech.
En jao, qua organisatie mót ós Heemkundekring nog ut ein en ander liere. Ze heuve mich neet te paerdskeutele maar ik meus toch dinke aan det gezegde:
‘Unne profieët wuùrd in zien eige land neet geïerd’

Gelök

Ut is maar ’n wäördje van vièf letters! As we aan de minse vraoge wat ze later wille waere, zegke d’r vuùl: gelökkig! As we elders vraoge wat ze eur kinder later ut meiste gunne, zegke ze hièl döks: gelök!. Maar as we ze vraoge wat gelök noow eigelik is, dan kriegs se hièl vuùl verschillende antwaorde. De umschrievinge klinke smeis wat zweverig, wollig en óngrièpbaar. Gelök kin veur idderein weer iets anders zièn. Ut is dök wie die vlinders in d’n boèk, we wille ze veur altièd vange maar ze vlege toch weer de wieje waereld in. Um unne flauwe mop kinne we schatere van ut lache. As we ut euver gelök hebbe dan tovere we unne breije glimlach op ós smoelwerk. Zegk ut maar, ik kin óch allein maar probere te vertelle wie ik gelök ervaar.

Veur mich is gelök un ónverwachs geveul as mich iets goòds euverkùmp. Wie krampachtig se ouk ut gelök probeers vas te halde, det zal dich noeits lökke. En doot maar gen poginge um ut gelök te vange, want ouk det zal neet lökke. Dan houws se duchtig op unnen aos. Sóms lök ut um gelök te deile met minse um dich haer. As mich un gelöksmoment euverkump dan bin ik stil en probeer det geveul op te slaon. Dan lök ut mich ouk um ut later op te schriève en dan veul ik ut weer un bietje truuk. Die momente van gelök met dien mam en pap, met mien breurke Sjakkie, mien allerleefste vrouw, mien kinder en mien kleinkinder. Ge zult de meiste waal herkinne. Maar ouk die persuùnlike gelöksmomente ware d’r gelökkig genóg. Zoeë herinner ik mich wie d’n daàg van gister wie ik veur ut iers viertig maeter goèjde met miene slingerkogel. Al un jaor lank zoot ik d’r taegen aan te hikke, maar ut woel maar neet lökke. Wies op unne gewoeëne aovendwedstrièd in Eindhoven, ut waas neet ens good waer. Ik waas allein gegaon, want ik deej toch maar mei met kogelslingere en gewichwerpen en ik woel metein daonao op hoès aan. Ut inwerpe veel wat taege, dus ik dóch ut wuùrd weer 38 of 39 maeter. Ik sleip dae kogel achter mich aan en stap in de rink. Ik rech miene rök, drei dreej kièr rónd en gaef dae kogel fluitend zien vreejheid. Ut ging eigelik wie am schnürchen. Ik loup de werpkoèj oèt en huùr det vrouwelik jurylid achter mich zegke: 40 maeter 41! Ik drei mich um en controleer of ze det waal good gemaete had en jaowaal, eindelik had ik dae lang gehaopte en neet verwachde aafstand gehaold. Ik vloog det jurylid om de nek en knoevelde eur haos fièn. Die keek mich aan wie un kis wortele en ik kós allein nog gauw sorry zegke. Ik ging mich zitte op mien steulke en sloot mien ouge. Ut waas gelök en ik veulde det gelök inens binne kómme. Ut leek waal of alle porieje in mien lièf aope ginge staon veur allein maar moèje gedachtes, gebeurtenisse en ervaringe. En noow waer ik zelf ouk un bietje wollig: un werm geveul van zalige rös en innerlikke vrede euverveel mich. Maar ut waas weer flot weg wie miene sportmaat mich hard op de schouwer sloog en zag: ‘Proficiat alde reus’.

Maar blièkbaar werk ut beej mich zoeë det ut letste gelöksgeveul ouk ut doeënste beej mich blief. En det waas iergister, maar eigelik mót ik iets ierder beginne. Sinds unne maond of tieën heb ik reuma met pseudo-jicht. In daen tièd heb ik altièd pièn aan sómmige gewrichte en sóms peste alle gewrichte mich tegelièkertièd. Det zièn dan daàg of waeke det ik verrek van de pièn, neet wièd kan loupe en zelfs staon kin ik neet lang. Snachs kin ik neet slaope en ligk ik met de rök op de bank in de kamer met un paar kösses ónder de kneen. Ik ligk mich dan zelf te truueste met de gedachte det d’r hièl vuùl minse zièn die d’r vuùl slechter aan toe zièn wie ik. En det ik toch al 75 jaor met un gojje gezóndheid heb róndgekraos. Maar vurrige waek waas ut hièl erg. Ik had ouk nog oètslag op mien ganse lièf gekrege, ik zoog d’r oèt wie unne euverjäörige krintemik, allemaol roèje böltjes en blauwe plekskes. Dus had ik kóntak gezóch met de reumatoloog of ik de medisièn móch verhuuege. Maar niks daovan, ik meus iers blood prikke en iergister had ik un aafspraok. Tuurlik had ik weer te hoeëge óntstaekingswaerdes en meus ik door die roèje óntstaoke böltjes stoppe met ein van die dreej saorte pilkes. Ze haolde d’r nog unne twieëde reumatoloog beej en same beslote ze tot unne stoeëtkuur prednison. En met 120 milligram in mienen bats en twieë nieje aafspaoke schravelde ik same met mien vrouw op hoès aan veur de kóffie.

De nach daorop woort ik wakker um te piese en verdomp, ik kwaam mekkelik oèt bed en die gemeine pièn in mien häöpe waas un stök minder. En ik had good door kinne slaope. Ik veulde mich inens un stök baeter en gelökkiger. Truuk in bed kroop ik lekker taege mien vrouw aan. Louis van Gaal zuuj zegke: laepelke-laepelke. Maar veur ós is det gewoeën de meis populaire knoèvelhalding, same op de ziej. Ik sloog miene rechtererm um mien vrouw en zuchde hièl deep. Mien vrouw drökde zich wat mièr taege mich aan en efkes later begós ut hiel zachjes te snörke. Same hadde we ut zwaor gehad de aafgeloupen tièd. En noow loog mien vrouw in mien erm te spinne en beej mich struimde ut gelök nao binne. Ik veulde un traon euver mien wang maar ik dörfde mich neet te verreure. Dit gelök moch ik absoluut neet versteure en bleef doeëdstil ligke.
Zoeë veel ik weer gelökkig in slaop en heb ik smorges beej de ierste bótterham ós gelök gedeild.

Rimmetiek

Weej hadde in de femilie un tante Mieke, die waas getrouwd met ome Michel, un broor van ózze pap. Ome Michel waas unne flapdrol, dae d’r zoeë maar van alles oet kwatsde. Tante Mieke waas un hièle leeve vrouw. Ze hadde gen kinder, maar zeej waas d’r waal óntzettend gek op. As se beej ós op bezeuk kwame, zoot tante Mieke altièd op unnen hoeëge stool aan de taofel. Veur eur stónd dan zón veerkentig pak sjèk en hiel hendig dreide ze sigretjes. Tante Mieke had rimmetiek, de klevieëterkes, de polse, de inkels en de vutjes blónke van de spanning en ware hièl diek. Maar ze klaagde noeits. Allein eur leef gezichje vertrok van de pièn as se opstónd en meus bewaege. As de pièn dan weer te erg woord, dan kreeg ze un goldspuit. Det vónd ik waal spannend en hièl interessant. Ós mam zag waal ens taege ós:

'Tante Mieke is un erm deèr, die haet altièd pièn’. En ós mam vónd det hièl erg, det kós se van ós mam eur gezich aaflaeze. As klein menke ging ik altièd naeve tante Mieke zitte en streek hièl zachjes euver eur gespanne hendje. Ze keek mich dan leef aan en lachde. Ze streek mich door de waerse blónde häörkes en zag: ‘Wat bis se toch un lekker jónk’.

Noow gaon ik zelf al 75 jaor fluitend door ut laeve, noeits wat gemankeerd. Nou ja, wat gebraoke, gekneus en wat pièn aan de kneen. Maar vurrig jaor hadde ze mich toch good beej de kladde. Inens waas ik doeëdmeug, had dieke hand, dieke veut en mien lièf deej euveral verrèkes pièn. Iers dóchte ze det ik ut aan ut hert had, maar nao unne maond kwame ze d’r eindelik achter: Acute reuma en pseudo-jicht. Ik heb unne vreselikken haekel aan tablette, maar noow mós ik d’r toch aan gluive.

Metein meus ik toen dinke aan mien tante Mieke en dóch:‘Ik gaon neet klage, ik zal d’r mei mótte laeve’. En laote we ierlik zien, d’r zièn altièd minse die ut vuùl erger hebbe as mich. Maar toch velt ut potnondedjuu neet met. Ik waas zoeë maar in eine klap de helf van mien krach en energie kwièt. Veural met kogelslingere waas det duùdelik te merke, ik goèj inens tieën maeter minder. En dan zien d’r noow natuurlik van die kaerels die eindelik van mich kinne winne. Det vind ik neet erg maar die kloeëtzek laote det op un vervaelende manier weite van ‘Noow heb ik dich eindelik te pakke’. Verleere duit gen pièn, maar die reaksies waal. Andere vraoge bezörg: ‘Wat is d’r toch met dich aan de hand?’. En dan vertel ik det terluips van dae rimmetiek. En wao ik ech van euver miene nek gaon zièn die good-bedoelde advieze as: ut leet aan ut nate kalde waer, det kump van die Corona-spuite, mós se maar genne alcohol drinke, det kump van dien sporte en gank zoeë maar wiejer. De euvertreffende trap vind ik waal die zegge van: ‘Och, det stelt niks veur. Det heb ik al jaore, wie vuùl prednison sliks dich?’. En netjes zeg ik dan wat ik slik en dan gebroèke zeej ut veervoudige. Bah bah.
Sorry, maar ik meus dit ens van mich aaf schriève. Laot mich maar wiejer met rös en ik zal d’r zoeë min meugelik van laote merke. En al gaar neet euver klage. Want iddere mins liet ut meiste van wat hae zelf veult. 

De letsten tièd dink ik döks truuk aan mien tante Mieke en bin nog mièr van eur gaon halde. Want we hebbe allebei iets wat weej twieë same deile.
Rimmetiek.

Noeits mier Pertiej veur de diere

Hedwig en Hugo woeëne in un dörpke in ut zuuje van ut land. Ze zièn al lang gepensioneerd en sliète eur daag in un klein huuske aan de rand van ut dörp. Ut greuntehäöfke haet Hedwig umgetoverd in ein waar paradiès veur wilde blome, insekte, beeje, vlinders en veugelkes. Eur greunte haole ze noow same beej unnen biologische gerdeneer in ut volgende dörp. Vleis en vis aete ze neet mier. Veur Hugo had det weer neet gehove, maar Hedwig vónd det maar niks.

Op 15 maart zote ze veur d’n tillevisie um te wachte op de ierste exit-poll van de provinciale verkiezinge. Ze vinde ut allebei toch waal spannend. Tuurlik hadde ze gestump op de ierste vrouw op de liès van de Pertiej veur de diere. De ierste prognoses van Noord Holland en nog ein provincie kómme. Kómpleet ónverwachs steit de Boere-Burger-Bewaeging met kop en schouwers bovenaan. Hedwig leet ziene erm op dae van Hugo en fluustert:
‘Ut is neet ós pertiej Huugske, maar wat vind ik det geweldig veur die vrouw’. Hugo kiek opziej en zuùt un träönke euver de wang van Hedwig loupe.
‘Det is democratie Hedwiegske, dae met de meiste stumme haet gewónne. Ze rak vuùl minse in ut hert en ik kin mich det veurstelle. Ik vind ut ouk un geweldige en gewoène vrouw die opkump veur de minse. We meuste ze maar ens op de kóffie oèt nuuedige’.

Hugo mós dinke aan dae pallesaot van Klaver, met zien oètgestreke gezich en menierkes van unne Amerikaanse president. Of die kale-kak-madam van un Kaag, wat un draosbóks. En um maar te zwiège van dae nationale pinokkio, dae Rutte, dae zien moder nog verköp um maar minister-president te kinne bliève. Jao, vruùger stumde Hugo op de PvdA, det huùrde zoeë as werkmins. Maar die pertiej zet zich allang neet mier in veur d’n arbeider. En Hedwig stumde op ut CDA, det meus as gojje katholiek van menier pestoèr.
Maar toen waas dao Marianne Thieme van de Pertiej veur de diere. Hedwig waas metein verkoch, zón moèje en leeve vrouw die opkwaam veur de natuur en de bieësjes. Hedwig wis Hugo ouk te euvertuùge:
'As zón moèje leeve vrouw zich zoeë inzet veur alles wat greujt en bleujt, dan mót ze ouk good zièn veur alle minse’.
En vanaaf det moment stumde Hugo en Hedwig op de Pertiej veur de diere en veranderde eur häöfke in un hemels paradièske.

Dao meus Hugo aan dinke wie de oètslaeg in de loup van d’n aovend binnekwame. Óngeluiflik en nog noeits vertoeënd. De BBB woort ech euveral de allergroeëtste, alle andere pertieje meuste inlevere. Allein ós eige Pertiej veur de diere bleef zón bietje gelièk en greujde zelfs un bietje. Maar Hedwig waas gegrepe door Caroline van der Plas die met traone in de ouge naeve eur ald meuderke in d’n tilleviesie stónd. Hugo keek opziej en zoog det Hedwig ouk traone in de ouge had en ouk de hand veur ut gezich sloog as Caroline det ouk deej.
Ut woord al wat later op d’n aovend en ut waas zoeë klaor wie un kluntje: de BBB had euveral met groeëte aafstand gewónne. En de pertiejleiders kwame ein veur ein aan ut waord op d’n tillevisie. Allemaol begóste ze met ut felicitere van de BBB met dit unieke en geweldige resultaat.
‘Zoeë huùrt ut’, zag Hedwig, ‘al hebbe ze verlaore, hièl sympatiek en sportief det ze eur felicitere’. Ze schove nao ut puntje van de stool wie Esther Ouwehand in beeld kwaam um eur minse toe te spraeke. Maar wat gebeurde dao, gen felicitatie veur de BBB. Niks, Esther Ouwehand stook un gebalde voès in de lóch en krijste met unne akeligen blik in de ouge: ‘We hebbe gewónne’. Hedwig en ik keke mekaar aan en toen weer truuk nao d’n tillevisie. Maar nog unne kièr ging die gebalde voès de lóch in en met veurspeejende ouge krijste ut weer: ‘We hebbe gewónne’.

‘Hebbe we wat gemis’, zag Hugo, ‘de enige dae diek gewónne haet is de BBB en weej hebbe d’r allein maar un bietje beej gekrege’. Hedwig waas duùdelik teleurgesteld in die reaksie en Hugo sloog met de voès op de taofel.
‘Mich bekruup un hièl akelig geveul, ik veul haat en jalouzie beej die trut en ik maak mich inens zörg um de veiligheid van Caroline’.
‘Bah’, zaet Hedwig, ‘wat un akelige ónsympathieke reactie’.
‘Veur mich noeits mier Pertiej veur de diere’, zaet Hugo.
‘Veur mich noeits mier Pertiej veur de diere’, zaet Hedwig.

Wat mótte we noow met poèpediekske?

Heb geej ouk gehuùrd wat ze wille met die kinderbeuk van Roald Dahl? Ut waas effe behuùrlik schrikke det bepaolde wäörd neet mier gebroek meuge waere. Wäörd as diek, lillik, stóm, vraemp en zwart kinne neet mier. Alles wat negatief kin euverkómme, mótte we in positieve zin aanpasse. Euver zwart dörf ik neet ens mier te beginne. Ouk mót alles genderneutraal waere aangepas, dieke menkes waere noow enorme persoeëne. Ut mót neet gekker waere, wae det bedink is nog te stóm um veur d’n duùvel te danse. Maar die zoeë geneumde sensitivity-readers meine det poepie serieus.

Metein meus ik dinke wat d’r dao-nao geit kómme. Wat dóch geej van die prachtige beuk oèt ós jeug: Karl May, Arendsoog en Witte Veder, Suske en Wiske, Sjors en Sjimmy, Olivier B.Bommel en Donald Duck. En Kuifje in Afrika kinne ze metein al óngezeen gans opdoeke. Maar wat is ut volgende cultuur-erfgood wat d’r aangeit?
Ut volgende zulle waal de schilderieje zièn van Michel Angelo en zien kornuite. Strakkes waere de erogene zónes van Eva met un degelik badpak en ut piemelke van Adam met un duchtige zwumbóks euvergeschilderd. De waereld is boutmaf gewaore, de zuujs haos bliej zièn des se d’r al 75 jaor bis. Ut zal ózzen tièd waal deure.
Laot die sensitivity-readers maar iers beginne met d’n Bièbel en die andere heilige beuk, die ik neet met naam dörf te neume. As se dao alles oèt haole wat aanstoeëtgaevend is dan halde ze un bukske euver wat nog dunner is as ‘Hónderd jaor Duitse humor van euver de päöl’.

Dao loog ik lets in bed euver nao te dinke wie ik weer ’s neet kós slaope. Inens vleeg ik euver-ind en roop in paniek:
‘Nae . . nae . . det kin absoluut neet ‘.
Mien vrouw schrik zich ut apezoor en griep mich vas:
‘Wat is d’r met dich aan de hand? Ut hert klop mich in de kael!’.
‘Ik mót inens dinke aan ós waordebook van Blierick. As bepaolde wäörd neet mier kinne, mótte we weer van veure aaf aan beginne’.
‘Potverdomme, ik dóch det de waereld vergóng. Gank maar gauw weer slaope’, zag mien vrouw en dreide zich weer um.

Maar jao, det zegke ze waal, maar ós Bliericks is hièl rièk aan de moèjste wäörd veur diek, lillik, stóm, vraemp en neum maar op. Wat die sensitivity-readers negatieve aanduidinge vinde, hebbe weej det in Blierick verpak en oètgespreid in de moèjste umschrièvinge.
Die genderneutraliteit zit al un bietje in ós dialek. Dao wao de Hollanders ut hebbe euver ‘hij en zij’ zegke we heej ‘hae en het’, dus de vrouwe hebbe we al ónzijdig gemak. En wao zeej ut hebbe euver ‘vrouwen en mannen’, vatte weej det gewoèn same ónder ‘de luuj’. Pap en mam neume we de aldeluuj en taege de zuskes en breurkes zegke we de jóngeluuj.
Maar wat mótte we met die benaminge veur unne stómmerik. Meuge höllewölle en pallesaot nog waal? Ik dink ut neet! Of gewapde, klotskop, bótterkop en uulskuùke. Det kinne we toch neet allemaol opdoeke? Ouk diekköpke en foepneus kinne we gaon strepe.
Emus met un diek achterwerk beschriève weej as flaai, makvot, paj, pospaerd, schómmel of schoèf. En as vrouwe iets mier hebbe as twieë erwte op un plenkske gaeve we det aan met kómmesveur of mammedeikes. Ik mót d’r neet aan dinke det we det neet mier meuge zegke of umschriève. En wat mótte we noow met ós poèpediekske, un klein diek stróntmenke. Det zuuj gaar neet mièr meuge. Waarschienlik wuùrt det zoe-iets as un veur ziene jónge laeftièd wat groeët en stevig persuuenke det nog neet gans zindelik is.

Zeet geej det gebeure? 

Miene linkerpoeët en miene rechterpoeët

Nog neet zoeë lang geleeje zoog ik unne vrouwelikke professor taalkunde op d’n tilleviesie beej ut programma Binneste-Boète. Laot ik eur veur ut gemaak Nelke neume. Zeej bestudeerde of koeie met spraakgeluùde en bewaeginge vergelièkbaar kóste kómmunicere as weej minse. Ut schieënt det ze aape Ingels hebbe gelièrd en ouk minselikke gebaretaal. Noow heb ik waal ens unnen aap met ziene middelvinger in zien neusgaat zeen peutere en dao nao gruuets dae middelvinger zeen opstaeke. Toen dóch ik: ‘Presiès ome Kuueb, dae deej det ouk zoeë’. Allein verdween toen ziene vinger in de bóksetès en kwaam d’r dan weer schoeën oèt, en det kós daen aap neet.

Maar Nelke had mich gegreepe, niejsgierig gemak en ik vónd det geweldig. Noow zièn weej al met veer man verschrikkelik en vuùls te lang bezig met un Bliericks waordebook. Meschiens kin Nelke ós waal wat op waeg helpe? Un bietje sjwoeng kinne we waal gebroèke. Dus ik trok de stoute schoon aan en belde Nelke op:
‘Hoi Nelke, met mich, weej zièn bezig met un Bliericks waordebook! Meschiens val ik met de deur in de koeiestal? Maar ik weit ut neet, zuuje ós Bookender kuuj ouk op zien Bliericks kinne kómmunicere?’.
Nelke vroog efkes bedinktièd, maar jao huùr, as ik unnen Bookender boer bereid vónd um un schoeëlkleske met kuuj te levere, dan makde zeej unnen daag vreej um nao d’n Bookend te kómme. Ik waas zoeë bliej wie unne gek! Bookender kuuj die meschiens waal Bliericks kinne praote! Ut waas effe zeuke maar wièd boète d’n Bookend vónd ik ein van de letste boere met un hendje vol met gewillige kuuj. Laote we daen boer veur ut gemaak Kuueb neume. Maar waal unnen andere as dae van dae middelvinger!

Op unne gojje morge stónde Kuueb en ik Nelke op te wachte. Zónder laptop of potloeëd en pepeer stapde ze oèt euren elektrieken auto. Met eur lieëg scheunkes en luchtig kledje stook ze behuuerlik aaf beej ós lieslaarze en greune rubbere jeskes. Laote we gelièk beginne, zag Nelke en leep veur ós oèt de stal in:
‘Ik begin altièd met un ierste kinnismaking’, zag Nelke en ging met de rök nao zón koe staon. Ze bewoog met ein hand nao mich en gebaarde det ik det ouk meus doon beej un andere koe. Hièl gewillig ging ik stokstièf veur zón koe staon en wachde aaf. Achter mich hoorde ik wat gesnoèf en woord ut werm in miene nek:
‘Zuus se waal, ut iès is gebraoke! Ze wilt dich begroete’, zag Nelke hièl oètgelaote. Intösse zoog ik Kuueb ouk un koe met twieë hand knuffele, gewoèn met zien gezich d’r nao toe. Inens veulde ik wat harde snorhaor met vuùl neus-slièm in miene nek en door ut snoève van die koe leep dae koeiesnót door richting miene rök. Nelke stook zienen doèm op en ik ónderging un gans waereldvraemde kinnismaking. Maar die koe koos al veur de volgende fase, ik veulde wie ze met eur tóng miene nek bewerkde. Net unne groeëte lap schoorpepeer dae euren eige neus-slièm oèt miene nek lekde. En douwde ouk, wat al hièl traog ónderwaeges nao miene rök leep, nog wat wiejer nao ónder. Nelke woord zoe-wat lyrisch en stónd te huppele van plezeer:
‘Geweldig, ze haet dich gans geaccepteerd!’. Kuueb keek mich aan en dóch ut ziene. Ik dreide mich um en keek in un paar wezenloos stómme koeie-ouge die mich aanklotsde wie un kis wortele. Ik veulde gen inkele genegenheid of acceptatie van beids kanter, eigelik veulde ik hielemaol niks. Jao, ik veulde wat euver miene rök loupe. Metein meus ik waal dinke aan minnige kinnismaking met schoeëne schikse beej d’n Blierickse vastelaovend. Ge weit waal, zoeë in de drökte nao d’n optoch beej Sur Meuse. Ik weit neet of Nelke die ervaring waal ens haet gehad, maar ik twièfelde dao sterk aan. In niks, maar dan ouk gaar niks, zoog ik as amateur-taalkundige ouk maar éín euvereinkóms tösse kuuj en minse. Waal veulde ik unne eigezinnige hièle groeëten dröppel snót euver miene röggestrank nao ónder loupe. Ik schuùverde d’r mich van en Nelke zoog det weer gans anders:
‘Presiès det geveul heb ik ouk altièd’.

Nelke noom ós met de stal in en we meuste gaon zitte op un paar stroeë-bale. Ut wazelde van alles, maar det leet ik euver miene rök aafloupe. Nou ja, deze kièr figuurlik dan. Un vièftal kuuj loge in euren eige pies en strónt te herkauwe en hadde gen inkel benöl det d’r twieë studente en eine professor ware:
‘Noow mótte we hièl stil bliève zitte. En as we gelök hebbe huùre we ze zoeë metein neurieje’, zag Nelke. Kuueb keek mich met aope moel aan en ik had al spièt det ik die taart had oètgenuuedig. Maar efkes later stook Nelke ziene wièsvinger op en zag ‘sssst’. Weej luùsterde hièl scherp en hoorte un paar kuuj wat brómmele, ge kint det waal. Mien vrouw zaet ouk waal ens det ik geluùde maak als ik lig te snörke. Miene middelvinger jeukde inens maar ik heel mich net in. Ik dóch laot ik mich ens hièl positief gaon opstelle. Dus ging miene wièsvinger de lóch in en ik fantaseerde:
‘Óngeluiflik! Die neurieje un Bliericks vastelaovesliedje!’. Nelke kwaam zoeë wat klaor op zienen boes stroeë:
‘Aoh jaohe? Ech waor?’. En natuurlik waas ik toen neet mièr te halde:
‘Ik huùr toch ech hièl duùdelik: Hmme hummehummehum hmme hummehummehum’.
‘Nou ja, enne enne?’, trok Nelke mich niejsgierig de volgende wäörd oèt de moel. En zoeë euverdreve meugelik met un oètgestreeke gezich zag ik:
‘Ik huùr heej toch ech in: miene linkerpoeët en miene rechterpoeët! En weej hebbe in Blierick un vastelaovesliedje det geit van: En mien linkerbein en mien rechterbein, die loupe noow al jaore naevenein’.

Nelke stook twieë ermkes in de lóch en kreide oèt:
‘Wat bin ik heej bliej met. Dit heb ík zelfs nog noeits met gemak!’. En die mich un bietje kinne, die weite det ik neet mièr taege te halde bin as ik emus zoeë wièd heb. Dus ik zeg taege Nelke:
‘Ik veul inens hièl sterk um same met dich tösse die kuuj in te gaon ligge. Mich euverkump inens hièl sterk ut geveul det weej twieë heej vandaag iets hièl biezónders gaon belaeve!’.
Nelke kiek nao die kuuj, die hièl tevreeje lank-aaf in eure zeik en strónt ligge te dreie. Ut kiek nao zien scheunkes en zien luchtig kledje. Ut kiek mich aan en ik zeen um twièfele dus ik mót effe doordouwe:
‘Ik huùr noow hièl scherp: humhuulme. Ze wille un kösmuulke! En ierliker gaon we ut noeits mièr belaeve, zón lekker kösmuulke luuet ós pas ech danse door un koeielaeve’.
Ik zeen Nelke zien móndhukskes wat wegzakke. Ut kiek nao die stróntkuuj en dan nao mich. Dan pak ut zien mobielke en luug det ut gedrök steit:
‘Ik mót gaon, maar we hebbe waal hièl vuul gelièrd vandaag’. Nelke löp driftig nao zienen auto en ik huùr Kuueb mómpele:
‘Potverdomme wat un draosbóks, wat unne kwats, wat unne wazel. En dao held unnen deur betaalde professor zich met bezig? Ik huùr mien kuuj neurieje, ze mótte gemolke waere’.

‘En ik veul unnen dröppel koeiesnót in mien ónderbóks loupe. Ik mót gedoesj waere’.
Vastelaovend same.