Mien C&A maedje

Ut is 50 jaor geleeje, ik had un kantoérbaan en dan waas ut d'n broèk desse idder jaor wat niejs kochs. Wie ik nog un jungske waas ging mien aldste zuske met mich nieje kleier koupe. En noow duit mien allerleefste vrouw det. En die let ouk op det ut beejein pas en of ik d'r netjes genóg oètzeen. Maar mien ierste vrouw had dao weinig sjoege van en dus meus ik det zelf oètzeuke. En zoeë taege Paose trok ik de mekkelikke schoon aan en ging nao de stad en leep beej C&A binne. Ik schuumde wat tösse de kolbaertjes en de lange bókse en rakde steeds mier van de wap. Wat meus ik in Gods hiere naam keeze?

En toen hoord'ik inens achter mich: 'Kin ik óch erges met helpe?'. Verbaas keek ik um en dao stónd un knap blónd maedje in un strak C&A-pekske. Ik mómpelde: 'Ik zeuk un kolbaertje en twieë lange bókse'. Ut noom mich op van top wies tieën en kwaam effe later met twieë kolbaertjes truuk. Ik pasde die veur ut speegel en mien C&A-maedje leep alweer weg. Weer effe later kwaam ut truuk met dreej kleure bókse en heel die veur de kolbaertjes. 'Ik heb bandploèjbókse veur óch oètgezóch, want ik zeen det ge dieke baovebeìn heb', en ik kroop in zón paskaemerke. Hèt bleef boète staon en wie ik mien dreej bókse gepas had, stónd ut te wachte met un paar leech-kleurige euverhaemde en unne beejpassende slieps. Hiel beejdehand heel ut twieë lange bókse ónder ein kolbaertje en froemelde die euverhaemde en dae slieps d'r tösse. Un bietje aafstandelik maar duudelik oprech zag ut: 'Det zal óch erg good staon'.
Hèhè, det maedje wis neet wie good det ut mich geholpe had. Ut brach miene nieje outfit keurig nao de kassa en ik kós nog net: 'Bedank hè' zegke. Want ut waas alweer weg.

Ut jaor daorop, weer kort veur Paose wie zich det zoeë huurde, leep ik weer C&A binne en zóch mien C&A-maedje. Ik waas bliej det ik um herkinde en ut vroog hiel ónderkoeld: 'Wao kin ik óch met helpe?'. En ik waas ut kómmende jaor weer keurig gekleid. En de minse (laes vrouwe) zagte: 'Wat steis se d'r good op Jan!'. En dan dóch ik aan mien C&A-maedje.
Zoeë ging det un aantal jaore en wie gewuuenlik taege Paose leep ik C&A binne en strekde miene nek op zeuk nao mien eige vertrouwde pasmaedje. Maar wie ik ouk zóch? Ut waas d'r neet en nemus vroog d’r mier wat ik zóch. Dus klambde ik zón jóngk dingk aan en beschreef det maedje wat ik zóch. 'Aoh, ik weit wae ge bedoelt, maar det is getrouwd en werk heej neet mier'. Ik veulde mien schouwers aafhange en ut loeëd zakde mich in de gemekkelikke schoon. Ut waas un döbbel geveul want ik neem aan det ut gelökkig getrouwd waas. Maar ik veulde mich un klein bietje in de steek gelaote.

Ik zag taege det maedje det ik un kolbaertje met beejpassende bóks zóch. Ut ging op zien tieënkes staon, keek euver de stellinge die oètpuilde met manne-kleier en wees met zien lank dun vingerke: 'Dan mót ge in de volgende gangk zièn'. Maar de zin waas mich inens euver en besloot nog un jaor met miene bestaonde garderobe te doon.

Ik dink nog dökker aan mien C&A-maedje, ik kin um neet van naam, ut bleef zelfs wat aafstandelik. Maar ik had um in mien hert geslaote en bin dankbaar det ik um heb liere kinne. En ik weit ut zeker, ouk winkelmaedje is un ech vak.

Ut snièjt boète

Ik zit achter miene kómpjoèter en dink wat veur mich oèt. Boète fluit de wind en ut snièjt flink. Dieke snieje-vlokke vleege naeve de roète. Vanmiddig gaon we effe un klein stökske d’r oèt um dae snièje ónder de schoon te huùre krake.

Ik kièk umhoeëg nao mien prikbord. Rechsbaove un foto van ózze Sjak en mien letste (internationale) startnummer. Links-ónder in ut hukske kiek ós mam mich aan en det guuef altièd un good geveul. Ouk un paar minse die ik hiel erg mis en neet wil vergaete zitte stevig achter un paar punaiskes. Un paar kranteknipsels en un klein kedootje van emus nao ein van mien laezinge. Links baove un moèj paters-kruutske, want vruùger zagte minse: ‘Idder huuske haet zien kruutske’. En in dae zin haet mien prikbord zien eige kruutske. Ik heb d’r oeits mier as 120 in alle maote opgepik op rómmelmèrte en ze opgeknap. Ze verdeende van mich un niej laeve. Maar wie we wat kleiner ginge woeëne hebbe we ze nao de Locht in Melderslo gebrach. Van un paar kós ik moeilik aafstand doon en die hange nog heej erges in hoès. En die good kièke óntware erges ouk nog as kleine herinneringe un hertje, un ingelke en un zónnebloom.
Achter det kruutske links baove hange herinneringe aan mien sport. Want de werpnummers in de atletiek zièn al verschrikkelik lang mien passie. D’r hange ouk un paar medailles van Nederlandse Kampioenschappe. Ik tel dreej golde, ein zilvere en twieë brónze. Normaal verdwiène die nao un jaor in un plestiek täöt as d’r nieje beej kómme. Maar det geit veurluipig effe neet gebeure, dus bliève ze nog un tiedje hange. Dao tösse in prièke twieë certificate van twieë Nederlandse records oèt 2022. In Merksem verbaeterde ik in juni 2022 de records met kogelslingere en gewichwerpe beej de alde menkes van baove de 75!

Vanaaf daen tièd bin ik al haos veer jaor aan ut sukkele. Nae, neet schrikke, ik gaon neet klage. Maar ik heb waal vuùl mótte inlevere. Miene pièn aan de gewrichte door reuma, mien lieëge kónditie door un slech werkende hertklep en dao baoven-op miene lymfeklier-kanker. Al veer jaor bin ik aan ut doktere en ut schuut maar neet op.
En dan kièk ik nao ós mam op mien prikbord en dan huùr ik eur zegke: ‘D’r zièn altièd minse die ut nog erger hebbe’. Dus neet ligge te eiere en mótte we d’r wat van make. En dus zit ik wat dökker achter miene kómpjoèter en bedink waal weer wat. Euver mien Blierick is altièd waal wat te schriève of oèt te zeuke. Korte stökskes goèj ik op ut internet en wat langere verzinsels wachte nog op unne sponsor um ze oèt te kinne gaeve. Ik heb un book klaor ligge euver de dreej schippersherberge die Blierick oeits rièk waas (de Staay, Sur Meuse en ut Gièsehoès). Un nog iets dieker book heb ik beejein gezeumerd euver wat d’r allemaol in de tachtig-jäörige oorlog (1568-1648) heej zoe-al gebeurd is. Allein ut oètzeuke guuef al un good geveul.

Ut snièjt nog altièd boète, ik zit achter miene kómpjoèter en dink wat veur mich oèt. Gaer zuuj ik met miene vrind gaon atletieke en nog leever met mien maedje weer nao Spanje veur langeren tièd. Maar det geit effe neet, medische meules dreie noow einmaol verschrikkelik traog. En wie mien alder zuske zaet: ‘As se dich einmaol te pakke hebbe, laote ze dich neet mier los’. 

Dus begin ik maar aan ut Bliericks waordebook. Want niks doon met dien laeve, det guuef ut nog effe neet.

Bliericks schriève

Wat hebbe Wiel Aerts (1882-1970), Jacq Grubben (1936-2024) en die schrièvers van al die Blierickse vastelaoves-tekste gemein? Die hadde ut lef um op eur eige wièze in eur eige moderstaal te schriève euver vruùger en noow. Ut ware gen goeroe’s of taalkundige want die vertelle dich was se fout duis en wie ut eigelik zuuj mótte. Wiel en Jacq c.s. schreve oèt eur hert, wie mam eur det gelierd hei. Det kin noeits fout zièn. Zeej ware mien veurbeelde wie we ut Bliericks mótte schriève, aksepteere en noeits bekritiseere. Ut is gen dictee maar un huùrspel met die moèje klanke wie mam ut zag.

Tuurlik, minse hebbe sóms hölp nuuedig um te beginne met plat schriève. 'Spellingsregels 2003 Limburgse dialecten' gaeve haldvas en cursusse van Veldeke helpe óch good op waeg. Maar gank dan óche eige waeg, schrièf veural wie ge ut zelf bedóch, gedruimp, oèt gekwazeld en belaef heb. En beschrièf die wäördjes en die klanke wie óch moder die sprook. En gaef andere ouk die ruumte.

Want Bliericks is zón verschrikkelik moèj dialect. As ik erges wièd e-weg emus Bliericks huùr praote dan duit mich det good, mien hert mak dan un sprungske. En laot veural niks verlaore gaon. Hebs dich ut euver zakdook en ikke euver dezelfde zadook? Prima toch! Had dien moder ut euver Holt-Blierick en die van mich ut euver Hou-Blierick? Waog ut neet um te zegke det ein van die moders ut 'fout' had! De meiste hebbe ut euver unne dieke boer, nou ik zeg dao unne diekem boer taege. Want zoeë zag ós mam det. Um maar te zwiège euver vruger, vruùger of vrujer. Alledreej good en alledreej hiel lang geleeje.

Van mich zult ge neet huùre wie ge ut mót schriève. Meschiens waal unne gojje raod! Ge mót gewoeën beginne met schriève, ouk nao óch kinder en kleinkinder. Allein zoeë halde we ós eige dialect laeventig. Foute make besteit neet. En ge zult merke det door ut te doon, ut ouk steeds baeter geit.

Ik kin ut weite want ik schrièf al tieën jaor idderen daàg wat in mien eige Bliericks. As mien vrouw ut wat vind kómme ze in miene blog (https://blerickvroeger.blogspot.com/ ) te staon, dae in de loup van d’n tièd mier as 125.000 kier is gevónde. Minse vrooge mich um un book oèt te gaeve, ut zièn d’r intösse al veer gewaore. Miene kwats wuùrd veurgelaeze in verzörgingshoèze. Ik huùr det aldere kinder miene kwazel aan eur elders veurlaeze. Ik wil dao-mei neet stróntse! Tuurlik veult det good, maar mak mich neet gruuets.

Waal dankbaar nao Wiel, Jacq en al die andere die mich leete zeen wie ze eur eige moderstaal in letterkes, accente, wäördjes, zinne en verhaole wiste te vange.

En ós Blierick det zal noeits vergaon, zoe-lang de wortel en de pin blief bestaon.

 

Sinterklaos kump d'r aan . . .

Ik zit thoès op de mat veur de zwarte kaolenhaard. Dae gleujt lekker fel roeëd in mien gezich. Ós mam haet d'r net nieje neutjes veer in gedaon. Op d'n haard steit un greun geëmailleerde kan met verse kóffie. Ózze pap schöd zich nog un tas vol. Ut is zeve oor, we hebbe pas gegaete en ós mam haet de ganse zooi aafgewasse. Eindelik is ze veur vandaag klaor met d'n hoèshald. Ze zit links van d'n haard met de ermkes euverein in eure leunstool. Achter eur speult de radio hiel zachjes. Ik weit ut zeker, nog efkes en dan valle eur de uigskes toe. Ós mam is de gansen daag veur ós aan ut poejakke, niks is eur te vuùl. En eur moderleefde straolt nog wermer as ózzen haard. 

Ózze pap zit in ziene praos, verborge achter tante Bet. Sóms luues hae hardop wat d'r in gedrök steit. Mien jóngste breurke leet al in bed. Mien aldere zuske zit op de kanapee en luues in Beekman en Beekman. Um de paar minute schuut ut schaterend in de lach. Ik zit naeve mien ander zuske veur d'n haard. We halde ós allebei kedoek, anders mótte we nao bed. Baove d'n haard is unne zwart marmere schouwmantel. Links steit un foto van mien aldste zuske, det is beej ziene vreejer. Rechs steit ut roukes van ózze pap. Hae stik zich un Willem twieë sigaerke aan en verbörg zich weer achter tante Bet. Ut löp taege Sinterklaos en de spanning is haos neet mier te hebbe in miene kop. Sinterklaos en Zwarte Piet zièn euveral in Blierick prominent aanwezig. Op schoel, thoès en op straot speule ze de ierste fioeël. Ik heel ut neet mier, met: 

'Pap, meuge we dalik de schoon zette?', verbraek ik die weldadige stilte van saoves nao ut aete. Ós mam schrik wakker oèt eur hazesläöpke. Ik veul mich metein schöldig. 
'Kóm maar', zaet ze, 'kièke we of we nog un wortel veur ut paerd hebbe'.
En effe later staon twieë scheunkes veur d'n haard met twieë wortels d'r in. En met d'n andere schoon nog aan bringk ós mam ós effe later nao bed.
'Truste pap', zegge weej in koèr. 
'Weltruste, ut is waal te haope det Sinterklaos óche schoon luuet staon!'.
Hèhè, ech weer wat veur ózze pap.

Heej meus ik vanmorge aan dinke wie ik nog effe loog te dutte. Ik zoog ut weer helder veur mich. Wat zien de tieje toch veranderd en ut waas mich hiel vuul waerd um effe truuk te kinne in d'n tièd. De wermte van dae kaolenhaard en van mien elders euverveele mich. 

En ik veel weer efkes truuk in druimeland.

Het Fort bracht alleen maar ellende

De onderstaande Tranchotkaart dateert van 1803-1820, precies binnen het tijdvak waar we het over gaan hebben. Sommigen vinden het Fort Sint Michiel machtig interessant, ik heb dat niet. Natuurlijk als je geïnteresseerd bent in de bouw van zo’n fort en in krijgsgeschiedenis kan ik me daar iets bij voorstellen. Maar mijn hart ligt bij de geschiedenis van Blerick, het dorp van mijn voorouders. En dan speelt dat Fort een heel andere rol.

De lieflijke heerlijkheid Blerick heeft verschrikkelijk zwaar geleden onder het Fort Sint Michiel. Tijdens de vele belegeringen van de sterke en gewilde vesting Venlo moest Blerick het steeds ontgelden. Binnen die gele boog (schootsafstand) verdwenen meerdere keren alle huizen, bomen en struikgewas. Er is al veel over geschreven en in dit artikel probeer ik slechts in te gaan op de laatste maanden van de Franse bezetting van 1793-1814.

Op dinsdag 12 februari 1793 werd het fort ingenomen door Franse troepen. Het werd in 1810 versterkt en versteend door de Franse bezetters. De Slag bij Leipzig (16-19 oktober 1813), ook wel de Volkerenslag genoemd, was een beslissende nederlaag voor Napoleon Bonaparte tegen het geallieerde leger van Rusland, Pruisen, Oostenrijk en Zweden. Deze slag, waarbij meer dan 500.000 soldaten betrokken waren, was de grootste in Europa vóór de Eerste Wereldoorlog en leidde tot de ondergang van Napoleons Europese rijk. Napoleon werd gedwongen zich terug te trekken, moest aftreden en werd verbannen naar het eiland Elba. Het was een keerpunt, dat de weg vrijmaakte voor de invasie van de geallieerden in Frankrijk in 1814. Na de val van Napoleon Bonaparte moesten de Fransen zich terugtrekken en zowel het fort Sint Michiel als de vesting Venlo kwamen weer in Nederlandse handen. De definitieve val van Napoleon vond weliswaar plaats op 18 juni 1815 tijdens de Slag bij Waterloo, waar hij werd verslagen door een geallieerd leger bestaande uit Britse, Nederlandse en Pruisische troepen. Maar op dat moment waren de Franse troepen al enige tijd vertrokken uit Venlo en Blerick.

Want op zaterdag 7 mei 1814 trokken de Fransen zich terug uit Venlo, wat het einde van hun heerschappij betekende. De volgende dag arriveerde Jan Baptist van Hugenpoth tot den Berenklauw als commissaris namens koning Willem I om de macht over te nemen. De stad werd onbeschadigd overgedragen aan Nederlandse troepen, na een periode waarin Pruisen en Kozakken de omgeving hadden bezet. Hoe anders was dat aan de overkant van de Maas! De laatste maanden van de Franse bezetting waren behoorlijk dramatisch voor Blerick. Om niet te zeggen hartverscheurend.

In de Nieuwe Venlosche courant van 8 juni 1935 staat een artikel onder de titel ‘Het fort Sint Michiel’, wat onverkort hier volgt. Het kijkt kort samengevat terug vanaf 1641 en beschouw het als inleiding op die laatste maanden:

Waar oogenblikkelijk de Prins Hendrik Kazerne staat, stond vroeger het fort Sint Michiel, zoogenaamd, omdat men op den vooravond van St. Michiel in het jaar 1641 aldaar een kleine verschansing heeft aangelegd. Dat was toen nog Blericksch grondgebied. Drie volle jaren duurde het alvorens deze vesting gereed was, maar het kon bogen op den naam van een goed en sterk fort. Onder vele opzichten, zegt de geschiedenis, heeft Blerick dat bezit veel leed berokkend. Negentig morgen, van de meest vruchtbaren grond werden aan de eigenaren en den landbouw onttrokken, zonder een cent vergoeding, noch aan de eigenaren, noch aan de gemeente. Daarenboven werden vele bosschen, boomen en heggen gerooid, om het uitzicht en de schietgelegenheid uit het fort te verbeteren. En zoo herhaalde zich dat bij iedere gelegenheid dat de Stad Venlo belegerd werd, of de vijanden, welke gelegerd waren in Blerick door de belegerden in Venlo, verdrongen moesten worden. Dat heeft zoo ongeveer geduurd, tot aan de Napoleonstijd. Zoo werden in 1814 nog ontvreemd door de Fransche soldaten: 12.000 pond spek, 52 stuks koebeesten en runderen, tegen een toenmalige waarde van 5840 franken. Men kan begrijpen dat na zooveel jaren van verdrukking en knechting de geest onder de burgers van Blerick allesbehalve was. Ook toen was allen handel en verkeer met de naburige stad weer verbroken. Bovendien waren weer vele huizen en akkers vernield zoodat de gemoederen niet alleen tegen de Franschen waren opgewekt, maar men zelfs naar den kant der tegenstanders ging overhellen. Dat kwam ter oore van den Commandant van het Fort St. Michiel, welke den toenmalige Pastoor met het volgende briefje vereerde, wat gedateerd was op 1 April, doch heusch niet bedoeld was als een Aprilgrap, men leze:

Mijnheer de Pastoor.
Geen burgerlijk gezag meer in Blerick herkennende, zoo onderrigt ik U bijtijds tot het welzijn der gemeente, welker geestelijk bestier Gij voert, dat, indien men niet bewilligt in het door mij gevraagde, en men nog langer gehoor geeft aan de bevelen des vijands, ik het dorp teenemaal zal doen in asch leggen. Mij dunkt dat een billijke vijand niets durft eischen van een plaats, die slechts een geweerschot van de verschansing verwijderd ligt. Ik heb de eer te zijn enz.
w.g. De Commandant van Fort Sint Michiel, RAADT, 1 April 1814.

Wat was de reden waarom die arme inwoners van Blerick zich zo verzetten?

Het waren niet alleen die ‘12.000 pond spek, 52 stuks koebeesten en runderen’ die ze hadden moeten leveren. Op 17 juli 1814, de Fransen waren twee maanden vertrokken, stuurde burgemeester Joannes Vervoort een schadeformulier aan de onder-prefect van het arrondissement Kleef. Daarin lezen we dat in het inktzwarte weekend van 25 en 26 december 1813 maar liefst 25 huizen met de grond gelijk werden gemaakt door de Fransen. Met dank aan Andreas Heuijerjans volgt hieronder die brief in het Frans en de vertaling. Tevens is een poging gedaan de slachtoffers van dit zinloze oorlogsgeweld te traceren.

Bree le 17-7-1814
Le Bourgemaitre de Bree[1], Blerijck et Baerlo a monsieur Sinsteden sousprefet de l’arrondissement de Cleves

Pour satisfaire a votre lettre du 17 7bre j’ai l’honneur de veux indiquer que le 25 et 26 xbre de l’année passée 25 maisons, granges, exuriet et autres batiments des habitans de Blerijck situées pres le fort St.Michiel dependant de la ville de Venlo par ordre et un capitain de genie et de monsieur le gouverneur[2] de la ville de Venlo sont abattués et demolués jusqu’au fond, qui sont evaluées et estimées par les macons et charpentiers experts nommes ad hoc comme suit celle de:
Une grande partie des mal heureux habitants ont d’apres leurs batiments demolué et abattus conduits leurs meubles effats et bestiaux

[ zie de tabel verderop]

---

  

Vrij vertaald staat in deze brief:

De burgemeester van Bree, Blerijck en Baerlo aan de heer Sinsteden[3], onderprefect van het district Kleef:
Naar aanleiding van uw brief van 17 september heb ik de eer u te informeren dat op 25 en 26 december van vorig jaar 25 huizen, schuren, bijgebouwen en andere gebouwen van de inwoners van Blerijck, gelegen nabij Fort Sint-Michaël, onderdeel van de stad Venlo, zijn gesloopt en met de grond gelijk gemaakt in opdracht van een kapitein-ingenieur en de gouverneur van Venlo. Deze gebouwen zijn getaxeerd en gewaardeerd door deskundige metselaars en timmerlieden, die hiervoor zijn aangesteld, als volgt:

Een groot aantal ongelukkige inwoners kreeg te horen dat hun gebouwen waren afgebroken en dat hun meubilair, bezittingen en vee waren weggehaald.

Uit respect en terugwerkend medelijden volgen hieronder de details van deze 25 ‘mal-heureux’:

• Leonard Spee, timmerman (1775-1850); tr.(1) 19-04-1803 met Maria Theresia Houba; tr.(2) 22-06-1829 Anna Elisabeth Timmermans.
• Joannes Wanten (1742-1810); tr.14-01-1787 met Catharina Janssen
• Joannes Gulikers tr. 28-10-1797 met Maria Willemsen (weduwe); kinderen onbekend
• Petrus Linssen (Baarlo 1770-1834); tr.06-07-1796 Joanna Elisabth Verheijen
• Cornelius Grubben (1771); tr.22-05-1805 met Joanna Heinckens
• Segerus Linssen (Helden 1735-1803); tr.19-07-1787 met Petronella Houba
• Jacobus Janssen (Velden 1748-1792); tr.14-04-1779 met Elisabetha Vervoort (1749-1803)
• Joannes Berden (1773-1842); tr.29-01-1804 met Wilhelmina Beurskens
• Jacobus Deintjens (1736-1815); tr.(1) 21-01-1762 met Aldegondis Hillen; tr.(2) 05-05-1796 met Maria Segers
• Leonardus Geraets; onbekend
• Jacobus Deintjens (1736-1815); tr.(1) 21-01-1762 met Aldegondis Hillen; tr.(2) 05-05-1796 met Maria Segers
•  Jacobus Gommans (1762-1836); tr.06-07-1791 met Elisabetha Verrijnen
• Martinus Berden (1765-1828); tr.02-05-1798 met Christina Dings
• Joannes Timmermans; onbekend
• Henricus van Oijen (1771-1852); tr.14-04-1796 met Agnes Peeters
• Petrus Jansen in Ael; onbekend
• Wilhelmus Verheijen (1753-1828); tr.(1) Baarlo 23-04-1787 met Maria Elisabeth Gommans; tr.(2) Bree 11-03-1791 met Petronella Haenen; tr.(3) 20-04-1803 met Margaretha Geurts
• Petrus Sanders (1768-??); tr.31-01-1787 met Joanna Petronella Wanten
• Christianus Houba; onbekend
• Lodewijk de Rijk (Heyen (D) 1763-Tegelen 1830), schipper, koopman; tr. Met Wilhelmina Gubbels
• Joannes Verheijen (1756-1824); tr.26-07-1786 met Anna Catharina Menten
• Lambertus (van) Sloen; tr.13-01-1806 Met Anna Maria Goossens
• Henricus Goossens (1775-??); tr.25-04-1803 met Gertrudis Smets
• Gregorius Menten (1765-1839); tr.01-10-1789 met Maria Catharina Wijnants
• Petrus Jacobus Titulaer (1773-1850); tr.22-05-1798 met Anna Maria Dings

Tenslotte
Als ik nu op de televisie kijk naar die oorlogen en de verwoestingen met meestal burgerslachtoffers dan kan ik mij de gemoedstoestand enigszins voorstellen van de destijdse inwoners van Blerick. Natuurlijk, het is intussen al meer dan twee eeuwen geleden gebeurd. Maar bedenk ook, dat deze ellende meerdere keren is neergedaald op Blerick. Zolang het Fort er lag, van pakweg 1641-1867, stond de ontwikkeling van Blerick compleet stil. Hopelijk nemen jullie het mij, als amateur historicus, niet kwalijk dat ik iets anders tegen het Fort Sint Michiel aankijk.

---

[1] Joannes Vervoort (1756-1815); secretaris der Heerlijkheid Blerick 1782, schepen van Bree 1783, municipaal agent 1798-1799, maire van de mairie Bree 1800-1815

[2] Commandant Raadt van het Fort Sint Michiel schreef 1 April 1814 een brief aan pastoor Goossens van Blerick.

[3] Bij besluit van 11-03-1814 benoemd tot directeur de cercle (sous prefect) voor het arrondisement Kleef (waaronder kanton Horst en heel Noord-Limburg boven Venlo): M.Sinsteden.

D’n tièd stónd efkes stil

As we beej ós zelf truuk in d’n tièd gaon dan kint idderein waal van die momènte. Ik herinner mich verschillende van die veurvalle wao-beej inens alles effe stil stónd. Van die gebeurtenisse die ós in de pauzestand zatte. Ut laeve waas effe versteind, alles um ós haer stónd stil en zelfs d’n tièd stónd efkes stil. Det zièn van die momènte die in mien geheuge gebeiteld staon. Geregeld kómme ze teveurschièn en dan belaef ik ze wie d’n daàg van gistere.

Ut waas 1952, ik waas vièf jaor. Ik waas maar einen daàg nao de bewaarschoeël gewaes en kós dao mienen dreij neet vinde. Ós mam had beslaote mich dan maar gewoeën nog un jaor thoès te halde. Det waas de ierste kier det ik bewus óntzettend vuùl van ós mam heel. Op zaoterdig meuste we allemaol in de kuùp. In de keuke woort de cocosmat opgerold en de waskuùp met werm water op de gaele balatum gezatte. Ós mam schroebde mich met un washendje met Sunlight-zeip. En dao nao moch ik nog effe in unne schoeëne pyama op de kanapee zitte. Effe later kwaam ós mam naeve mich zitte. Ik kroop zoeë doeën meugelik taege eur aan en lag miene kop op eur linker bors. Ik veulde mien wengskes roeëd gleuje, mien ougleeje woorte zwaor en ik hoord hiel häöskes ós mam eur hertje kloppe. Inens kwaam d’r un intens gelöksgeveul euver mich haer. D’n tièd stónd efkes stil en ik zakde weg in de zevenden hemel.

Ut waas 1958, ik zoot in de viefde klas van de Aloysius-schoeël. Meneer pestoeër had ós ónder de godsdiensles gevraog of we ens beej ós zelf woèje naogaon of we roeping hadde. Hae zag ouk nog det ut meschiens good waas um dao met ózze pap euver te praote. Noow waas det linke soep, ózze pap waas de meis christelikke mins dae se dich maar kins veurstelle, maar dae ging noeits nao de kerk. Ik wachde un geschik moment aaf. Zóndigmiddig zoot hae boète op ut stuupke paoling schoeën te make. Hae greep zich unne paoling oèt d’n eimer en makde met ut petatte-metske un fièn snitje um zien köpke. Dan pakde hae twieë stökskes krant. Met ein stökske pakde hae ut köpke vas, met ut ander ut liefke. En met ein vloeiende bewaeging struipde hae ut vel van de paoling. Det waas ut moment det ik um dors te vraoge:
‘Pap, ik meus van menier pastoèr aan óch vraoge of ik roeping had?’. Ózze pap zien gezich betrok, hae lag ut metske weg, vaegde zien hand aaf en keek mich met traone in de ouge aan:
‘Dae godverdommese prieëmer, wie dörf dae?’. Hae lag zien hand op mien schuiwerke en keek mich hiel serieus deep in de ouge:
‘Jóng, luùster good. Straks kriège die havergeite hae in de straot wat van die róndinge. Haopelik vins se ze dan mier aantrekkeliker as noow en wils se met eur vreeje. In det geval hebs se zeker gen roeping. Veuls se d’r gaar niks beej, dan praote we nog waal ens same, dan heb se meschiens waal roeping. En zeg maar taege pastoeër det ik nog un eppelke met um heb te schelle’. D’r kwaam inens un gerös geveul euver mich haer. Ózze pap en ik zote nog efkes beejein, ik dóch nao wat hae mich gezag had en ut waas net of d’n tièd stil stónd.

Ut waas dónderdig 7 januari 1971 op unne kalde bewolkden daàg. De gebaorte van miene twieëde zoon. Ut leep taege d’n aovend det mien destièdse vrouw meus bevalle. Ut ging neet gemekkelik want hae zuuj in stuitligging d’r oèt mótte. Ik stónd d’r beej en kós niks doon. As unne pallesaot heel ik wat aafstand um nemus in de waeg te staon. Hae kwaam iers met de beinkes en metein zoog ik ut: un jungske. Ut köpke leverde nog efkes un probleem, maar dao waas-e. Ózze nieje waereldbörger en un niej wónder. De zuster makde um wat schoeën en ik stónd d’r met de neus baovenop:
‘Is alles good zuster?’. Ze meus lache maar zei taege mich det ut unne flinke gezónde jóng waas. Ik zoog waal det de fontanel wat nao boète kwaam en ik vroog:
‘Is det normaal zuster?’. En zeej verklaorde det det kwaam door de stuitbevalling maar det ut weg zuuj trekke. Inens pakde ze miene zoon op en douwde um mich wat ónbeholpe in de erm:
‘Proficiat pap, dit is diene nieje zoon’. Hiel veurzichtig heel ik um vas en keek um veur ut iers in zien gezichje. Ik veulde un gelöksgeveul umfloers met verantwaordelikheid euver mich kómme en d’n tièd stónd efkes stil.

Ut waas in juli 1992 op de Düsseldorfer kermis. Ik waas al un tiedje gescheie en had intösse un leuk maedje op ut oug. We hadde al un paar kier met-ein gespraoke en ut klikde gewoeën. Meschiens tièd um mien vrinde kinnis te laote make en ik had mien nieje vlam oètgenuuedig mei te gaon nao de kermis in Düsseldorf. Waal linke soep, want die kómme natuurlik met van die schunnige opmerkinge. Ik weit ut nog wie d’n daàg van gistere, we hadde d’n auto weg gezatte en meuste un hoeëg talud aafloupe. Ik gaef um un hand en same lepe we nao ónder. Det waas un biezónder moment. Ut leet mien hand de gansen aovend neet mier los en det veulde erg good. Vanaaf det moment was ut ech aan. En ouk toen stónd d’n tièd effe stil.

We schriève noow 2025, we zièn intösse alweer haos 30 jaor getrouwd. Ik bin nog noeits zoeë gelökkig gewaes as die letste dertig jaor. We hebbe ós zelf en de halve waereld óntdek maar ouk zwaore taegeslaeg krege we te verwerke. We gaon smeis op tièd nao bed, we zièn muùg want we zièn de aafgeloupe jaore behuùrlik fysiek gesloop. We gaeve mekaar un paar weltruste-kusjes veur ut slaope gaon. We pakke mekaar beej de hand net wie toen in Düsseldorf. Ik veul det we same óntspanne en ik weit det ut neet lang deurt veur ik in slaop val. Ik veul det gelöksgeveul euver mich haer kómme en d’n tièd steit wie idderen aovend efkes stil.

Afscheid van een lieve vriend

Ze waren al in de 80 toen ze voor de kleinkinderen gingen verhuizen naar Blerick. Helaas mocht het niet zo zijn, zijn vrouw werd ziek en overleed al in het eerste jaar. Moedertje ziel alleen in een vreemd dorp moest hij zien verder te leven. Maar hij werd als het ware omarmd door zijn nieuwe buren, die nog de warme Blerickse nabuurschap weten te cultiveren. Ze wisten hem zover te krijgen dat hij een paar morgens in de week naar het dichtstbijzijnde wijkcentrum ging. Hij sloot zich ook aan bij de schilderclub op de donderdagmiddag. Maar hij voelde zich eenzaam, het gemis van zijn allerliefste was bijna ondraaglijk.

We werden met elkaar in contact gebracht, ik wilde zo graag iemands eenzaamheid doorbreken. De eerste ontmoeting verliep wat stroef. Hij was een Rotterdammer, hij was alleen en voor hem hoefde het niet meer. Ik waas unne Blierickse, stond midden in het leven en wilde graag wat reuring brengen. Als hij niet wilde vertellen, dan deed ik dat maar. Ik vertelde over mijn Blerick en over mijn voorouders. ‘Ik weet eigenlijk niet veel over mijn voorouders, ik was enigst kind en er werd niet veel over gepraat’, kreeg ik te horen. De komende weken hadden we een onderwerp. We maakten samen zijn stamboom die ons uiteindelijk naar Brabant bracht. Het verschil Rotterdam-Blerick bleek plots een stuk kleiner. ‘Je hoeveelste huis is dit?’, vroeg ik ‘m. ‘Nou, dan moet ik even denken, ik denk wel het tiende!’. Een nieuw onderwerp bracht ons kriskras door zijn rijke leven en na een paar weken hadden we een boekje samengesteld over zijn tien steeds mooier wordende huizen. Samen terugkijken in de tijd geeft niet alleen voldoening en trots. Het bracht ons ook heel dicht bij elkaar.

We deelden één gezamenlijke grote liefde: onze moeder Maas. Hij als Rotterdams jochie en ik as Bliericks jungske, allebei opgegroeid aan de Maas. Vaak als ik mijn vriend opzocht mompelde hij: ‘Ik had het niet erg gevonden als ik vanmorgen niet wakker was geworden’. Mijn antwoord was dan steevast: ‘Nou, dat zie je morgenvroeg wel weer, maar vandaag gaan we wat leuks doen’. En samen gingen we op stap en struinden door ons Limburgse land, steeds weer op zoek naar een mooi terrasje aan de oever van de Maas. We hebben ze allemaal gehad tussen Broekhuizenvorst en Maasbracht. Daar voelde hij zich even gelukkig, daar voerden we de mooiste gesprekken over de meest uiteenlopende onderwerpen. ‘Jij bent net zoals ik, we denken vaak hetzelfde’, zei hij vaker. Dat voelde zo goed, twee oudere mannen hadden zich gevonden in een hechte vriendschap.

Het menu van die middagen werd standaard. We dronken twee alcoholvrije biertjes de man en deelden samen een portie bitterballen. We werden experts in het beoordelen van de kwaliteit van de lokale bitterbal. En hij genoot van die Limburgse gastvrijheid en de overweldigende flora van het landschap om hem heen. Geregeld gingen we tussen de middag ergens een hapje eten en mijn vrouw werd dan ook uitgenodigd. Dat waren de gezelligste uren die we samen doorbrachten, want onze vriend was ook een echte Bourgondiër.

Samen kregen we ook tegenslagen te verwerken. Zowel zijn als mijn gezondheid lieten na, maar niet onze vriendschap en bezorgdheid voor elkaar. ‘Oud worden is geen kunst, oud zijn valt vies tegen’, sprak hij filosofisch. We lieten elkaar niet los, de moeilijk te bereiken terrasjes aan de Maas moesten soms plaatsmaken voor een terrasje op een dorpsplein. Met tegenzin en afkeer moest hij gebruik maken van een wandelstok, daarna die klote rollator en uiteindelijk een scootmobiel. Ook de thuiszorg kon hij niet meer buiten de deur houden. Zijn bewegingsvrijheid en zelfstandigheid werden beetje bij beetje ingeperkt. De geest bleef vlijmscherp, zijn fysiek zo bot als een vot. Het onvermijdelijke afscheid was niet meer ver weg. Ik sprak hem niet eens meer tegen als hij zijn wens weer eens uitsprak: ‘Ik hoop dat ik morgenvroeg niet meer wakker word’.

Hij werd opgenomen in het ziekenhuis en zou niet meer naar huis mogen. Mijn vrouw en ik hebben hem daar nog twee keer mogen opzoeken. Hij was zich bewust dat de laatste strohalmen van zijn geliefde zelfstandigheid waren geknakt: zijn auto, zijn huis, zijn eigen zalmmootje op-de-huid-gebakken. Vorige week namen we afscheid, we zaten dicht bij hem aan het bed. Ik had besloten al die mooie dingen te vertellen die ik zo in hem waardeerde als vriend. Meestal vertellen ze dat na iemands overlijden naast die doodstomme kist. Ik besloot dat nu te doen zodat hij het zelf kon horen. We vertelden hoe blij we waren hem als vriend te mogen hebben. Hoe hij als Rotterdammer een stukje Limburger was geworden, ‘Ik versta ze vaak niet, maar ze zijn zo gezellig’, zei hij. Hoe hij kleur bracht in het leven om hem heen. Overal moesten bloeiende bloemen en planten staan, bij de urn van zijn vrouw moest altijd de allermooiste witte orchidee stralen. Hoe zijn vele kleurige schilderijen een glimlach toverden op veel gezichten. Die dikke vrouwen, die kinderen met hun huisdier. Hij bracht ze in felle kleuren in zomerse stemming tot leven. Het werd geen somber afscheid, we hebben met z’n drieën nog hartelijk en ingetogen gelachen. Een mooier afscheid van een mooi mens en een goeie vriend kunnen we ons niet voorstellen.