maandag 19 september 2016

Ut dörp

Ik gaon vandaag met ôs mam naor ut dörp. De Bliërickse minse hadde altiëd unne hechte werme band met ut dörp. As ze naor ut dörp ginge, dan waas d’r wat biezônders. Jao, want slegter Giele woënde gewoën beej ôs op d’n hook, ôzze pap haolde gewoën zien sigrette op d’n andere hook beej vrouw Ammerlaan. Veur ein ôns kiës, un stök zeip, gekleurde hagel of un fleske maggie steurde ôs mam mich gewoën naor Zus Hendriks. Maar veur ein paar niej schoôn of niej kleijer met de Paose, dan ginge we altiëd naor ut dörp. Ik woord zelfs met ut washendje gewasse en môs schoën zök aan as we beej Wolters-van Dijk nieje schoôn haolde. Nog un ech kópere belke rinkelde as de deur aope ging. We kwame in unne moëije groëte dônkere winkel op de Pontanusstraot, d’r stônde wat steul op un riejke, ôs mam en ik kóze d’r twieëje oët in de midde. Dan kwaam d’r un vruiwke, die ging veur ôs op unne hokker zitte met zôn schuuen plenkske aan de veurkant. Waor se de veut op môs zette.
‘Zeg ut maar us, waormet kin ik ôch helpe?’, vroog ze aan ôs mam.
‘Ôzze Jan haet un paar niej schoôn nuuedig!’, zaet mam. Jao zeg, die is klook, det waas nogal wiedes. As ik ôs mam waas gewaes, had ik gevraog: ‘Heb geej auk vèrkes-hèrses?’. Det vruiwke deej mich unne schoôn oët, en bekeek dae ens goôd rôndum. Ik zeen ze dinke ‘det woord aevel hoëg tiëd’. En ik wis metein waorum det ik schoën zök had môtte aantrekke.
‘Ik dink dat hae waal maot 36 kin hebbe’, zag det vruiwke, ’kôm maar efkes met jungske’. En ik môs achterin de winkel op ein plank gaon staon met allemaol ciëferkes. Ik hômpelde op eine zok en eine schoôn truuk naor mam.
‘Mäötje 36, zjuus wat ik dôch’, zag det vruiwke, ‘zal ens kiëke wat we hebbe’. En ze verdween achter ein gerdiën en kwaam effe later truuk met dreej witte doëze. Nao ein paar kiër passe, ‘gangk d’r ens op staon jông’, effe kniëpe in de neuze of d’r nog ruuemte waas um te greuije, en natuurlik kiëke op de ziejkant van de doës wat ze kosde, woord de koup geslaote. We woorte altiëd keurig geholpe beej Wolters-van Dijk. Sôms ging ut gans anders. Veur ein nieje bôks môste we naor Baerde-Trienekes, as ut te lang deurde met oëtzeuke kwaam d’n dieke van Baerde zich zelf d’r met bemeuije. Wat waas det unne akelige mins met zien sigaar in die moel. As de bôks wat langk waas, dan trok hae ze mich op wies tot ze mich piën deej aan mien eijertäötje. Waas ze te kort dan trok hae mich aan de piëpe zoeë det ze mich bijna van de kônt veel. En waas ze te wiëd dan kneep hae ze mich achter miene rök hiël gemein beejein. ‘Wat unne vervaelende rotvent’, zag ik taege ôs mam. ‘Sssstt . .’, fluuesterde ze en heel de wiësvinger veur de mônd, ‘det meug se neet zegge, maar geliëk heb se’. En tot op d’n daag van vandaag heb ik d’r noëijt wat gekoch.
Truuk naor ôs dörp, wat bedoelde ze daor eigelik met. Wat waas ut verschil presies tösse ôs Bliërick en ut dörp? Bliërick waas in mien jeug ein behuuerlik stök kleiner wie noow en loog zôn bietje tösse de Majjem in ut oëste en ut tuindorp in ut weste. Ut noordelijkste punt waas ut greun dörp aan de Horsterwaeg. Ut zuidelikste waor de van Boerlostraot zich kruuts met de Baoldersewaeg. Maar as weej ut euver ut dörp hadde, dan waas det feitelik det stök wao ôzze vastelaoves-optoch umhaer trok: de Pontanusstraot, de Kloësterstraot, de Steegstraot en de Maasbreesestraot. Det veerkant met auk nog un bietje wat d’r boëte loôg, det waas ut dörp in Bliërick. Daor waas ut auk te doôn met de kermis, met vastelaovend, de mèrret, Sintermerte, de Prins inhaole en Sinterklaos. Ut kloppend hert van det dörp waas ut Antoniusplein met ut Raodhoës. Waor vanaaf ut bordes Sinterklaos de kinder toesprook en de Prins met de vastelaovend ziene kwats verkoch. In ut dörp lóge hiël vuuel kroege, zale en winkels die we neet beej ôs in de buurt hadde.  
Vanoët ut dörp lépe wie unne prachtige straolekrans un aantal straote alle kante op, waorvan de naam dök al aangoôf waorhaer die ginge. Ut wáre de slaagaore van Bliërick, waoreuver de Bliërickse minse haer-en-truuk lépe of fietsde, en ut Bliëricks hert déje kloppe. As we van ut zúje naor ut noorde met dreije kin ik ze zoeë opneume: de Romeinewaeg, Baoldersewaeg, d’n Breetse waeg, Withiërestraot, Boôkender weg, ut Nieborgs, de Broekstraot, de Graaf van Loënstraot, de Laan en de Staaywaeg. As ik det zoeë tot mich laot doordringe, had genne stadsplanoloog det baeter kinne bedinke. En inderdaad veur de gewieksde ônder ôs, d’r is genne Venlosewaeg in Bliërick. We ware wies 1940 eín gemeinte met Baolder en Bree. Hiël lang hadde die Venlose al met ein schuuen aug euver de Maas geloens um Bliërick euver te néme, det waas eur normaal noëijts gelök. Maar met hölp van de Pruusse waas ut Bliëricks verzet gebraoke en hebbe ze ut toch spits gekrége, ut begin van ut ind van ut dörp.
Ik huuer ut vruueger nog émus beej ôs thoës zegge: ‘Die Venlose hebbe ôs hert oëtgerök en we hebbe d’r ein slech gebit veur truuk gekrége!’. Ik snapde daor toen nog de balle van, zeker neet wie ik met ôs mam aan de hand as klein jungske door die breije Broekstraot naor ut dörp leep. Ik kwaam uigskes tekort, want ik moch noëijt wiejer weg as Frankena. Ônderwaeg oefende ik mich in ut laeze en zoog broëdskleijer van Ingels, schriëfgerei beej Beele, Knorr begrafenisôndernémer, ôzze kaoleboer Tietelèr, bekker Baerde, tummerman de Bie, de fietse van Cordang, de sliëterie van Jônkers en de sjoester van Tulde. Ik kôs ut neet allemaol beejhalde. Vul zelf maar wiejer in!
‘Noow zien we in ut dörp’, zag ôs mam eindelik wie we veurbeej d’n dieke baum veur van Ewijk linksaaf slóge. Ik keek ein lange rechte straot in! Rechs loog unne frietkraom op de stoep en we môste oppasse met euverstaeke veur unne militaire leswáge. Waas dit noow ut dörp? Waas ut heej waor die Bliëricke minse haer gaon um beejein te kômme, te viere, te fiëste of d’n biës oët te hange? Is dit ut dörp waor de Bliërickse minse flanére, klasjenére, flurte, sjanse, knoevele, kösmoele en de leefde van eur laeve vinde? 
Zôn 60 jaor later dink ik dao nog ens aan truuk. Ôs mam is d’r al lang neet miër. Ik loup nog ens door ut dörp en kiëk um mich haer. Potverdomme, ik flikker bijna euver zônne groëte griëze plevuûs. Ik bliëf staon en doôn de auge effe toe. Ik huuer vastelaoves-meziëk ‘en mien linker bein, en mien rechter bein, die loupe noow al jaore naeve-ein’. Ik dink aan de Prins inhaole, ut Hermeniebal, vastelaovend beej zaal Juliana en Tivoli. Ik doôn de auge weer aop en dink aan die  zôndaag-aovende beej Lex Göbbels, effe ein pilske pakke en klasjenére euver SVB en de handbalklup. Leike van Rooy kump binne um ein stök sjeklaat te haole. Ik kiëk ens goôd um mich haer en huuer dae man weer beej ôs thoës zegge: ‘Die Venlose hebbe ôs hert oëtgerök en we hebbe d’r ein slech gebit veur truuk gekrege’. Ik begreep d’r toen ech hielemaol niks van. Maar ut klop potdomme, ze laote die moëije alde pande ein-veur-ein rot waere, en dan waere ze oëtgetrokke. Ut dörp is inderdaad ein ald ônverzörg gebit gewaore.
Verrèk, ik môt inens auk weer dinke aan daen alde Baerde wie ik dao met mam die nieje bôks ging koupe. Waar ze te langk, dan trok hae ze mich in ut kruuts. Waar ze te kort, dan trok hae ze mich bijna van de kônt. Waar ze te wiëd, dan trok hae ze mich op de rök beejein. Hae kreeg altiëd ziene zin! Straks as die ut ganse dörp beejein hebbe gewônne met eur Monopolie-spelke, dan kump d’r weer ein feeslif. 
Unne slegtere stadsplanoloog, stadsarcheoloog of zoeë maar unne klôke wethalder had ut neet slegter kinne bedinke. Ut hert is noow ein slech gebit, maar ut dörp van vruueger bliëf in mien hert.

vrijdag 12 augustus 2016

Nog gen broëlof

In 1865 woorte Venlo en Bliërick aanein geknuip met de alleriërste brök. Ze heufde neet miër euver ut struimende water maar euver de losse plenk naor d’n andere kant. Maar ut brach ze neet doënder beej ein. Neet vuuel later kwame de begiëne en de werkplaats van ut spaor naor Bliërick. Venlo lônkde heimelijk naor det greuijende dörpke aan d’n andere kant. Veur Bliërick kwaam elken daag zoëmaar veur niks de zôn op baove Venlo. Die Venlose zoge idderen aovend de zôn oëtnuuedigend veurroëd ôndergaon baove Bliërick. Bliërick greuijde as koël en Venlo zoot kneip tösse de Maas en de Duitse grens. Toen Venlo aaf woel van de huzare in de stad en de grônd koch van ut alde Fort Sint Michiel um ein niej kazerne te bouwe, zoôge ze eur kans schoën. Ze woele ein ‘administratieve samenvoeging’ met Bliërick. Maar die Blierickse woele daor niks van weite. Ut waas eigelijk gewoën ein ordinaire annexatie, groëtheidswaanzin ônder heimelijke argumente. Ut begin van un verschrikkelijk gedeuns in de Venlosche Courant. De haat, de aafkiër en de achterdôch spoot oët de giftige wäörd euver en waer. 

Unne zoon van de schoëne Venlona en unne zoon van d'n alde Blariacus héle ut nog hiël netjes en vochte un ludieke waordewisseling oët op ut ind van 1909 in de Nieuwe Venlosche Courant. Haopelik vind geej dees twiëje ingezônde stökke net zoeë leuk um te laeze as ik:

Beste Blariacus  [21.09.1909]
Waarom zoo somber gestemd trouwe zoon van den roemrijken Blariacus. Welke booze geesten verstoorden uwe kalme gemoedsrust door nare, spookachtige droombeelden toen gij rustig in Morpheus' armen[1] laagt uitgestrekt. Hoe konden toen de welgevormde handen, die de liefdevolle Venlona uwen grijzen vader zoo bevallig hartelijk toesteekt, in uwe levendige verbeelding de vreeselijke vormen van ‘reuzen vangarmen met ontzaggelijke grijpklauwen’ aannemen. Uwe toekomstige schoonmoeder is geen wreede Xantippe[2], ook geen moderne, lastige suffragette[3], maar een verstandige vrouw, eene lieftallige bruid. Laat de tot nieuw leven ontwaakte, met frisschen moed bezielde, oude Blariacus toegeven aan den drang zijns harten en vol vertrouwen zijne krachtige armen wijd openen voor de schoone Venlona, die, zonder aarzelen, zich zal werpen en vleien aan zijne breede borst. Hun huwelijk zal geen onbezonnen daad wezen; zij hebben den tijd gehad om elkander te leeren kennen en hoogachten. Mogen zij dan weldra, omstrengeld door de banden der liefde, zijde aan zijde, lief en leed deelend, door eendrachtige samenwerking aan beide Maasoevers tooveren ongekende bloei en voorspoed, steeds toenemend tot het einde der tjjden !
Heil Blerick! heil Venlo !
Een zoon van Venlona.

Beste Venlona  [24.12.1909]

Edele zoon der schoone Venlona, droomen komen niet altijd van booze geesten. Denk maar eens aan de droomen van Pharao. De geschiedenis leert ons, dat 's konings voorzorgen, op tijd genomen, Egypte hebben gered van een zekeren ondergang. Voorzorgen te doen nemen nu het nog tijd is, was ook het doel van mijn oproep! Magere jaren toch zal mijn oude grijze vader beleven aan de zijde der lieftallige stiefmoeder, die gij ons toedenkt. Gij spreekt van schoonmoeder, lieve vriend; denk eens eventjes na, mijne benaming niet juister is. Wellicht hebt ge opzettelijk dat woord vermeden, om ons niet te doen denken aan stiefmoederlijke behandeling. Het is natuurlijk een bewijs van kinderlijke liefde, en ik prijs het ten zeerste in dat ge alle goed van uwe moeder denkt; haar liefde maakt soms blind; laat ge uwe beoordeeling niet méér leiden door het hart, dan door uwe waarnemingsorganen? Zonder nu in uwe hooggeëerde moeder eene Xantippe te zien of eene moderne kiesrechtjuffer, hebben we toch, het recht de waardeering, die gij ons wilt opdringen, niet te aanvaarden, dan na eigen ondervinding. Gij zegt wel, dat zij tijd genoeg hebben gehad om elkander te leeren kennen; die opvatting is op zijn minst genomen éénzijdig. Blariacus denkt er anders over. En bovendien! Zou de oude Blariacus voor de liefdevolle schoone Venlona een gewenschte partij wezen? Bedenk eens: Hij, zoo oud, een grijsaard; nog wel een forsche maar tóch een grijsaard, met somber schouwende oogen, en een door zorgen gerimpeld voorhoofd! En Zij, lieftallig en schoon en, dus jong ten minste, véél jonger dan Hij!! Och neen! Het verschil is te groot dan dat zoo’n huwelijk ooit gelukkig zou kunnen zijn. Gij zijt nog jong, en vol idealen en zonder ondervinding. Ge neemt me dan ook niet kwalijk, dat ik, wien reeds vele stormen over het hoofd zijn gegaan, mij in levenswijsheid boven U stel en de stoutichheid heb hun huwelijk wel degelijk een onbezonnen daad te noemen. Mijn oude grijze vader is dan ook te bezonnen, om zoo iets te beginnen. Hoewel hij nog met frisschen moed bezield is en een jeugdig hart draagt in die breede borst, waaraan gij uwe schoone moeder zich wilt laten neervleien, toch is de drang zijns harten niet tot Venlona. Blariacus beweent nog steeds zijne goede, trouwe, brave ega, en zal nooit eene andere zijne liefde waardig keuren. Dat heeft hij gezworen op het lijk mijner moeder; dien eed zal hij houden. Ook verzocht mijn vader mij, U plechtig te verklaren, dat Hij nooit uwe moeder het hof maakte; nooit om haar ‘geworben’ heeft!! Dat zij uit eigen beweging hare welgevormde handen zoo bevallig hartelijk naar mijn ouden vader uitstrekt, moge modern zijn en bij U gebruikelijk: wij, zonen van den roemrijken Blariacus hebben andere zeden; wij beschouwen het als een slecht teeken als Zij Hem naloopt. En in uw ijver om uwe liefdevolle moeder in staat te stellen, aan den drang haars harten toe te geven, vergeet gij misschien, dat de vrouw den man volgt; dat dus (stel het onmogelijke geval, dat dit huwelijk zou gesloten worden) de oude Blariacus het hoofd van het nieuwe gezin zijn zou; en dat dit voor uwe lieftallige moeder eene aanleiding kon zijn, om voor mijn goeden teergeliefden vader eene Xantippe te worden.
En dan stelt ge mijn vader voor om samen met uwe moeder te gaan tooveren op de oevers van de Maas. Daarvoor zal de oude krijgsheld wel hartelijk bedanken. ‘Strijden en overwinnen’ is zijn leus! Tooveren acht hij zijner onwaardig. Dat mag Venlona alleen doen. En daarom edel voelende zoon der trouwlustige Venlona, tracht uwe moeder dat malle idee uit het hoofd te praten. Mijn vader houdt niet van haar; heusch niet, nooit zal hij haar tot vrouw nemen. En ik kan ook niet begrijpen, dat het van den kant uwer moeder een huwelijk uit liefde zou kunnen zijn. Tracht uwe verstandige moeder te overtuigen, dat het voor haar welzijn en gemoedsrust noodig is, dat ze haar liefde stralende oogen afwende van een grijsaard, die haar toch niet gelukkig zou kunnen maken.
Onze beste wenschen voor U en Uwe Moeder!
Een zoon van Blariacus.




[1] In de Griekse mythologie is Morpheus de god van de dromen.
[2] Kwaad, listig, boosaardig en twistziek wijf of helleveeg
[3] Destijdse feministe en strijdster vrouwenkiesrecht

zondag 7 augustus 2016

Ut aafgedankde kruuts

Eeder huuske haet zien kruuske, is al iëuwelang ein bekind gezegde. Maar weej hadde d’r op un gegaeve moment waal 150 in hoës hange. De meiste op ôs speciale kruutse-kaemerke. Dreej more van de kamer hônge kôtsvol met kruutse in alle maote, range en stande. De kleinkinder vônde ut waal ein bietje beïngstigend en dörfde d’r neet te gaon slaope. En wie we tiën jaor truuk kleiner ginge verhoëze, môste auk de kruutse d’r aan geluive. We zôchte op internet naor museums die meugelik interesse zuuje hebbe in antieke kruutse. Streekmuseum de Locht in Melderslo waas ut enige det reageerde! Zôn 125 kruutse woorte keurig in krantepepeer gedreijd en veurzichtig in bananedoëze gelag. We woorte keurig ôntvange in Merselo met kôffie en vlaai, en krege un vreejkaertje veur ut ganse gezin! Dus as ge unne kiër in de Locht rôndlaup, kiëk dan ens goôd um ôch haer naor de kruutse aan de moor. De euverige 25 zien mei verhoës en hebbe weer un moëij plaetske gekrege. Allein kômme d’r gen miër beej. 

Maar wie kump unne mins d’r beej um kruutse te verzamele? Euverdreve geluivig? Nae huuer! Hiël simpel! Ik ging dökker met mien vrouw naor rômmelmerte en dan looge ze mich daor zielig aan te klotse. Ônder de stuf, ut corpus hông d’r naeve, misde un ermke of waas zoeë maar kepot. Ut holtwerk waas los, en ut hengerke waas d’r neet miër beej. Ze looge daor zoeë maar tösse ut alde kante ôndergood en ut dôf gewaore glaaswerk. Ik kôs det neet hebbe en dan zag ik taege mien vrouw:
‘Kiëk dao, eeder huuske haet zien kruuske! Maar det kruutske is aafgedank, det had oëjt ein eige huuske. God wet, wat det kruutske allemaol gezeen of beteikend haet. En dae zien verléje neet iërt, is de toekôms toch neet waerd?’.
‘Dan nims se ut toch met naor hoës’, waas dan ut steevaste antwaord.
Dus woort thoës ut kruutske hiël veurzichtig oëtein gehaold, gepoets, schoëngemak, geschoord en in de vernis gezatte. Daor nao weer keurig inein gefiespernöld, un niej häökske d’r aan gezatte en op de beste plaats in de hoëskamer opgehange. En naor verlaup van tiëd makde ut plaats veur alweer ein niej kruutske en verhoësde naor ôs kruutse-kaemerke. Ut had niks met ut gelauf te make, want in de kerk kômme we allein nog um kerskes aan te staeke. Maar gewoën ut geveul, det minse iets aafdanke wat oëijt hiël belangriëk veur ze waas. Det kruutsteiken, det veur ôs elders en veurelders zoeë beteikenisvol waas.
 
Ik gaon noow gen verhaol aafstaeke euver ut ôntstaon en ut belang van ut kruuts. Det zeuk ge maar op met Goegel. Maar ik wil waal effe met ôch truuk gaon in d’n tiëd wie dök weej det kruutske waal neet zien taege gekômme in ôs laeve. Ut begôs al wie we geduip woorte met wiewater, toen krege we ôs iërste kruutske met aolie op ut bölke. As we saoves naor bed ginge krege we van ôs mam ein kruutske met wiewater op ôzze bums. Tösse de deurstiële van de slaopkamers hông ein kruuts met daorônder ein glaze wiewatersbekske. Daor sopde mam eure vinger in en makde ze det kruutske. Weej looge dan al gestrek in bed te wachte op dae vôchtige kalde vinger. We dörfde det neet d’r aaf te vaege, maar wachde röstig tot ut opgedruueg waas. As d’r aan taofel unne nieje mik aangesneeje woort, makde ôs mam altiëd met ut broëdmets aan d’n ônderkant ein paar kruutskes. Ik heb noëijt gevraog waorum, maar ut huurde d’r gewoën beej. As ein van de buurvrouwe kwaam vertelle det d’r weer iets vreseliks gebeurd waas, sloog ôs mam metein ein kruutske. Met palmpaose meuste we beej de kerk gewiejde palmtekskes haole, die woorte achter ut kruuts gestaoke en bléve daor ut ganse jaor zitte.
Ôs mam kôs auk zeen as weej gelaoge hadde. Want sôms vertelsde se neet presies wie ut gewaes waas. Gewoën un leugentje um beswil, ein klein bietje beziejes de waorheid. Maar ôs mam had det metein door:
‘Ik zeen des se luugs, de haes ein kruutske veur de kop’, zag ze dan. Ik vreef direk det dinkbeeldige kruutske weg en vertelde geschrôkke de iërlikke waorheid. Maar wie ik nog unne dreumes waas en met aswoensdaag idderein met ein assekruutske zoog laupe, rende ik metein naor binne en zag taege ôs mam:
‘Mam, de ganse straot haet met vastelaovend gelaoge det ut zwart zuuet. Ze hebbe allemaol ein kruutske veur de kop’. Ôs mam lachde en probeerde ut mich oët te legge:
‘Nae jông, det is gewoën ut teiken det de vaste begint. Pestoër striek de minse verbrande asse op de kop en zaet dan ‘Gedenk dat gij stof zijt en tot stof zult wederkeren’. Ut is un saort van boetedoening’. Waorop ik zag:
‘Jao jao, boetedoening! Zeker umdet ze gelaoge hebbe det ut verrek met de vastelaovend’. 

God, wat hebbe weej dök ein kruuts-teiken gemak. ‘In de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest’ woord steeds flotter oëtgespraoke as ‘sVaders-Zoons-sGeest’. Idderes kiër as se de kerk in gings en as se de kerk weer oët leeps. Auk de lange waeg die de rechterhand plechtig môs aaflegge van veurhoof naor bors, en dan van linker schouwer naor rechter schouwer woord allein nog door pestoër volledig aafgelag. De meiste minse deeje net of ze twiëje vlége weg jooge. Ôzze pap dae sloog zich noëijt ein kruuts, of hae môt ut stiekem gedaon hebbe. Maar det gluif ik neet. Want net as beej ut keuninklik hoës had ôzze pap auk hielemaol niks met de kerk. Maar hae makde ut ôs auk neet taege, en hae veroordeilde de keuningin en de pestoër auk neet. Ôzze pap haet ôs geliërd det iddere mins zien eige kruuts môt drage. Maar auk det we allemaol ôs eige bôks môtte ophalde. En det gold volges um dus auk veur de keuningin en de pestoër. 

Taegeswäördig ligge al die doorlaefde kruutse oëtgekôts op de rômmelmert. Neemus sleit d’r nog ein kruuts-teiken veur ut slaope gaon, zelfs neet miër as se ein kerk binne gaon. Auk de nieje mik krieg gen kruutske miër. Det hoof auk neet miër, want dae zit al veurgesneeje in de plestiek täöt. As se gelaoge haes kries se gen kruutske miër veur de kop. Huuegstens ein kruutske achter diene naam as se iets verkierds gedaon haes. Maar d’r zien waal nog altiëd minse die ein zwaor kruuts met zich met drage. En in sômmige lande is ut modern um ein liëg kruuts in de bôks te drage. Zelfs ut Greune Kruuts haet plaats môtte make veur ‘Zorggroep’. Allein ut Roëije Kruuts duit nog goôd werk, al zien vuuel aldere vrouwe hiël bliej as van ut roëije kruuts aaf zien. 

Maar alle gekheid op un stökske, we stoppe d’r met en make d’r ein kruuts euver.




vrijdag 5 augustus 2016

De Wienkelder, un Germaans kerkhaof

Tösse Bliërick en Grubbenvorst loog vruueger eín langk gerekte vlakte met boerebedriëve, paerdeweie en grazende kuuj, aafgewisseld met stökskes wilde natuur. In ut weste opgeslaote door d’n Horsterwaeg en de spaorliën Venlo-Numwaege, en in ut oëste door de Maas. Dit gebied tösse Fort Sint Michiel in ut zúje en ut Gebraoke Slaot in ut noorde stônd met de toen nog ôngetemde Maas geregeld ônder water. As we ôs buige euver de alde landkaarte laeze we daor toponieme as ut Ubroek, Raayweide, Wienkelder en ut Raay-Maasveld staon. Erges in ut midde aan de Maas loog ein klein böske, ut Sliëneböske, waor vruueger wilde waterlelies bleuijde. Det Sliëneböske is helaas opgeofferd aan de waterzúveringsinstallatie. In ut Ubroek (’t Broôk, Odebroeck of Ooibroek) waas un heidegebied tösse Egtenraai en de Maas, waor zich de gemeinschappelijke weije voor ut Bliërickse vieje bevônde. De Bliërickse minse dréve ut vieje euver de Broekstraot naor ‘t Broôk.

Un stök verder richting Grubbenvorst leet de Wienkelder. Un klein bösgebied, det wuuerd gekenmerk door hoëge natuurlijke heuvels. We zuje ut auk hiël eigewiës Maasduine kinne neume. Wat vuuel minse neet weite, auk dit is alweer zôn historisch belangriëke plek. Ritmeister Johannes Apollonius Ort (1842-1908) deej ônderzeuk in de 19de iëuw in de Wienkelder. Wie hae det zoeë moëij beschrief, op 15 minute gaons van de Sint Annakapel, op ut grôndgebied van Grubbenvorst, tösse de boerehoeve Oude Erf en de Maas. Ut waas ein Germaanse begraafplaats, en ritmeister Ort haet un stel van die graafheuvels ôntdek. Ze looge netjes ônder aan de heuvels of in de dale tösse die heuvels. Keurig, bijna plechtig ônder kleine graafheuvelkes. De urne, die hae dao aantrôf waren gebakke van leim, vermingk met kleine steinkes. Ze ware erg broos, en d’r is maar ein urn in zien gehiël bewaard gebleve. Ritmeister Ort schônk um aan ut Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, in de ‘Staatscourant’ van 11 april 1884 laeze we: ‘Ruw bewerkte, en slecht gebakken urn, met verbrande beenderen. Hoog 24, middellijn 22.5 cm’. De wande ware erg diek en aan de vertikale strepe kôs hae zeen det d’r vorm aan gegaeve waas door met ein veurwerp van baove naor ônder te striëke. De Wienkelder umvat gen groëte oppervlakte, en waor de naam oorsprônkelik vanaaf kump, weite we nog neet. Meugelik haet ut iets te make met wilge (wië) en/of met de keule ligging (kelder), wae zal ut zegge. Tösse de Wienkelder en de Maas leet noow de jachhave. Ik weit nog goôd wie ik 60 jaor truuk beej miene pap op de stang van de fiets zoôt. We ginge same visse beej de kaolentip, en dan kwame we daornaeve. We môste effe door ein klein stökske dônkere bös, lekker keul door de schaduw van de buim op die zandheuvels. Ik weit nog wie we un paar jaor later in de Wienkelder as kwaojônges ginge zeuke naor die prachtig gedreijde stök, die se in die dichte bös kôs vinde. Of naor ônder kôs rölse van dae zandberg, en zoeë maar lekker kald water kôs drinke aan die brônne in de baek.
Toen wis ik det nog neet, maar zôn twiëje doëzend jaor geléje leep ônder langs de Wienkelder unne Romeinse waeg. In d’n tiëd van ritmeister Ort kôs hae nog duuedelik in ut landschap ut verlaup van dae waeg herkinne. Kômmend vanaaf kestiël de Berckt in Baolder beschrief hae det als volgt: ‘Tusschen den genoemden watermolen en het dorp ligt een gedeelte van dien ouden oeverweg met twee zijwalletjes, die bij meeting 20 m van elkander bleken te liggen. Verder loopt de weg naast een hollen weg door de akkers recht op de twee windmolens te Blerick aan en verder naar de kapel van Sint Anna. Hier volgt hij den hoogen kant die van achter deze kapel, langs den Wienkelder naar Grootraai loopt. Tusschen Blerick en Grubbenvorst loopt de weg langs de germaansche begraafplaats de Wienkelder’. Pak d’r ôch ens ein alde kaart beej, en ge kint de roete bijna zelf oëtteikene. Auk de 19e iëuwse Limburgse archeoloog Jos Habets (1829-1893) leet de Romeinse waeg de Maasoever volgen. Hae verwaorde det in 1881 as volgt: ‘Blerick verlatende gaat de weg iets af van de Maas en neemt zijn richting op de kapel van St. Anna, in rechte lijn langs Oud Soest en Gebroken Slot naar Grubbenvorst, aldaar de kerk rechts latende liggen’.
In 1966 beschrief Coehorst ut nog duuedeliker: Via ut kestiël de Berckt in Baolder euver de Romeinewaeg naor de watermeule beej de Springbaek. Van heej oët naeve de Meulebös volge we keurig de Nieborgstraot. De waeg leep wiejer richting Groët-Boller, ut Sint Annakepelke, en ônder langs de Wienkelder naor Groët-Raai beej Grubbenvorst. De hiële waeg waas auk toen nog duuedelik te herkinne door ut hoëgere ‘lijnelement’ in ut landschap. De boere klaagde toendertiëd det d’r op ut alde ‘wegcunet’ bijna niks goôd greuijde. Un ‘cunet’ is ein oëtgegrave strook in neet goôd dragende grônd. Dae woord dan opgevuld met zand en kézel, en in feite waas daor mei de waeg al klaor. De Romeinewaeg had euveriges un hiël logisch verlaup, hae volgde gewoën de hoëger gelaege rand van ut Maasterras door gans Bliërick. 
En aeve logisch waas de ligging van ut Germaanse kerkhaof naeve de Romeinse waeg waeg beej de Wienkelder. Gangk d'r zelf ens kiëke, en belaef de alde historie . . .

 

dinsdag 2 augustus 2016

De letste ônbekinde vaerman van Bliërick


Op 25 mei 1865 woort de spaorbrök Venlo-Bliërick in gebroëk genaome. Veer ‘vakwerk’ euverspanninge van idder 54,50 maeter röste op de beide Maasoevers en dreej nieje stevige pijlers. Ut waas inkelspaor, dus taegeliggers meuste effe wachte. De ziekante ware aafgedek met planke zoeë det de meugelikheid bestônd um d’r met kerre en vootgengers euver te gaon. De ônderbouw leet ruuemte veur oëtbreiding met ein twiëjde spoar. In 1886 woort de iërste (alde) brök vreejgemak as verkiërsbrök. Aan de zuidkant woord de nieje spaorbrök gelag.

Daor mei kwaam un definitief ind aan de iëuwelange vlegende brök beej de Staay. De stille romantiek van ut vaer makde plaats veur de herrie en de rauk van de staumlokomotief. Ut iëwelange drökke logistieke knauppunt de Staay waas veur goôd weg, de Staay verveel tot ein viëje-bedriëf. In de letste oorlog plat gegoëijd, de euver gebleve ruïne waas neet belangriëk genôg um opniej op te bouwe. Maar tösse 1865 en 1886 môste de vootgengers en de voermannen met paerd en ker waal hiël dök lang wachte veur de nieje brök. Want die nieje treine hadde altiëd veurrang. De veuroëtgangk waas neet te stoppe.

Maar det brach Gradus Broekmans op un geweldig idee. Hae woënde in Bliërick aan de Antoniuslaan, ut twiëjde hoës naeve villa Arthur richting ut dörp, met d’n haof achter oëtkiëkend op de Maas. Gradus waas spaorwaegwachter en waas in 1830 in Well gebaore. Hae trouwde met ein Tegels maedje, Anna Margaretha Derx. Ze hadde un paar döchter en eine zoon Karel, dae later masjienis woort. In det boerehoës met stalling dreve ze auk nog ein herberg, en ze hadde altiëd un paar kôsgengers in hoës. En dao naeve handelde hae auk nog ens in vette kaole. Op dae herberg stônd ein opvallend opschrif: ‘In de laatste veerman van Venlo’. Ahaa, unne veuroët zeende blik, wat had dae slummerik gedaon? Hae trok unne platte aak met hölp van staolkabels en ketrolle euver de Maas haer en truuk. Hae had ein echte ‘concessie’ aangevraog beej de minister van Waterstaat, Handel en Nijverheid. En van de Keuning zelf persuuenlik toestumming gekrege. En zoeë had ut vaer van de Staay zich verlag en verbônd euver ’t water ut(taegewäördige) Victor de Stuerssträötje met de Venlose Meulesingel. Veur de Bliërickse zelfs ein stökske doënder beej. En neet zoeë ingstig, as se hoëg baove ut water tösse die krakende planke door keeks. De zoels d'r ens door zakke . . . .

Ein van zien kosgengers waas Jan[1], unne gepensioneerde huzaar. Dae sprook netjes Hollands, maar waal met unne hiële lange aanlaup, want dae stotterde verschrikkelik. En dae zat de minse euver van de loswal in Bliërick naor de Meulesingel in Venlo. Natuurlik sneej ut mets veur Gradus Broekmans aan twiëje kante en brach ut vaer auk nog klandiezie veur zien herberg. Wanniër oëteindelik precies ut letste vaer gevare haet, weite we neet. Maar zoeë lang as d’r van de andere kant ‘Haol euver’ woort gerope, dan woorte de minse door stotterende Jan zônder te hapere euver gezatte.

Ut boerehoës hoot later ‘Willem de Zwijger’ en is in de twiëje waereldoorlog plat gebômbardeerd. Jan de huzaar trok in beej de begiëne, en storf as de letste ônbekinde vaerman van Bliërick.
 
Bedank Jan, wie se virder auk hets, diene achternaam kinne we immers neet. As minse répe 'Haol euver', dan waas se d'r. Ein kleine huldebliëk aan dich is dan auk diek verdeend.




[1] Ziër waarschienlik Johannes Marinus Willebrordus van der Heijden (geb. Delft 1840 z.v. Petrus van der Heijden en Anna Margaretha Smits).

maandag 25 juli 2016

Blariacum versus Sablones

Ut volgende verhaol is ech gebeurd! Eigelik is ut dus gen verhaol maar un verslaag! Wat zoë maar unne mins mich zoë maar toevertrouwde op zoë maar ein benkske langs de Maas. Ik probeerde um te helpe, hae makde mich de pis lauw en hae dreijde de spiës um.

Ut is unne heiten daag, maar ik bin toch maar weer met de fiets van Baolder naeve de Maas naor Bliërick ônderwaeg. Minse op laeftiëd hebbe idderen daag bewaeging nuuedig. ‘Smaer dich goôd in taege de zôn en neem dich wat te drinke met’, hadde ze mich nog gezag. Wat unne moëije waeg is det toch. Dao wao ens ut legioen van Julius Caesar met blinkende helme en kletterende zwaarde euver haer trok, waor ens de vendels van Alexander van Parma met eur slappe heud en lange pieke marcheerde. Waor twiëje iëuwe truuk Napoleon Bonaparte, met ziene steek dwars op d’n bums, zich te paerd begoof. Allemaol beelde die dök beej mich opkômme. Dae indrukwekkende historische waeg fietse mien vrouw en ik geregeld as we baodschappe gaon doôn in Bliërick. Naeve kestiël de Berckt aaf euver de Legioenwaeg richting die schoëne watermeule van Holt-Bliërick met de wat hoëger gelaege Giesenhaof. Euver de Romeinewaeg bergop trappe richting ut dörp. Wiezoewe is Bliërick ein gaat? Ik môt aardig wat klumme um d’r te kômme. De meulebös laot ik links ligge en mien auge waere getrokke naor de alde Pastorie. Haopelik krieg die ein miër aope bestumming, det de minse van Bliërick ens binne meuge kiëke. Beej Sur Meuse twiëfel ik, zal ik mich ein pilske pakke? Maar ik dink, laot mich maar ens verstendig ziën en det lauw water op lörke. Ik zet de fiets achter taege ein bank en gaon lekker ôngezjeneerd met de erm en de bein wiëd zitte. Wat is ut heej toch moëij, zit ik mich te bedinke. Ein paar kinder speule in ut graas, twiëje moders met twiëje kiendjes vore de aendjes beej de passante-have. In gedachte zeen ik mien veurelders met eur schepe veurbeej trekke ‘naeve ein paedje langs de Maas’. Zelfs det gewoën water oët det plestiek fleske duit mich goôd met zôn oëtzich.

Dao kump unne mins ôngeviër van miene laeftiëd aangesjok met ziene hônd. Zôn klein poedeltje, zôn klein poëpediekske. Ôngeluiflik det dae mins ut neet werm krieg met zien lang bôks en zien kolbaertje.
‘Is heej nog vreej?’, vruueg hae en wies op de laege plaats naeve mich op de bank. ‘Zekers, gangk dich zitte’, en ik keek um ens goôd aan. Hae had unne opgeblaoze veurroëije kop ônder zien wit petje. Volges mich van d’n hoëge blooddrök. Hae griep zich ut petje van de kop en zuch ens deep:
‘God wat is ut werm, ik vind ut maar kloëte waer, niks veur minse van ôzze laeftiëd’.
‘Nouhouw, heej is ut anders goôd vol te halde, en we hebbe un schitterend oëtzich’, probeer ik wat te tempere.
‘Moëij oëtzich, op de zoëvuulste miljarde verslindende feeslif van die boutstad. We kinne baeter d’n andere kant opkiëke’, zag dae man en schoof naor ut puntje van de bank. Ik had metein zôn dônkerbroën vermoede, dit geit de verkiërde kant op. Maar miene pap haet viërtig jaor beej de Nedinsco gewerk aan d’n euverkant, dus ik probeerde weer ens:
‘Maar de Nedinsco hebbe ze toch moëij gerestoreerd, en de Staaywaeg  waor we noow zitte, daor meuge ze wat mich betref van aaf bliëve’. De man dreijde zich unne kwartslaag in mien richting en veel bijna van de bank. Zien hundje zôch ônder de bank de schaduw op, of veulde dae al wat d’r ging kômme:
‘Deeje ze nondejuu maar wat aan ôs Bliërick. Ut is toch un schandaal wie de Kloësterstraot d’r beej leet. De flikkers bijna euver die lillike losliggende vieze griëze plevuuze. Bisse waal ens waeze kiëke op det stök van de Maasbreesestraot, ut liek waal de Sahara in oorlogstiëd . . . ‘, zag dae man en begôs inens zwaor aom te haole.
‘Nou, ik kôm net met de fiets van Baolder. Maar de Watermeule leet d’r weer moëij beej, en as ik naeve de alde Pastorie en Sur Meuse fiets, dan guuef mich det ein goôd geveul’.
‘Goôd geveul, as ik det ald statig pand op de Pontanusstraot zeen wat ze oërlillik en koeterwaals hebbe dich getummerd. En det lillik gaat wat daor naeve leet. Al die winkelpande die laeg staon in ôs Bliërick, zelfs de merret is niks miër. Goôd geveul? We hadde vurrige maond mien broor oët Australië op bezeuk. Dae had de traone in de auge beej ut zeen van al die ellende, en ik schaamde mich kepot. Dae woel zien jeugherinneringe heej effe kômme opfrisse. Nou, moëij neet! Hae is verzaope in ein traonedal van ellende en teleurstelling. En zwaor getraumatiseerd vertrokke, dae zeen we heej noëijts miër, verschrikkelik vind ik det, um te bäöke . . . .’, de man sprook met bedrökde bedreufde stum. Ik kreeg ech kômpassie met um:
‘Jao, det is hiël erg, natuurlik is ut hiël moeilijk um  det te akseptere maar we ziën helaas auk neet beej machte um ut te  verandere. Maar de môs auk ein bietje op dich zelf lette, ut môt neet ten koste van dien gezôndheid gaon. Kôm, gangk dich ens röstig achteroët zitte’. Ik lag mien hand op ziene schouwer en hae goôf gelökkig gehuuer en ging zich wat mekkelijker zitte. Hae gebroekde noow waal zien petje hiël driftig as unne Spaanse weijer, maar hae kwaam effe tot rös. Dus ik dôch, ik goeij d’r nog iets positiefs taege aan:
‘Maar ut Fort gaon ze netjes opknappe, det wuuerd ein juweeltje veur Bliërick’. Aoohh jeej, daor huuer ik unne verschrikkelik deepe zuch naeve mich.
‘Ut Fort van Venlo môt ut gaon heite! Ut is godnondedjuu Bliërickse grônd dae ze oëijt van ôs gejat hebbe. En dan môt daor auk nog ens zôn kabelbaan naor Venlo kômme. Ut volgende fiasco. Ik heb ut bedraag gehuuerd wat ut geit koste, maar ik wil ut neet miër weite. Ik vônd dien idee trouwes van die vlegende brök vuuel moëijer, en dan gewoën ut biësje beej de naam neume: Fort Sint Michiel en ut vaer van de Staay’. Euverrômpeld door mien plotselinge betrokkenheid keek ik mich dae mins ens goôd aan, want in gezichte ônthalde ben ik noow einmaol hiël slech:
‘Wiezoewe mien idee, kinne weej mekaar erges van?’, vraog ik um verschrik.
‘Ik volg dien berichte op feesboek. Dich bis toch dae van Tietelèr! Dök vind ik ut schaele wazel was se schriefs, maar sôms bin ik ut met dich ins’.
‘Heej det is leuk, maar dan heb ik misschien waal wat veur dich! Weej hebbe ein Heemkundekring Blariacum opgerich, det liek mich zeker wat veur dich. Weej wille de riëke historie van Bliërick en de dörpe d’r um haer ônder de minse bringe. As dich un idee haes, en die heb se zoë te huuere, helpe weej dich met ut oëtwerke’. Hiël langk is ut stil naeve mich op de bank, dus ik dink noow effe door douwe:
‘Misschien kinne we waal same ein moëij book make euver Bliërick, kin se det naor dien broor steure in Australië . . . ‘. Maar ut blief nog altiëd muuskestil naeve mich. Kriëg ik um euver d’n dörpel getrokke of dink hae bars maar met dien Heemkunde gedeuns? Maar hae trok wiejer ten aanval:
‘Heb se det hiël diek book Venlo, Vennelo, Sablones neet gelaeze? Zwaor gesubsidieerd door de gemeinte Venlo, met de groëtste leuge op de veurkant. Ein VEN is zeiknaat, un LO is ein nate plek en SABLONES beteikent zand, wao leet de kombinasie? In ut book lölle ze iets wat d’r überhaup neet waas naor ut Romeinse Sablones. Det euveriges niks veurstelde en gewoën euver de päöl leet, ze neume ut daor nog altiëd ut Zand. En ôs Blariacum zwiëge ze ut leefste doëd’.  Ik dôch verrek dae gôjje man haet waal ein punt, dae haet d’r euver naogedach, dae wet d’r hiël wat van! Dus ik heel maar effe de moel. Maar dae vlaegel zat ut nog effe dieker aan:
‘Veur daen dieke blauwe leugebiëbel hebbe weej auk meuge dokke, allemaol oët ut groët Venlose gesponsord! En gluif geej maar neet det d’r eine cent subsidie naor ôch Heemkundeklupke Blariacum geit. Dan vraet ik unnen baer . . . ‘.
Geslage wie unne hônd zoot ik veur mich oët te koekeloere, want inderdaad had de gemeinte toevallig dees waek ôs startsubsidie nogal bot aafgeweze. Maar wat gaon ik um noow as antwaord gaeve? Ik keek naeve mich en zoog dae vlaegel lekker ôntspanne achtereuver hange. Potverdomme, hae is zien ei kwiët en noow haet hae mich goôd beej miene piepzak. Maar unne echte Bliërickse, det haet zich beweze, kan met taegestand van d’n andere kant umgaon. Dus ik goof um van jetje en sprook häöskes en duuedelik:
‘Misschien heb se waal geliëk, maar mien veurelders woëne heej al miër as dreej iëuwe, ze hebbe eure boët letterlijk heej rech veur ôs neus aangelag. Ze hebbe toen bewus beslaote um heej te bliëve. Ik vind ut ein oëtdaging en moëije opdrach die geschiedenis van mien veurelders en dit moëije plekske aan de Maas oët te drage. Ik zeen die negatieve taegewerking van d’n andere kant miër as ein positieve aanspaoring.’
Ôs gesprek is euverduuedelik vasgelaupe, we kômme vandaag neet miër same door ein deur. De twiëje moders met de twiëje kiendjes zien auk al weggelaupe richting Kloësterstraot en verderop zitte ein paar kaerels aan de blikskes beer. Miene buurman steit op en zaet ‘Kôm Juupke’ taege zien hundje. En taege mich:
‘De groete aan die van Blariacum. Zek maar det ze daen halven hiep op ut plein maar iërs weer vervange door ôs alde waterpômp, of door ein beeld van Blariacus . . . ‘, en ik veul mich nog altiëd aangeslage en kriëg d’r allein ‘Hôjje’ oët. De man löp akelig langzaam en triomfantelijk weg en dreijt zich nog eine kiër um:
‘. . . en kinderköpkes op de Kloësterstraot . . .’
‘. . . en die rare Pipo-banke meuge ze van mich auk slope’.

zaterdag 23 juli 2016

Mien elderlik hoës

Weej zien d’r gebaore, en geleidelijk aan tot de jaore van ut besef gekômme. We woorte d’r op mam eur erm in slaop geschômmeld, we hebben d’r liëre kroëpe. We hebbe daor ôs iërste stepkes gezatte, en wie we det ônder de kneen hadde ware we smeis pleite. We rende wie unne gek weer naor hoës as d’r boëte trammelant waas, we wiste neet wie flot we de deur oët woele ziën wie we ginge pubere. Vuuels te lang heb ik neet miër aan mien elderlik hoës gedôch, d’r ware belangriëker dinger in ut laeve. Vurrige waek kwaam ik d’r nog ens naeve, en ônbewus môs ik effe bliëve staon. Mien elderlik hoës umermde mich metein, en same ginge we zestig jaor truuk in d’n tiëd.

Ik zet mich de hand in de ziej, en gaon d’r ens goôd veur staon. Jao, ik weit ut weer, de veurdeur waas toen effe broën van kleur met zôn raar holtwerkske d’r in, met twiëje opvallende holtere böl baove de good gepoetsde kopere breevebus. Ik weit nog det ik aan ôzze pap vroog waorum die twiëje böl baove die breevebus zote? ‘Veul d’r maar ens aan met twiëje hand! Dan kinne de minse zeen det d’r heej van Tietelèr woëne’, en dan begôs hae te schatere van ut lache. Op de rechter-deurstiël zoot eine moeije kopere knoep, ôs hoësbel. Nae nae, de môs d’r neet op douwe, maar veurzichtig aan trekke. Via ein dräödje waas de knoep verbônde naor de gangk. Aan ein vaer zoot die schelle bel, waor ôs mam altiëd van schrôk. Ônder die veurdeur loôg ein dônker iëzere roëster met zôn rechte veerkentige spiële. Det dekde un gaat aaf, waor ut kleine raempke naor de kelder zoot. Daor zote altiëd spinnewebbe veur. Ik doon de auge dich en laup in gedachte achterum.

Naeve ôs hoës leep un grintpaedje, rechs loog ut Liëweriksveldje. Op det paedje struijde ôs mam met ut zeef de as van de kaolenhaard oët. Linksum kwaam se op de plaats, gans aafgezatte met un einsteinsmoor. Linksachter taege de hoësmoor stônd ut kaolehok met de neutjes-veer veur de winter. Ut hok waas koeterwaals aafgedek met pappendek, de kôs d’r lekker baove op kroëpe met good oëtzich op ut Liëweriksveldje. Op de plaats ware behalve de paort nog twiëje deure. De iërste waas van de scheur, dao in waas eine groëte puinzooi. Ôzze pap dae kôs niks weggoëije, en ôs mam bleef daor dan auk maar wiëselik weg. Veur mich waas die scheur allein belangriëk umdet mien laerskes daor stônde en mien schöp. De twiëjde deur ging met un gemetseld trepke naor de beejkeuke. De more ware gebraoke wit en praoper in de kalk gezatte, de betônne vloer waas dônkerroëd geverf. Door de beejkeuke môste weej naor ut huuske (WC) en ’s maondigs deej ôs mam heej altiëd de was. ’s Zondigs stônd die al te weike en as ik ’s maondigs tösse de middag thoës kwaam stônd det holtere mormel te dreije en daen dreejpoët de was op en neer te schödde. En as ik um veer oor thoës kwaam oët schoel moch ik mam waal ens helpe met wringe. Ônder mien groëte bewôndering dreijde ôs mam met opgestruipte mouwe stevig aan dae slinger. Ik stook ‘veurzichtig hè jông’ aan d’n eine kant de was tösse die rolle, en aan d’n andere kant veel de oëtgewrônge was in de groëte waseimer.

Via de beejkeuke kwaams se auk in de keuke. Ik zeen ut nog veur mich. Links ut aanrech met unne echte paolingstein met gewoën unne simpele kalde kraan met de leiding op de moor. Heej woord ik tösse door in gewasse as ik weer ens smaerig thoës kwaam. Rechs stônd ut brikette-gestaok leech-gael fornuues op zien veer gedreijde sjieke puuetjes. De baovekant waas blank iëzer met ein paar kaokplekke, te herkinne aan die iëzere konsentriese ringe. Naormate de kaetel groëter waas woorte d’r van die ringe aafgehaold met de pook. Op de planke vloer loog van det gael-greun zeil met daor euver haer ein cocosmat, die piën deej aan de bloëte veut. In ut midde stônd de keuketaofel, waoraan lekker gesmikkeld woord. Ôzze pap meus zich aaf en toe bukke veur de wasdräöd die in de keuke ware gespanne um ‘s winters de was aan te druuege. ’s Zaoterdaags taege d’n aovend woord de cocosmat opgerold en de tafel en steul aan de kant gezatte, want dan ginge weej allemaol in de kuuep. De jôngste ut iërs en ôzze pap ut lets. Det waas idder kiër spannend, want dan zote weej allemaol al schoën gewasse in de kamer te gleuje, en we hoorte dan wie ôs mam ôzze pap de rök wasde.

Via de keuke kwame we links in de hoëskamer, en rechs waas de deur naor de kelder. Det waas maar unne liëge kelder waor ôzze pap zich altiëd d’n bums stoëtte. Achter taege de kelderdeur hông dae opvallend verbôrge Oranjekalender. Want dae moch ôzze pap neet zeen, umdet hae unne echte republikein waas. En ôs mam die waas erg keuningsgezind en bestelde idder jaor eure eige Oranjekalender. In de kelder stônd aetesgerei det keul meus bliëve. Ik kan mich nog die keulse pöt herinnere met zoormoos en snipperbuuenkes. En auk de zôndigse soep waor ut vet op dreef, de chocoladepudding met vanillesaus of de vanillepudding met chocoladesaus. In d’n oorlog hebbe zich daor spannende taferele aafgespeuld, maar daoreuver later unne kiër. Truuk naor baove.

Tösse die twiëje deure waas net plaats veur de kôffiemeule. Zôn kekgael geval, waor schuuens ‘Koffie’ op stônd en  waor baove de kôffieboëne in meuste. En door aan de slinger te dreije veel de gemale kôffie in ut glazere bekske wat d’r ônder hông.

Van de hoëskamer had ôs mam ein hiël gezellig nes gemak. Ut waas altiëd un gevech um ein goôd plaetske op de canapee te bemachtige. Ut waas ein groëte liëge bank met ein liëge rökleuning. Ôzze pap had ziene eige praos naeve de zwart geëmailleerde haard met daorbaove de schouw, waorop zien raukgerei loog. As mam saoves klaor waas met aafwasse, kwaam ze met de greune kôffiekan de kamer in, en die woord op ut plaetje op d’n haard gezatte. Dan had ze eindelik rös en krope weej taege eur aan wies det ôs de uigskes dichvele. De twiëje glaas-in-loëd schuuefdeure  naor de goôje kamer woorte allein aope geschaove as d’r groët bezeuk kwaam. Maar auk zoot ôzze pap daor met meniër pestoër of minse van de visclub die eur vergunning op kwame haole.

In de gangk waas behalve de veurdeur, auk de twiëje deure naor de twiëje kamers, en ein lange dônkerbroëne gerdiën veur de trap naor baove. Weej hadde unne hiële moëije betegelde gangk. Op de trap naor baove loog unne iets zachtere cocos-luiper, vasgemak met van die kopere roedes. Ein paar kiër per jaor ging dae luiper d’r aaf en woorte de roedes weer blinkend gepoets. Op de kale trap kôs se dan goôd zeen waor de luiper loog, want daor waas de trap neet geschilderd. Elke roeij woord met twiëje auge vastgezatte aan de traptraej, en daorônder de luiper vasgeklemp.

‘Naor bed naor bed zag duimelot . . . ‘, zag ôs mam en weej strômpelde de trap op. Via d’n euverlaup naor ein van de dreej slaopkamers. Auk daor loog kald zeil op de vloer met un roetserig slaopkamermetje. Det weit ik nog goôd, want wie we weer ens aan ut kuite ware, vloog mien aldste zuske de kamer op. ‘Noow is ut gedaon’, hoord ik um zegge, en ik zoog um met metje en al ‘zjoefff’ ônder mien bed schuueve. Ut kôs zich nog net vashalde aan de matras en keek mich verschrik op geliëke huuegte aan. Ik had ut neet miër, maar kroop toch maar flot ônder de daekes um mich kepot te lache. Want mien zuske had ut duudelik te huure auk neet miër, maar ech neet van ut lache. Zoë aaf en toe kwaam ôs mam op de rand van ut bed zitte en zông dan van die alderwetse smartlappe veur ôs. Later zông de Zangeres-Zônder-Naam die auk, maar die zông lang neet zoewe moëij as ôs mam. Die ging d’r gans in op, de traone lepe eur euver de wange. Weej ware doëdstil en knepe met beide hendjes in de umgeslage rand van ut lake. ‘Nog eine kiër mam’. ‘Niks d’r van, noow gôt ge slaope, welteruste’, we kregen ein kusje, unne aai euver d’n bol en ik loog nog lang te dinke aan die dreuvige liedjes. Ik heb nog ens de tekste opgezôch.

Op d’n euverlaup stônd auk de pispot, veur as we ’s nachs hoëge noëdt hadde. Want we hadde baove gen water en gen WC. Waal nog de zöldertrap! Ut trappe-gaat waas baovenaan aafgedek met un loëk, des se umhoëg môs douwe um op de zölder te kômme. Det waas altiëd spannend. As ut raegende en ik vervaelde mich dan ging ik waal ens op struiptoch naor de zölder, met allemaol greij um in te schuueme. Noow dink ik, waas ut d’r nog maar, misschien kôs ik dae alde zooi dan nog miër waardere. Ein van de moëijste dinger waas toch waal det zwart kôffer, unne echte kôffergrammofoon. Veurzichtig makde ik dae aop, pakde de slinger en dreijde de vaer op. In d’n deksel zoot de luidspraeker en ein paar bakkeliete plate in un leechbroëne hoes met ein gaat in ut midde. Dao kôs se laeze wao de plaat euver ging. Ein plaat kan ik mich nog hiël goôd herinnere, ze hoot ‘Skookian’. Hiël veurzichtig lag ik die plaat d’r op, nog veurzichtiger mikde ik die echte iëzere naold op de iërste groef en haolde de hendel euver. Hiël traog starde hae op en begôs dan: ‘Skookian skookian, oehhhh far away in Africa . . . happy happy Africa . . .’.

Ik doon de auge weer aop en kiëk nog ens naor mien elderlik hoës, noow woëne d’r al hiël lang andere minse en andere kinder in. Die bouwe daor noow eur eige herinneringe op met eur elderlik hoës. Ik kôs d’r in ieder geval waal ein book euver schriëve. Allein zal neet idderein det leuk vinde, zeker neet mien twiëijde zuske.

Umdet ut auk neet altiëd pais-en-vreej waas beej ôs thoës sloët ik aaf met un letste herinnering. Mien twiëijde zuske waas nogal erg op zien uueterlik. Zoewe zoot ik ens op unne goôje aovend in de keuke mien hoëswerk te make achter de beddelakes, die te druuege hônge. Mien zuske stônd aan d’n andere kant veur ut speegel baove de kraan zich weer ens op te tutte. Ik hoord um kuueme en godverre, want vlooke kôs det auk verrekkes goôd. Ik spiensde tösse de lakes door en zoog det ut ein jeugpuisje aan ut oëtdouwe waas.

‘Lök ut neet moppekop’, waas ut enige wat ik zag. Bin noow iërlik, bes waal ônschöldig. Maar de lakes woorte wie d’n bliksem vlookend aan de kant geschaove. ‘Kôm ens heej, godverdommese . . .’, maar ik sprinde door de hoëskamer de trap op en hèt achter mich aan. ‘Bliëf staon rotzak, ik trek dich de haor . . ‘, maar ik stoof auk de zöldertrap op, douwde in ein bewaeging ut loëk umhoëg. En net veur ziene moppekop leet ik ut loëk dich valle en ging mich d’r baove op zitte. God, wat waas det vrouwmes kniens, ôzze pap môs d’r oëtintelik aan te pas kômme. Nog waekelangk heufde ik maar effe te kuche, te fluite of zoëmaar te bewaege . . . dan zag ut al:

‘Kiëk mam, hae duit ut weer . . .'.

‘Ik doon ech hiëlemaol gaar niks mam . . . ‘

‘Nou gedraag ôch ens allebei en kin us wat miër vanein hebbe . . .’, zag ôs mam dan.