We zitte un paar maond gedwónge in Spanje umdet we
nag neet in ós appartement in Blièrick kinne. Noow huùr ik d’r un paar van óch
dinke:
‘Uij dao spuit ellef, un bietje stróntse en dao
baoven-op ouk nag un bietje zielig zitte te doòn’. Nouw, ik zal óch ièrlik vertelle, we kóste
niks baeterkoups vinde. En heej is ut laeve good veur ós alde luuj, ut bars d’r
heej van! Lekker zunke, lekker windje, lekker waerke. Gister hebbe we beej unne
Chinees gegaete. We woorte hertelik óntvange met un apperetiefje en un mendje kroepoek.
Op de oètgebreide menukaart stónde genóg herkinbare Blièricks-Chinese gerechte.
‘Wat wille mevrouw en meneer aete’, vroog
un vrintelik Chinees maedje.
‘Doot mich maar un Wan-Tan-suupke en dan gaon ik
veur de Babi-Pangang’, zaet mien maedje.
‘Veur mich ut zellefde suupke en ik waog mich aan
de Roasted-Duck. En we drinke daobeej unne druùge witte wièn astebleef’.
En ik zal óch vertelle, we hebbe toch lekker
gegaete en die fles witte wièn ging gans kepot. As toetje koze we veur un ‘Ile
flottante’, aafgerónd met un köpke kóffie met ‘dos blendies van ut hoès’.
En toen kwaam de raekening, schrik neet:
’16,80 euro’.
‘Dao kin ik ut zelf neet veur klaormake’, zag mien
maedje, ‘maak d’r maar 20 euro van!’. Det leef Chinees maedje waas hièl
bliej en weej twieë hadde weer un paar eurkes geweldig doorgebrach. Gezellig
met zien twieë klasjenere euver van alles en nag wat.
Want via de ‘sociale media’ volge we heej toch
stiekem ut Blièrickse niejs op de voot. We hoorte det ós book ‘Blerick 75
jaar bevrijd’ beej de Bruna haos oètverkóch is. Maar we volge ouk wie Trump,
Erdogan, Rutte en die andere klojo’s ózze moeëje waereld nao de verdómmenis
helpe. En tuurlik praote weej dao same euver aan de taofel.
‘Hads dich waal ens van Pfas gehuùrd?’, vruùg mien
maedje. Jao, toevallig had ik ut opgezóch met Google, ut is de aafkorting veur poly-
en perfluoralkylstoffen. Allemaol door hiel gelièrde minse samegestelde chemische
stufkes. Ze weite waal nag neet wie schaajlik ze zièn, maar d’r is alvas
beslaote det d’r niks van in de grónd terèg meug kómme. Dus legge diegene die ut-veur-ut-zegge-hebbe
gewoèn alles plat. D’r meug vanaaf noow neet mièr gebouwd waere, zelfs d’n bölt
van Baerde meug neet mièr verplaats waere.
‘Belachelik, dae rotzooi make ze al tig jaor, laot
ze noow ens ièrs good oètzeuke wie schaajlik ut is en wie we det kinne oplosse’. Nae,
die goeëje 18.000 bouwprojekte plat, de gansen bouw kump ut Malieveld vermuibele en
d’r hingk Rutte un miljarde-claim baove de kop. Nou, zoeë kump d’r van die 1000
euro die we nag allemaol van um te good hebbe noeits wat. Snap geej ut
nag??
‘Wis dich det stikstof zoeë gevaorlik waas veur ut
miljeu?’, vroog ik op mien beurt. Nae, det wiste weej allebei neet,
waal det ut ein bestaond chemisch element is en det 80% van ós lóch besteit oèt
stikstof. Al mièr as 72 jaor aome weej stikstof in, en haopelik doon we det nag
efkes! Maar noow inens as dónderslaag beej heldere stikstofhemel mótte we ónder
de ‘0,05 mol per hectare depositie’ bliève. In Pruusses is det euveriges
bepaold op 20 mol per hectare, det is 400 kièr zoeë vuùl. Maar ja, Nederland is
waal un behuùrlik stök kleiner zaet Rutte dan. Raekene kind hae dus ouk al neet,
want wit dae klojo neet dat Nederland nag gen 10 kièr kleiner is as Pruusses?
Dus wat ós betref meuge ze kappe met daen handel en eín gemiddelde hantere veur
gans Europa!! Hebbe ze ièrs die boere met lieëge prièze gedwónge um eure
viejestapel oèt te breide um eur kiendjes nag ein bietje aete te kinne gaeve.
Toen woorte ze gedwónge um diek te investere in met-ut-jaor veranderende
miljeuregels en noow mótte ze leefs vandaag nag de helf van eur vieje nao ut
slachhoès bringe. Snap geej ut nag??
‘Verschrikkelik wat d’r in den Bosch is gebeurd met
daen dónkere voetballer’, zaet mien maedje.
‘Det zal se met un wedstrijdje kogelslingere neet
flot met make’, probeer ik. Maar we zièn ut d’r einsgezind euver
ins, ze mótte die lapzwens knaokehard aanpakke. We hebbe det toch duùdelik
vasgelag in artikel 1 van ós gróndwet?
‘Handhave mótte ze . . ’, zaet mien
maedje. Zwaor straffe, noeits mièr in un stadion toelaote. En ut haet gelièk,
met det gesodemieter met Zwarte Piet waere euver en waer beschöldiginge nao mekaar
gegoeëid. Idderein vind ut verschrikkelik, neemus duit wat en minse kómme mièr-en-mièr
liènrech taegeneuver ein te staon. Gen nieje regels make, gen nieje wette
nuùdig, gewoèn keihard handhave met ós artikel 1 in de hand. En zeker neet
oètvechte euver die rökskes van die kleine kiendjes die Sinterklaos wille
viere, ouk zeker neet euver die breijere rögge van die voetballers.
‘Wat dóch se as ze straks ut sókkerfiès wille verbeeje
um obesietas oèt te banne? Dan zal se Rutte waal inens huùre!’. Want
dan is ut gen racisme mièr maar discriminasie! Snap geej ut nag??
‘Wat vinds dich det de zörg en ut ónderwiès ouk
massaal aan ut stake is’, waog ik ut d’r op. Ut blief effe stil, we
schöppe d’n bamie op.
‘Straks gaon de pliessies, de ambtenare, de geistelikke
en de putjesschöppers ouk de straot op um te stake veur mièr poen . . . ‘, probeer
ik wiejer. Maar ut blief nag altièd doeëdsstil.
‘Ze hebbe waal gelièk en ze hebbe ut rech in ós land
um te stake en te demonstreere . . . ‘, zaet mien maedje. De Babi-Pangang en de Roasted-Duck verdwiènt zwiègzaam van ut sudderplaetje op d'n telder. En dan
zuch mien wederhelf hièl deep:
‘En weej dan . . . . ?’.
Weer is
ut effe stil, de letsten bamie smak inens nao verlepde spagetti. Verdomp det is
waor, we zièn intösse al 14 jaor (vervruùg) met pensioen. In al daen tièd hebbe
we noeits wat d’r beej gekrege, idder jaor un ander boutsmoesje waorum neet. Ózze
pensioenpot greujt maar aan en die Europese aasgiere aoze d’r op. Nae, we hebbe
zelfs al twieë kièr wat mótte inlevere. Eine kièr vièf en eine kièr iets mièr
as twieë procent. Neemus dae zich um ós bekummert. Snap geej ut nag? Neume ze
det solidariteit? Maar weej klage, stake en demonstrere neet!
We pakke nag un köpke ‘café americano’ nao
en nippe wat zuùnig aan ózze ‘blendie van ut hoès’ veur nop. Op waeg nao
ós tièdelikke behoèzing kómme we naeve un tenkstation.
‘Uij span herres, de benzièn is heej maar eine
euro negentièn’.
‘Tja, Spanje is groeëter as Nederland zal Rutte
waal zegge. Minder schaajlik veur ut miljeu . . . ‘.
En lachend loupe we d’n berg op. Geweldig heej in
Benijófar, de kómmenden tièd meschiens wat minder de sociale media volge . . .
.
zaterdag 23 november 2019
woensdag 20 november 2019
Vreej zièn
Ut
is 16 fibbrewarie 1956, ut vruus al unne maond det ’t kraak boète. Ik zit in de
derde klas van de lieëgere schoeël. Ózze pap zag gisteraovend nag: ‘Ik kin mich neet heuge det ut oeits zoeë
kalt is gewaes’. Ós mam haet mich un mutske en unne sjaal gebreid veur d’n
ozel. D’r leet al twieë waeke un dieke laog stuùfsnieë. De hebs d’r niks aan,
dae plek neet, dus we kinne gen snieëbèl goeëje of snieëmèn make. We kinne ós
waal door dae opgeweide snieë unne waeg bane en met de handschoon umhoeëg goeëje.
Door de gebreide handschoon en de zök haer duuëjt dae rot snieë en d’n ièskalde
wind mak un ièsläögske aan d’n boètekant. De keld juuëg ós nao binne doeën beej
ut fernuùs.
Ik waer smorges wakker met un kalde vóchtige neus, miene aosem haet ièskristelkes gemak op de häörkes van de daeke. De slaopkamerroèt is toe gevraore, de kins neet nao boète kièke. Veurzichtig aom ik taege de roèt en maak kringskes met miene wièsvinger. Ik kièk nao boète door det kièkgaetje, Blièrick liek waal un kièkduuëske met un kerslandschap. De klokke van de Lambertuskerk luje. Ós mam räökelt ónder d’n kaolehaard op, nag effe truuk nao bed want ut deurt noow nag un keteerke wies ut werm is in de hoèskamer. Ik veul mich door dae keld en dae snieë opgeslaote in ós hoès. Ik mót dinke aan ózze pap wie dae vertelde det ze in d’n oorlog ouk opgeslaote zote in de kelder. Tuurlik waas det anders, maar toch! Flot trek ik mich de zök en de schoon aan, stap in de bóks en doot mich d’n dieke trui aan. Roebedoep de trap aaf, de heite melk steit op de gedekde taofel:
‘Gojje morge mam’.
‘Gojje morge jóng, doot dich ens ut haemp in de bóks’.
Ik gaon mich veur d’n haard op de cocosmat zitte um op te werme, staek mich un paar bóttramme in miene meles en spooj mich nao schoeël. We meuge metein doorloupe de klas in wao meister Hurkmans ós in ut gareel probeert te halde. Ut is verekkes kald in de klas, meister Hurkmans haet ziene winterjas aangehalde en ziene hood opgehalde. En weej zitte neet met de ermkes euverein, maar keurig met de hendjes ónder de werme oksels geklemp. Dao kump de Siem, ut hoofd der school, de klas in en smiespelt wat taege Hurkmans. Hae klap in de hand en nimp ut waord:
‘Effe allemaol luustere jónges, ut haet vannach mièr as 25 grade gevraore. De schoeël is neet werm te kriëge en d’r is beslaote det we vandaag ièsvreej gaeve. Maondig begint de schoeël weer’.
De ganse klas spróng op met de ermkes in de lóch: ‘Hoj hoj hoj . . . ‘. En idderein sprint door d’n opvlegende stuùfsnieë oètgelaote nao hoès:
‘Maham, we hebbe ièsvreej . . . ‘.
‘Nou maar röstig aan, de duis net of d’n oorlog veurbeej is . . . ‘
Jaomer genóg waas ut geveul van vreejheid flot veurbeej, want de ièzige keld sloot ós op doeënbeej de kachel. Ut gemis van de schoeël woort goodgemak door met un paar buurjónges schuùlke te speule. Ós mam verwinde ós op unne baeker heite chocomel dae we zelf meuste opkloppe met un laepelke.
De volgenden daag, zaoterdigmiddig, waas ózze pap ouk vreej van zien werk. Normaal ging hae dan altièd visse, maar ja met dit waer.
‘Kóm jóng’, zag hae naodet we un paar telders erretesoep nao binnen hadde gesloeberd, ‘we gaon ens kièke wie de Maas d’r beej leet’. Met de muts euver de oère, d’n dieke sjaal strak ónder de kin en ózze pap stevig beej de hand schravelde weej same door dae opweiende stuùfsnieë nao de Maas. We lepe door de sniejende wind de Lieuwerikstraot oèt, naeve de noeëdwoèninge aaf beej de Buùzefebriek, euver ut Excelsiorspleintje en naeve dokter Vos aaf.
‘Pap, wao is de Maas gebleve’, vroog ik verschrik. Want ik zoog dan waal links de brök ligge, maar genne majjem te bekinne. Allein wat stökker dónkergriès wao oeits de Maas struimde, ingeslaote door hièl vuùl beejein geweide stuùfsnieë. Ózze pap lachde:
‘De Maas is met iès jóng, we kinne d’r zoeë euver haer loupe’. En inderdaad zoog ik unne sliert minse euverstaeke tösse de wal in Blièrick en de Meulesingel in Venlo.
‘Kóm maar jóng’, zag ózze pap en vutje-veur-vutje schuvelde we nao d’n euverkant. Ut hertje boenkde mich in de kael en ik spróng ózze pap in de erm wie halverwaege ut iès inens begós te krake.
‘Good iès mót krake’, zag ózze pap. Maar dae kós mich wat, ik meus dinke aan wie pestuurke in de klas vertelde det Christus euver water kós loupe, det gluifde ik ouk neet. Maar det ik met miene pap euver de bevraore Maas kós loupe brach gen gemoodsrös. Ik klampde mich zoeë schoow wie unne wezel aan ózze pap vas. En waas zoeë bliej wie unne gek wie ik weer thoès achter d’n haard zoot.
‘Mam, ik bin met pap euver de Maas nao de stad geloupe’. Ik zoog ós mam verschrikke:
‘Maar Piet astebleef, det duis se noeëts mièr, det is vuuls te gevaorlik’, kreunde ze.
‘Jaohao’, zag ik, ‘ut góng net good want halverwaege kraakde ut hièl hard’. En ózze pap zag niks maar lachde wie unnen boer dae tandpièn haet, wie unne vlaegel dae hièl óndeugend is gewaes.
Un paar waeke later, de ièzige wind waas gaon ligge, de stuùfsnieë waas geduuëjd. We hadde neet ens d’n tièd gehad um snieëbèl te goeëje, meschiens ware we ouk waal bliej det we eindelik bevrijd ware van die keld en dae rotzooi. De waereld waas inens vuùl groeëter, d’r stónde smorges gen dieke blome mièr op de roète. Ózze pap kump saoves thoès van zien werk en schuuf aan taofel achter zienen telder dampende soep:
‘De Maas is ièsvreej’, zag hae. Ik twièfelde of hae det waal zoeë leuk vónd, want ut klónk wat benepe. Ik meus dinke aan de Siem wie dae zag dat we ièsvreej krege van schoeël. Mót ik net as toen opspringe en ‘Hoj, hoj, hoj’ rope.
De veurbeeje zomer, 25 juli 2019, waas d’n heitsten daag oeits. Boète is ut mièr as 40 grade, de flótse valle van ut daàk, we hebbe ós binne opgeslaote. De rolloèke zien nao ónder en we zitte in ós ónderhaempje te nippe aan water oèt d’n ièskas met un citroensmaekske.
‘Ik zal bliej zien as we weer bevrijd waere van daen hets, det we weer eindelik nao boète kinne’, zaet Marijke. En ik hald mich kedoek en dink truuk aan daen ozel van 63 jaor geleje, wie ik met ózze pap euver de Maas waas geloupe. Maar ouk nag wiejer truuk aan de bevrijding van Blièrick van 75 jaor geleje, wao mam en pap ós waal ens euver vertelde.
Vreej zièn is neet zoeë maar iets wao we sterk nao verlange as we ós opgeslaote en beperk veule. Vreejheid is ut waerd um veur te vechte, um dich veur in te zette. Zoeë maar vergaete is de groeëtste bedreiging van ós vreejheid.
(Un verkorte versie steit in Platbook 22)
Ik waer smorges wakker met un kalde vóchtige neus, miene aosem haet ièskristelkes gemak op de häörkes van de daeke. De slaopkamerroèt is toe gevraore, de kins neet nao boète kièke. Veurzichtig aom ik taege de roèt en maak kringskes met miene wièsvinger. Ik kièk nao boète door det kièkgaetje, Blièrick liek waal un kièkduuëske met un kerslandschap. De klokke van de Lambertuskerk luje. Ós mam räökelt ónder d’n kaolehaard op, nag effe truuk nao bed want ut deurt noow nag un keteerke wies ut werm is in de hoèskamer. Ik veul mich door dae keld en dae snieë opgeslaote in ós hoès. Ik mót dinke aan ózze pap wie dae vertelde det ze in d’n oorlog ouk opgeslaote zote in de kelder. Tuurlik waas det anders, maar toch! Flot trek ik mich de zök en de schoon aan, stap in de bóks en doot mich d’n dieke trui aan. Roebedoep de trap aaf, de heite melk steit op de gedekde taofel:
‘Gojje morge mam’.
‘Gojje morge jóng, doot dich ens ut haemp in de bóks’.
Ik gaon mich veur d’n haard op de cocosmat zitte um op te werme, staek mich un paar bóttramme in miene meles en spooj mich nao schoeël. We meuge metein doorloupe de klas in wao meister Hurkmans ós in ut gareel probeert te halde. Ut is verekkes kald in de klas, meister Hurkmans haet ziene winterjas aangehalde en ziene hood opgehalde. En weej zitte neet met de ermkes euverein, maar keurig met de hendjes ónder de werme oksels geklemp. Dao kump de Siem, ut hoofd der school, de klas in en smiespelt wat taege Hurkmans. Hae klap in de hand en nimp ut waord:
‘Effe allemaol luustere jónges, ut haet vannach mièr as 25 grade gevraore. De schoeël is neet werm te kriëge en d’r is beslaote det we vandaag ièsvreej gaeve. Maondig begint de schoeël weer’.
De ganse klas spróng op met de ermkes in de lóch: ‘Hoj hoj hoj . . . ‘. En idderein sprint door d’n opvlegende stuùfsnieë oètgelaote nao hoès:
‘Maham, we hebbe ièsvreej . . . ‘.
‘Nou maar röstig aan, de duis net of d’n oorlog veurbeej is . . . ‘
Jaomer genóg waas ut geveul van vreejheid flot veurbeej, want de ièzige keld sloot ós op doeënbeej de kachel. Ut gemis van de schoeël woort goodgemak door met un paar buurjónges schuùlke te speule. Ós mam verwinde ós op unne baeker heite chocomel dae we zelf meuste opkloppe met un laepelke.
De volgenden daag, zaoterdigmiddig, waas ózze pap ouk vreej van zien werk. Normaal ging hae dan altièd visse, maar ja met dit waer.
‘Kóm jóng’, zag hae naodet we un paar telders erretesoep nao binnen hadde gesloeberd, ‘we gaon ens kièke wie de Maas d’r beej leet’. Met de muts euver de oère, d’n dieke sjaal strak ónder de kin en ózze pap stevig beej de hand schravelde weej same door dae opweiende stuùfsnieë nao de Maas. We lepe door de sniejende wind de Lieuwerikstraot oèt, naeve de noeëdwoèninge aaf beej de Buùzefebriek, euver ut Excelsiorspleintje en naeve dokter Vos aaf.
‘Pap, wao is de Maas gebleve’, vroog ik verschrik. Want ik zoog dan waal links de brök ligge, maar genne majjem te bekinne. Allein wat stökker dónkergriès wao oeits de Maas struimde, ingeslaote door hièl vuùl beejein geweide stuùfsnieë. Ózze pap lachde:
‘De Maas is met iès jóng, we kinne d’r zoeë euver haer loupe’. En inderdaad zoog ik unne sliert minse euverstaeke tösse de wal in Blièrick en de Meulesingel in Venlo.
‘Kóm maar jóng’, zag ózze pap en vutje-veur-vutje schuvelde we nao d’n euverkant. Ut hertje boenkde mich in de kael en ik spróng ózze pap in de erm wie halverwaege ut iès inens begós te krake.
‘Good iès mót krake’, zag ózze pap. Maar dae kós mich wat, ik meus dinke aan wie pestuurke in de klas vertelde det Christus euver water kós loupe, det gluifde ik ouk neet. Maar det ik met miene pap euver de bevraore Maas kós loupe brach gen gemoodsrös. Ik klampde mich zoeë schoow wie unne wezel aan ózze pap vas. En waas zoeë bliej wie unne gek wie ik weer thoès achter d’n haard zoot.
‘Mam, ik bin met pap euver de Maas nao de stad geloupe’. Ik zoog ós mam verschrikke:
‘Maar Piet astebleef, det duis se noeëts mièr, det is vuuls te gevaorlik’, kreunde ze.
‘Jaohao’, zag ik, ‘ut góng net good want halverwaege kraakde ut hièl hard’. En ózze pap zag niks maar lachde wie unnen boer dae tandpièn haet, wie unne vlaegel dae hièl óndeugend is gewaes.
Un paar waeke later, de ièzige wind waas gaon ligge, de stuùfsnieë waas geduuëjd. We hadde neet ens d’n tièd gehad um snieëbèl te goeëje, meschiens ware we ouk waal bliej det we eindelik bevrijd ware van die keld en dae rotzooi. De waereld waas inens vuùl groeëter, d’r stónde smorges gen dieke blome mièr op de roète. Ózze pap kump saoves thoès van zien werk en schuuf aan taofel achter zienen telder dampende soep:
‘De Maas is ièsvreej’, zag hae. Ik twièfelde of hae det waal zoeë leuk vónd, want ut klónk wat benepe. Ik meus dinke aan de Siem wie dae zag dat we ièsvreej krege van schoeël. Mót ik net as toen opspringe en ‘Hoj, hoj, hoj’ rope.
De veurbeeje zomer, 25 juli 2019, waas d’n heitsten daag oeits. Boète is ut mièr as 40 grade, de flótse valle van ut daàk, we hebbe ós binne opgeslaote. De rolloèke zien nao ónder en we zitte in ós ónderhaempje te nippe aan water oèt d’n ièskas met un citroensmaekske.
‘Ik zal bliej zien as we weer bevrijd waere van daen hets, det we weer eindelik nao boète kinne’, zaet Marijke. En ik hald mich kedoek en dink truuk aan daen ozel van 63 jaor geleje, wie ik met ózze pap euver de Maas waas geloupe. Maar ouk nag wiejer truuk aan de bevrijding van Blièrick van 75 jaor geleje, wao mam en pap ós waal ens euver vertelde.
Vreej zièn is neet zoeë maar iets wao we sterk nao verlange as we ós opgeslaote en beperk veule. Vreejheid is ut waerd um veur te vechte, um dich veur in te zette. Zoeë maar vergaete is de groeëtste bedreiging van ós vreejheid.
(Un verkorte versie steit in Platbook 22)
maandag 4 november 2019
Reuping
Ut waas örges in de viefde of zesde klas. Pestoeër
Janssen goof aaf en toe beej ós in de klas kattechiem. Ik herinner mich nag det
hae begós euver ‘reuping’. Pestoeër stelde
ós de vraog ‘wae d’r in zien femièlie
émus kós dae geistelik waas’. Ièrs veel d’r ein doeëdse stilte, we keke
mekaar aan. En toen bleek det haos idderein waal émus in de femièlie unne ‘geistelijke’ d’r tösse had zitte. Sómmige
unne pater, andere unne broeder, un nón of unne keplaon. Gelökkig waas ik neet
d’n enige, maar ik kós toch ech némus bedinke. Beej ós in de femièlie ware ze,
op unne inkele vreejgezel nao, allemaol mièr of minder gelökkig getrouwd. Jao,
zag pestoeër, op de zesde klas móste weej gaon naodinke euver wat we later
woele waere. En weej meuste ens met ós elders gaon praote, maar ouk goód in ós
zellef gaon kièke. Want meschiens klónk waal örges deep-in-ós de stum van d’n
Hièr dae ós reep um nao ut seminarie te gaon. Meschiens ware d’r waal ein paar
van ós oètverkaore um zien wiejere laeve aan d’n Hièr te gaeve? Ut waas
muuskestil in de klas, némus dörfde unne andere aan te kièke. Ut veulde haos of
pestoeër mich un ónièrbaar veurstel had gedaon. Wie de Pruusse zegke: ‘unheimisch en unheimlich’.
Zwiègend leep idderein nao hoès, en ónder ut aete waogde ik ut um d’r euver te beginne:
‘Pahap, hebbe weej unne geistelikke in de femièlie?’.
‘Beej ós zeker weite van neet’, zag mien mam, ‘mich hoof se neet wiejer te vraoge’.
‘Jaohao . . .’, zag miene pap nao lang naodinke, ‘ein naef van mien vader dae waas rektor van ut Antoniuskloeëster. Dae waas innigs kind en wie dae storf hebbe we nag un paar flesse gojje wièn georve. Weej móste dao hièroeëm Koen taege zegge’. Ik houwde mich op de kneen, metein dóch ik, potdomme det had ik vanmorge mótte weite. Had ik det pestoeër kinne zegge. Had ik nag ens kinne stróntse det weej unne echte rektor in de femièlie hadde, en ouk nag ens in ut dörp, in ós eige Blièrick. Dao meus ik mièr van weite:
‘En waas det unne belangrièke geistelikke, pap?’.
‘Nou ja, die prieëmers veule zich allemaol belangrièk. Maar hièroeëm Koen waas unne gójje mins en d’n baas van ut kloeëster en natuurlik euver al die begiène. Zeg maar zón bietje wie unnen haan in ut kiepehok, maar de begiène meuste waal van de eier aafbliève’.
‘Nou, jessus Piet . . . zoeë is ut waal goód gewaes, wat mótte die kinder waal neet dinke’, zag ós mam en ózze pap lachde zich kepot. En ik wis veur noow waal genóg, en die vraog euver die reuping mós nag maar effe röste.
Maar pestoeër had mich met zien ‘reuping’ toch ein bietje de pis lauw gemak. Wis ik maar wat det waord presiès beteikende. En wie duis se det, goód in dich zellef kièke? Noow ware d’r waal twieë jónges beej ós in de straot, die woele noeits mèt voetballe, maar altièd de mis doón. Wil en Huub zanikde ós altièd aan de kop of we met déje. En met slech waer hebbe weej det ouk waal ens gedaon. Woorte beej Wil thoès un paar veilingkisjes opein gestapeld, un paar jutezèk d’r euver haer en klaor waas ut altaor. En die twieë lépe allebei in un wit lake dao veur haer-en-truuk te patere en te praevele van ‘pater et filioes et spiritoes sanktoes’. Ze drónke water oèt ein viès wiènglaas en weej krege ein stökske verdruuëg zwart broëd. Maar as ut boète dan weer druùg waas begóste weej te neetnekke. En dan woorte die twieë poepie link, en begóste óngezjeneerd te godverre. Det kins se toch gen ‘reuping’ neume? Hièl vuùl later heb ik trouwes gehuùrd det die waal allebei toevallig op jónges véle. Maar dao is niks mis mei, mien zusters vele ouk op andere jónges, det mót kinne. Ik weit neet wat ze d’r aan vinde, ik zuuj nag genne vent wille! Maar of det gedeuns toen al un bietje te make had met ‘reuping’, ut kin toeval gewaes zièn. Of meschiens toch weer neet, wae zal ut zegge. Want weej hadde ouk unne knappe keplaon (zag mien mam) in de Lambertusparochie. En ik had waal ens stiekem opgevange det ós mam ut d’r met vrouw Backus euver had, det dae wat had met ein getrouwde vrouw. Zeg noow zelf, dae ganse getoemel is veur ein menke van tièn, ellef jaor behuùrlik verwarrend.
Op unne gójje zaoterdaag middaag zoot ózze pap boète paoling schoeën te make. Hae had un schoeëne pan paolinge in de Majjum gevange. En ik zoot d’r beej te koekeloere. Ózze pap deej det hièl geraffineerd met un scherp petattemetske en unne krant. Ièrs makde hae ein snitje achter det köpke van dae paoling. In ut nekske makde hae det velke ein bietje los. Hae pakde twieë stökskes krant, ein um de kop en ein beej ut nekske, net achter det zielig köpke. En roetsj, deej hae de twieë hand vanein en struipde hae um in eine kièr de jas oèt. Akelig waas waal det dae paoling zich bleef krölle. Det had natuurlik gen fluit met ‘reuping’ te make, maar ik had toen ózze pap waal effe veur mich allein, en hae waas un bietje aafgeleid met dae paoling schoeën maken.
‘Paahapp, pestoeër vroog of ik reuping had, en ik mós det maar ens met mien vader bespraeke’, waogde ik ut d’r op.
‘Zoeë zoeë’, zag miene pap en ging gewoèn door as of zien neus bloojde.
‘Maar ik weit neet wat det is, wie veul se det? Hae zag ouk det ik ens goód in mich zellef meus kièke’. Ózze pap schaterde van ut lache, en det waas altièd linke soep. Nao welke kant velt zoeë metein ut kwartje, wuùrt hae serieus of geit hae mich in de zeik zette.
‘Gangk dich maar ‘ns gebuk staon en laot die bóks maar us zakke, dan kièk ik dich waal ‘ns efkes nao binne. Maar ik heb zón dónkerbroèn vermoede, det d’r niks te kièke velt. Huùgstes un paar remspaore in de bóks’, en hae snudde zich de volgende paoling zónder mich aan te kièke.
‘Pap, effe serieus astebleef, wao merk se aan of se reuping haes?’. Nag presièzer as de vurrige kièr makde hae ein snitje achter de kop van dae paoling en zag hièl langzaam:
‘As se wat alder wuùrs dan krieg se óf jeuk óf reuping. As se inens de maedjes neet mièr vervaelende sneuzels vins? En as die wat róndere vorme kriège en as se die inens toch waal hièl erg leuk begins te vinde! En as se dan met ein van die waal ens stiekem gaer örges allein in ein of ander heukske wils zièn . . . . ?’
Hae struipde hendig ut vel van dae paoling en keek mich un bietje vraogend, en neet mièr zoeë op zien gemaak aan. Hae ging op de zellefde röstigen toeën wiejer:
‘. . . . . dan heb se jeuk. Maar blief se lever allein, bis se bang um ein gezin te stichte en wil se in zón langk zwart kleid loupe, of bisse te lamlendig um te werke, dan heb se reuping’.
Ik snapde d’r hielemaol niks van, maar ut reep waal weer de volgende klemmende vraog beej mich op:
‘Haet ome Aatje dan ouk reuping?’ , tenslotte waas dae ummers vreejgezel en werke deej dae ouk al neet gaer.
‘Nae, want dae haet altièd jeuk aan de kóntetes! En zuùs se dae in ein langk zwart kleid laupe?’, stelde pap mich gerös. Ik zuchde ens deep, want vuùl wièzer waas ik neet gewaore. Ózze pap dae zoog det ouk, hae vaegde zien smaerige hand aaf aan zien smaerige visbóks. Pakde mich beej de hendjes, ik zoog ein traon in zien ouge opkómme en hae sprook de vaderlikke wäörd:
‘Luùster neet nao wat die prieëmers dich wiès wille make, luùster nao dien hert. Weej weite ut gewoeën allebei nag neet. Maar geneet van dien jónge laeve, roepzak zoeë vuùl meugelik op ut Lieuweriksveldje. En as ut zoeë wièd is zulle we ut allebei waal merke. Wat ut ouk meuge zièn, ut is altièd good’.
Hèhè, det luchde op, dao waas ik veurluipig van aaf. Ik veulde plotseling jeuk op miene kop. Waas det un ièrste veurteiken? Of begint dae jeuk örges anders en neet op de kop? De buim in, ut kós mich niks mièr bómme.
‘En as pestoeër de volgende kièr op hoèsbezeuk kump zal ik dae waal ens duchtig d’n toog oètvaege’, hoord ik ózze pap nag mómpele, maar ik waas al ónderwaeg nao ut Lieuweriksveldje.
De volgende kièr wie pestoeër in de klas waas, dóch ik nag van zal ik um det vertelle det weej unne beroemde rektor magniefiekoes in de femièlie hebbe? Maar pestoeër sprook deze kièr euver de missie en de ónbegrensde meugelikhede die dao loge um zwarte kiendjes te duipe en spégelkes oèt te deile. Maar ik dóch aan wat miene pap gezag had. Ik druimde wat veur-mich-oèt. Euver die havergeite beej ós in de straot. As die knäökerige breinaolde ens róndere vorme gaon aanneme? Welk zuuj ik dan waal ens leuk kinne gaon vinde? En beej ut de klas oètloupe vroog pestoeër aan mich:
‘En Jantje, wets dich al was se later wils waere?’.
‘Nae, meneer pestoeër, ik heb ut d’r waal met miene pap euver gehad. Maar we weite ut allebei nag neet. Maar as ge weer beej ós op hoèsbezeuk kómp, wilt hae óch waal d’n toog oètvaege’.
(oèt: Kóm heej vetkedee - 2016)
Zwiègend leep idderein nao hoès, en ónder ut aete waogde ik ut um d’r euver te beginne:
‘Pahap, hebbe weej unne geistelikke in de femièlie?’.
‘Beej ós zeker weite van neet’, zag mien mam, ‘mich hoof se neet wiejer te vraoge’.
‘Jaohao . . .’, zag miene pap nao lang naodinke, ‘ein naef van mien vader dae waas rektor van ut Antoniuskloeëster. Dae waas innigs kind en wie dae storf hebbe we nag un paar flesse gojje wièn georve. Weej móste dao hièroeëm Koen taege zegge’. Ik houwde mich op de kneen, metein dóch ik, potdomme det had ik vanmorge mótte weite. Had ik det pestoeër kinne zegge. Had ik nag ens kinne stróntse det weej unne echte rektor in de femièlie hadde, en ouk nag ens in ut dörp, in ós eige Blièrick. Dao meus ik mièr van weite:
‘En waas det unne belangrièke geistelikke, pap?’.
‘Nou ja, die prieëmers veule zich allemaol belangrièk. Maar hièroeëm Koen waas unne gójje mins en d’n baas van ut kloeëster en natuurlik euver al die begiène. Zeg maar zón bietje wie unnen haan in ut kiepehok, maar de begiène meuste waal van de eier aafbliève’.
‘Nou, jessus Piet . . . zoeë is ut waal goód gewaes, wat mótte die kinder waal neet dinke’, zag ós mam en ózze pap lachde zich kepot. En ik wis veur noow waal genóg, en die vraog euver die reuping mós nag maar effe röste.
Maar pestoeër had mich met zien ‘reuping’ toch ein bietje de pis lauw gemak. Wis ik maar wat det waord presiès beteikende. En wie duis se det, goód in dich zellef kièke? Noow ware d’r waal twieë jónges beej ós in de straot, die woele noeits mèt voetballe, maar altièd de mis doón. Wil en Huub zanikde ós altièd aan de kop of we met déje. En met slech waer hebbe weej det ouk waal ens gedaon. Woorte beej Wil thoès un paar veilingkisjes opein gestapeld, un paar jutezèk d’r euver haer en klaor waas ut altaor. En die twieë lépe allebei in un wit lake dao veur haer-en-truuk te patere en te praevele van ‘pater et filioes et spiritoes sanktoes’. Ze drónke water oèt ein viès wiènglaas en weej krege ein stökske verdruuëg zwart broëd. Maar as ut boète dan weer druùg waas begóste weej te neetnekke. En dan woorte die twieë poepie link, en begóste óngezjeneerd te godverre. Det kins se toch gen ‘reuping’ neume? Hièl vuùl later heb ik trouwes gehuùrd det die waal allebei toevallig op jónges véle. Maar dao is niks mis mei, mien zusters vele ouk op andere jónges, det mót kinne. Ik weit neet wat ze d’r aan vinde, ik zuuj nag genne vent wille! Maar of det gedeuns toen al un bietje te make had met ‘reuping’, ut kin toeval gewaes zièn. Of meschiens toch weer neet, wae zal ut zegge. Want weej hadde ouk unne knappe keplaon (zag mien mam) in de Lambertusparochie. En ik had waal ens stiekem opgevange det ós mam ut d’r met vrouw Backus euver had, det dae wat had met ein getrouwde vrouw. Zeg noow zelf, dae ganse getoemel is veur ein menke van tièn, ellef jaor behuùrlik verwarrend.
Op unne gójje zaoterdaag middaag zoot ózze pap boète paoling schoeën te make. Hae had un schoeëne pan paolinge in de Majjum gevange. En ik zoot d’r beej te koekeloere. Ózze pap deej det hièl geraffineerd met un scherp petattemetske en unne krant. Ièrs makde hae ein snitje achter det köpke van dae paoling. In ut nekske makde hae det velke ein bietje los. Hae pakde twieë stökskes krant, ein um de kop en ein beej ut nekske, net achter det zielig köpke. En roetsj, deej hae de twieë hand vanein en struipde hae um in eine kièr de jas oèt. Akelig waas waal det dae paoling zich bleef krölle. Det had natuurlik gen fluit met ‘reuping’ te make, maar ik had toen ózze pap waal effe veur mich allein, en hae waas un bietje aafgeleid met dae paoling schoeën maken.
‘Paahapp, pestoeër vroog of ik reuping had, en ik mós det maar ens met mien vader bespraeke’, waogde ik ut d’r op.
‘Zoeë zoeë’, zag miene pap en ging gewoèn door as of zien neus bloojde.
‘Maar ik weit neet wat det is, wie veul se det? Hae zag ouk det ik ens goód in mich zellef meus kièke’. Ózze pap schaterde van ut lache, en det waas altièd linke soep. Nao welke kant velt zoeë metein ut kwartje, wuùrt hae serieus of geit hae mich in de zeik zette.
‘Gangk dich maar ‘ns gebuk staon en laot die bóks maar us zakke, dan kièk ik dich waal ‘ns efkes nao binne. Maar ik heb zón dónkerbroèn vermoede, det d’r niks te kièke velt. Huùgstes un paar remspaore in de bóks’, en hae snudde zich de volgende paoling zónder mich aan te kièke.
‘Pap, effe serieus astebleef, wao merk se aan of se reuping haes?’. Nag presièzer as de vurrige kièr makde hae ein snitje achter de kop van dae paoling en zag hièl langzaam:
‘As se wat alder wuùrs dan krieg se óf jeuk óf reuping. As se inens de maedjes neet mièr vervaelende sneuzels vins? En as die wat róndere vorme kriège en as se die inens toch waal hièl erg leuk begins te vinde! En as se dan met ein van die waal ens stiekem gaer örges allein in ein of ander heukske wils zièn . . . . ?’
Hae struipde hendig ut vel van dae paoling en keek mich un bietje vraogend, en neet mièr zoeë op zien gemaak aan. Hae ging op de zellefde röstigen toeën wiejer:
‘. . . . . dan heb se jeuk. Maar blief se lever allein, bis se bang um ein gezin te stichte en wil se in zón langk zwart kleid loupe, of bisse te lamlendig um te werke, dan heb se reuping’.
Ik snapde d’r hielemaol niks van, maar ut reep waal weer de volgende klemmende vraog beej mich op:
‘Haet ome Aatje dan ouk reuping?’ , tenslotte waas dae ummers vreejgezel en werke deej dae ouk al neet gaer.
‘Nae, want dae haet altièd jeuk aan de kóntetes! En zuùs se dae in ein langk zwart kleid laupe?’, stelde pap mich gerös. Ik zuchde ens deep, want vuùl wièzer waas ik neet gewaore. Ózze pap dae zoog det ouk, hae vaegde zien smaerige hand aaf aan zien smaerige visbóks. Pakde mich beej de hendjes, ik zoog ein traon in zien ouge opkómme en hae sprook de vaderlikke wäörd:
‘Luùster neet nao wat die prieëmers dich wiès wille make, luùster nao dien hert. Weej weite ut gewoeën allebei nag neet. Maar geneet van dien jónge laeve, roepzak zoeë vuùl meugelik op ut Lieuweriksveldje. En as ut zoeë wièd is zulle we ut allebei waal merke. Wat ut ouk meuge zièn, ut is altièd good’.
Hèhè, det luchde op, dao waas ik veurluipig van aaf. Ik veulde plotseling jeuk op miene kop. Waas det un ièrste veurteiken? Of begint dae jeuk örges anders en neet op de kop? De buim in, ut kós mich niks mièr bómme.
‘En as pestoeër de volgende kièr op hoèsbezeuk kump zal ik dae waal ens duchtig d’n toog oètvaege’, hoord ik ózze pap nag mómpele, maar ik waas al ónderwaeg nao ut Lieuweriksveldje.
De volgende kièr wie pestoeër in de klas waas, dóch ik nag van zal ik um det vertelle det weej unne beroemde rektor magniefiekoes in de femièlie hebbe? Maar pestoeër sprook deze kièr euver de missie en de ónbegrensde meugelikhede die dao loge um zwarte kiendjes te duipe en spégelkes oèt te deile. Maar ik dóch aan wat miene pap gezag had. Ik druimde wat veur-mich-oèt. Euver die havergeite beej ós in de straot. As die knäökerige breinaolde ens róndere vorme gaon aanneme? Welk zuuj ik dan waal ens leuk kinne gaon vinde? En beej ut de klas oètloupe vroog pestoeër aan mich:
‘En Jantje, wets dich al was se later wils waere?’.
‘Nae, meneer pestoeër, ik heb ut d’r waal met miene pap euver gehad. Maar we weite ut allebei nag neet. Maar as ge weer beej ós op hoèsbezeuk kómp, wilt hae óch waal d’n toog oètvaege’.
(oèt: Kóm heej vetkedee - 2016)
zaterdag 2 november 2019
Zingk Rowwen Hèze waal Limburgs?
Neet
as ut aan de Stiechting Limbörgse
Academie leet. Toch is ut allang gen kwestie van gedöld mièr, Rowwen Hèze oèt
Haors-America is de meis waereldberoemde Limburgse bènd. Ze staon ouk met vièf prachtige
leedjes in de Limbo top-100.
Bezwièges det ze ouk nag ens twieë kièr in de Nederlandse
top 100 allertieje staon met ‘Limburg’
as hoeëgste geplaats!!?? Van de waek dook ik in de website van de Stiechting Limbörgse Academie. Ónder ut
laeze veel ik van de ein verbazing in ‘t andere óngelouf. Det guuëf ut toch
neet! Wat steit d’r beej veurbeeld ónder ut köpke ‘Limbörgs’:
'Es Limbörgs weure gezeen alle dialekte die taolkundig bij de Limbörgse sjpraok gerekend weure. (. . . ) Deboete valle de dialekgróppe van ’t Rippuarisch (mèt Kirchröadsj en Vols), die taolkundig bij de Duitse dialeke gerekend weure en ‘t Kleverlands (mèt Venray en Gennep), die bij de Hollandse dialekte getèld weure'.
Nou, dao zakde mich toch ech de bóks beej aaf. As un Academie det dörf te schriève? Die zuuje toch baeter mótte weite, maar of ze d’r ech veur doorgelièrd höbbe? Wetenschappers vooge normaal iets toe! As die mich wille wiès make det in mien deerbare stökker van ós geleefde Limburg gen ‘Limbörgs’ gespraoke wuùrd? Det Rowwen Hèze in un Hollands dialek zingk. Dan mót ik waal protestere.
Maar ièrs laes ik nag effe wiejer ónder ut köpke ‘Sjpelling’:
'De Spelling 2003 voor de Limbörgse Dialecten van de Raod veur ’t Limbörgs is es basis gepak en, mèt twie oetzunderinge, op ’t dialek van Mesjtreech touwgepas gewore. ‘t Mesjtreechs is gekoze umreie tot de mieste gesjreve bronne van ein inkel Limbörgs dialek op ze Mesjtreechs zien. Van alle Limbörgse dialekte heet ’t Mesjtreechs ouch ’t groetste aontal kallers. Wijer ligk ’t Mesjtreechs es sjarneerpunt tösse de dialekte van Nederlands- en Belsj-Limbörg in'.
Minsekinder, dit is toch ech neet mièr te gluive!? Mestreech, Mestreech, Mestreech in ut centrum van ut universum? Det meug, maar idder zien eige gebaorteplaetske / dörpke is toch idders ‘sjarneerpunt’! En d’r woeëne maar klamp 10% van de Limburgers in Mestreech. Nou ja Limburgers, ut zièn waal grensgevalle, want ze woeëne zjuus op ut rendje van ós provincie. Zjuus wie Eysde en Moèk, en 90% woeënt nag altièd in de res van Limburg. Beste minse, ge hoof ut neet met mich ins te zièn, worstel óch zelf die website maar ens door. Maar in un paar zinne zoeë vuùl kwats aan ós probere te verkoupe. Dan mót ik waal protestere.
Laot óch neet ver-eppele! Limburgs wuùrt gespraoke van Eysde wies Moèk, van Wieërt wies Vaols. En ze spraeke allemaol kleurrièke dialekte, allemaol un bietje verschillend, allemaol aeve moeëj, allemaol met eur eige klankkleure, sómmige rekke de wäördjes wat ‘laànger’, andere wat ‘viet-viet’. Wat weej un maedje neume, zegke ze un stökske wiejer meschiens waal megje of zoeëmaar mokkel. Natuurlik loupe d’r taalgrenze dwars door ós brónsgreun eikeholt en euver de malse kaorevelder. Maar die taalgrenze verbinde ós en verdeile zeker neet! En zjuus wie de meiste Limburgers herkin ik al die verschillende dialekte oèt doèzende. En bringk det unne breie glimlach op mien snoèt as ik op un Spaans terrasje Wieërtsj huùr praote.
Astebleef Stiechting Limbörgse Academie, we höbbe un Raod veur ’t Limburgs, we höbbe unne Streektaalfunctionaris. Praot dao ens ièrs met of verander ógge naam in Stiechting Kwazel Academie.
Toet daen tièd blièf ik mien dialek schriève en praote wie mien elders mich det gelièrd höbbe. En respekteer ik idder dialek binne ós provincie, wao de breie stroum van moder Maas zieëwaerts struimp. En blièf ik fèn van ós Limburgse bènd Rowwen Hèze en galder ik keihard met:
Denke denke denke ik begreep ’t neet,
mar ik wièt nou woar 't an leet
't Is een kwestie van gedöld
rustig wachten op d’n daàg,
dat hièl Holland Limburgs lult,
dat hièl Holland Limburgs lult.
'Es Limbörgs weure gezeen alle dialekte die taolkundig bij de Limbörgse sjpraok gerekend weure. (. . . ) Deboete valle de dialekgróppe van ’t Rippuarisch (mèt Kirchröadsj en Vols), die taolkundig bij de Duitse dialeke gerekend weure en ‘t Kleverlands (mèt Venray en Gennep), die bij de Hollandse dialekte getèld weure'.
Nou, dao zakde mich toch ech de bóks beej aaf. As un Academie det dörf te schriève? Die zuuje toch baeter mótte weite, maar of ze d’r ech veur doorgelièrd höbbe? Wetenschappers vooge normaal iets toe! As die mich wille wiès make det in mien deerbare stökker van ós geleefde Limburg gen ‘Limbörgs’ gespraoke wuùrd? Det Rowwen Hèze in un Hollands dialek zingk. Dan mót ik waal protestere.
Maar ièrs laes ik nag effe wiejer ónder ut köpke ‘Sjpelling’:
'De Spelling 2003 voor de Limbörgse Dialecten van de Raod veur ’t Limbörgs is es basis gepak en, mèt twie oetzunderinge, op ’t dialek van Mesjtreech touwgepas gewore. ‘t Mesjtreechs is gekoze umreie tot de mieste gesjreve bronne van ein inkel Limbörgs dialek op ze Mesjtreechs zien. Van alle Limbörgse dialekte heet ’t Mesjtreechs ouch ’t groetste aontal kallers. Wijer ligk ’t Mesjtreechs es sjarneerpunt tösse de dialekte van Nederlands- en Belsj-Limbörg in'.
Minsekinder, dit is toch ech neet mièr te gluive!? Mestreech, Mestreech, Mestreech in ut centrum van ut universum? Det meug, maar idder zien eige gebaorteplaetske / dörpke is toch idders ‘sjarneerpunt’! En d’r woeëne maar klamp 10% van de Limburgers in Mestreech. Nou ja Limburgers, ut zièn waal grensgevalle, want ze woeëne zjuus op ut rendje van ós provincie. Zjuus wie Eysde en Moèk, en 90% woeënt nag altièd in de res van Limburg. Beste minse, ge hoof ut neet met mich ins te zièn, worstel óch zelf die website maar ens door. Maar in un paar zinne zoeë vuùl kwats aan ós probere te verkoupe. Dan mót ik waal protestere.
Laot óch neet ver-eppele! Limburgs wuùrt gespraoke van Eysde wies Moèk, van Wieërt wies Vaols. En ze spraeke allemaol kleurrièke dialekte, allemaol un bietje verschillend, allemaol aeve moeëj, allemaol met eur eige klankkleure, sómmige rekke de wäördjes wat ‘laànger’, andere wat ‘viet-viet’. Wat weej un maedje neume, zegke ze un stökske wiejer meschiens waal megje of zoeëmaar mokkel. Natuurlik loupe d’r taalgrenze dwars door ós brónsgreun eikeholt en euver de malse kaorevelder. Maar die taalgrenze verbinde ós en verdeile zeker neet! En zjuus wie de meiste Limburgers herkin ik al die verschillende dialekte oèt doèzende. En bringk det unne breie glimlach op mien snoèt as ik op un Spaans terrasje Wieërtsj huùr praote.
Astebleef Stiechting Limbörgse Academie, we höbbe un Raod veur ’t Limburgs, we höbbe unne Streektaalfunctionaris. Praot dao ens ièrs met of verander ógge naam in Stiechting Kwazel Academie.
Toet daen tièd blièf ik mien dialek schriève en praote wie mien elders mich det gelièrd höbbe. En respekteer ik idder dialek binne ós provincie, wao de breie stroum van moder Maas zieëwaerts struimp. En blièf ik fèn van ós Limburgse bènd Rowwen Hèze en galder ik keihard met:
Denke denke denke ik begreep ’t neet,
mar ik wièt nou woar 't an leet
't Is een kwestie van gedöld
rustig wachten op d’n daàg,
dat hièl Holland Limburgs lult,
dat hièl Holland Limburgs lult.
woensdag 30 oktober 2019
Haorster kermis
Ut
is erges begin mei 1963, we hebbe met ós vrinde aafgespraoke det we morge nao Haorster
kermis gaon. We hebbe toch niks anders te doon en ut wuùrt hièl moeëj waer, zagte
ze.
‘Maham, we gaon morge met de fiets nao Haors’, zeg ik saoves aan taofel.
‘Wie zoeë, is d’r wat biezónders te doon dan’, vroog mien vader niejsgierig.
‘Haorster kermis’, zeg ik hièl gruùts.
‘Zoel se det waal doon jóng. Met Haorster kermis wuùrt d’r dök met metser gestaoke. Veural as d’r kaerels oèt un ander dörp achter eur ‘megjes’ aanzitte. Dan is ut metein hómmeles’, zaet ózze pap.
‘Och-te-God’, zaet ós mam, ‘dan heb ik leever neet det se geis. Dao heb ik aevel gen rös euver’.
‘Maak dich gen dieke bein Tuut. Ik had ut euver kaerels en neet euver van-die-sneuzels’. Maar ós mam die heij gen rös mièr, die zoog mich al aan un mets hange.
‘Heb se waal leech op diene fiets?’, zaet ós mam as letste haop um mich thoès te halde.
‘Jao mam, veur- en achterleech’.
‘Hes se daors, gank nao Haors. Dao löp unnen hóngk, dae pies dich in de móngk’, hoord’ik ózze pap op d’n achtergrónd mómpele.
De volgenden daag vertrekke we met vièf man met de fiets nao Haors. Ós mam haet mich wat langer as normaal geknoèveld en tig kièr ‘bis-se-mich ouk veurzichtig jóng’ gezag. In Haors zette we de fietse naeve kafee-zaal de Sport op ut Wilhelminaplein en loupe de kermis op. Un stelletje boere met opgestruipde mouwe houwt zich ut schómpes op ut Kop-van-Jut. Gruupkes elders staon gezellig met-ein te kletse róndum de carrousel wao eur kiendjes rundjes dreie. Op d’n hook van de Schoeëlstraot steit ouk un danstent, maedjes met kleurige korte petticoat-rökskes staon te huppele op de mezièk van Chubby Checker. Ut is de bedoeling det jónges oèt ut publiek zich melde um met die vrouwluuj te swinge en te twiste. Maar nemus meld zich. Meschiens hadde ze baeter un tent metske staeke kinne opzette, dóch ik beej mich-zelf. Maar dao stik ózze Jo zien hand op en ik dink metein ‘hae waal, wie dörf dae det zoeë maar’. Hae wuùrt nao baove gerope, duit kevieps zien jeske oèt en begint metein met ein van die bleumkes te twiste. De show geit beginne. Weej meuste kaertjes koupe en dae schalevaeger stónd ós al binne op te wachte.
We loupe wiejer de Schoeëlstraot op en aaf, en um d’n tièd te verdriève nag maar ‘ns unne kièr. Ik heb ut zoeë langzamerhand waal gehad en krièg dors:
‘Zulle we nao de Sport gaon’, stel ik veur. En de ganse bubs löp achterein de kroeg in. Potverdómme wat un kónsternatie, allemaol bezaope kaerels hange aan de bar of staon in gruupkes d’r veur. Met schoeëm op de moel en verschaald beer in de hand liek ut waal of ze ruzie met-ein hebbe. Toch waal un bietje be-ingstigend. We schravele ós tösse die zwaore stumme en dae roukwalm door nao de zaal. Ein van die Haorster boere duit van zattigheid unne stap achteroèt en ik boets taege um aan. ‘Sorry’, zeg ik hièl benépe en hae kiek mich wie unne verzaope vis in lieëg water aan en dreit zich gelökkig weer um. In de zaal bliek de toeënhuuëgte wat fièner, de luch wat klaorder en haos allein maar ‘Haorster megjes’ zitte aan täöfelkes naeve de dansvloer. We besloète zoeë örges tösse de zaal en ut kafee in te gaon staon. We lappe wat beej en effe later staon we zuùnig te nippe aan ós pilske. De mezièk begint te speule: ‘Love me warm and tender dear . . .’.
‘Det is van Paul Anka’, zaet Pruumke dae alles van de top-40 aaf wet. De ‘megjes’ kómme in bewaeging, kièke richting kafee wao gen bewaeging kump en gaon met-ein danse. Un bietje un mismeutig gezich.
‘Zulle we die aaftikke’, stel ik veur en we loupe op twieë maedjes aaf. Maar die schödde allebei hièl vinnig van nae. Op ózze stert getrap loupe we truuk wao d’r dreej ós keihard lachend staon op te wachte. Maar dao waere we zachjes beej d’n erm gepak: ‘Zulle weej same danse . . . ?’. Ein vrintelik maedje kiek mich aan, mien hert mak un sprungske. En efkes later slièpe we same euver de holtere vloer en emus zingk ós vanaaf de buun toe: ‘Love me warm and tender, dear. I'm in heaven in your embrace. See the glow of your angel face. Heaven sings, heaven rings. On your wings, we will fly away’. Un vrintelik ingele-gezichje kiek mich lachend aan en vruùg: ‘Halven dans?’. Ik knik allein maar en stap binne in d’n Haorster druimwaereld.
Die Haorster megjes weite van wante want al keuvelend waer ik effe boète ut dörp meigeloeks in zón verwermingshuuske naeve unne groeëte tuinderskas. We kösse en knoevele en praote euver van alles en nag wat. Ik vertelde det van ózze pap det ruzies op Haorster kermis woorte oètgevochte met getrokke metser. Corry schatert van ut lache: ‘Det heb ik nag noeits gehuùrd’. Ik gaon wat wiejer en zeg det ik gehuùrd heb det jónges van boète van de Haorster megjes mótte aafbliève, anders zweit d’r wat?
‘Maar det beteikent neet det weej megjes van jónges oèt un ander dörp mótte aafbliève’, zaet Corry en pak mich nag ens good vas en drök zien lipkes taege de mien.
‘Maarrr . . die megjes die geej as ièrste woeld aaftikke? Die vreejde waal al maar die knöppels stónde in de kroeg’.
Ut woord weer vuùls te laat en ut waas tièd um mien Haorster megje nao hoès te bringe. Maar det heufde neet want zien breurs zote in un kafee op de Schoeëlstraot doeënbeej zien elderlik hoès. Ik meus effe met nao binne en wat bleek? Het waas innigs maedje en had maar leefs elf breurs. D’r ware d’r gelökkig maar un paar in die kroeg maar ik kreeg ut waal inens Spaans benauwd. Door die Haorster vlinders in miene boèk en nao ut zoeë vuulste glaas beer en de zoeë vuulste klap op mien schouwers van zien zoeë vuulste broor dóch ik: ‘Noow mót ik ech nao hoès’.
Beej de Sport loog unnen einzame fiets op de grónd en un paar Haorster kèls strómpelde nao boète. Ik spróng op miene fiets en ging op waeg. Idderein dink det d’n truukwaeg nao hoès altièd flotter geit. Maar det gelt neet veur de waeg van Haors nao Blièrick. Eine lange rechte waeg wao maar gen ind aan kump. Hièl in de vaerte zoog ik un klein slingerend lempke. Nao unnen hièle langen tièd kwame we mekaar veurbeej. Unne andere einzame fietser ónderwaeges van Blièrick nao Haors. Wie ik nao un ièwigheid eindelik mien vertrouwde Lieuwerikstraot inreej, waas ut benauwend zakkeduùster en doeëdstil. Op nummer dertien hóng un verschrikkelik leve vrouw baove oèt de raam op mich te wachte. Ik wis det ze noow hièl bliej en gelökkig waas det eure zoon óngeschónde thoès waas. En ik loog effe later in mien werme bedje. Bliej det ik thoès waas. Schöldig det ik ós mam zoeë lang in ónrös had laote wachte.
En Haorster megjes zien erg leef maar met de fiets vuùls te wièd weg.
‘Maham, we gaon morge met de fiets nao Haors’, zeg ik saoves aan taofel.
‘Wie zoeë, is d’r wat biezónders te doon dan’, vroog mien vader niejsgierig.
‘Haorster kermis’, zeg ik hièl gruùts.
‘Zoel se det waal doon jóng. Met Haorster kermis wuùrt d’r dök met metser gestaoke. Veural as d’r kaerels oèt un ander dörp achter eur ‘megjes’ aanzitte. Dan is ut metein hómmeles’, zaet ózze pap.
‘Och-te-God’, zaet ós mam, ‘dan heb ik leever neet det se geis. Dao heb ik aevel gen rös euver’.
‘Maak dich gen dieke bein Tuut. Ik had ut euver kaerels en neet euver van-die-sneuzels’. Maar ós mam die heij gen rös mièr, die zoog mich al aan un mets hange.
‘Heb se waal leech op diene fiets?’, zaet ós mam as letste haop um mich thoès te halde.
‘Jao mam, veur- en achterleech’.
‘Hes se daors, gank nao Haors. Dao löp unnen hóngk, dae pies dich in de móngk’, hoord’ik ózze pap op d’n achtergrónd mómpele.
De volgenden daag vertrekke we met vièf man met de fiets nao Haors. Ós mam haet mich wat langer as normaal geknoèveld en tig kièr ‘bis-se-mich ouk veurzichtig jóng’ gezag. In Haors zette we de fietse naeve kafee-zaal de Sport op ut Wilhelminaplein en loupe de kermis op. Un stelletje boere met opgestruipde mouwe houwt zich ut schómpes op ut Kop-van-Jut. Gruupkes elders staon gezellig met-ein te kletse róndum de carrousel wao eur kiendjes rundjes dreie. Op d’n hook van de Schoeëlstraot steit ouk un danstent, maedjes met kleurige korte petticoat-rökskes staon te huppele op de mezièk van Chubby Checker. Ut is de bedoeling det jónges oèt ut publiek zich melde um met die vrouwluuj te swinge en te twiste. Maar nemus meld zich. Meschiens hadde ze baeter un tent metske staeke kinne opzette, dóch ik beej mich-zelf. Maar dao stik ózze Jo zien hand op en ik dink metein ‘hae waal, wie dörf dae det zoeë maar’. Hae wuùrt nao baove gerope, duit kevieps zien jeske oèt en begint metein met ein van die bleumkes te twiste. De show geit beginne. Weej meuste kaertjes koupe en dae schalevaeger stónd ós al binne op te wachte.
We loupe wiejer de Schoeëlstraot op en aaf, en um d’n tièd te verdriève nag maar ‘ns unne kièr. Ik heb ut zoeë langzamerhand waal gehad en krièg dors:
‘Zulle we nao de Sport gaon’, stel ik veur. En de ganse bubs löp achterein de kroeg in. Potverdómme wat un kónsternatie, allemaol bezaope kaerels hange aan de bar of staon in gruupkes d’r veur. Met schoeëm op de moel en verschaald beer in de hand liek ut waal of ze ruzie met-ein hebbe. Toch waal un bietje be-ingstigend. We schravele ós tösse die zwaore stumme en dae roukwalm door nao de zaal. Ein van die Haorster boere duit van zattigheid unne stap achteroèt en ik boets taege um aan. ‘Sorry’, zeg ik hièl benépe en hae kiek mich wie unne verzaope vis in lieëg water aan en dreit zich gelökkig weer um. In de zaal bliek de toeënhuuëgte wat fièner, de luch wat klaorder en haos allein maar ‘Haorster megjes’ zitte aan täöfelkes naeve de dansvloer. We besloète zoeë örges tösse de zaal en ut kafee in te gaon staon. We lappe wat beej en effe later staon we zuùnig te nippe aan ós pilske. De mezièk begint te speule: ‘Love me warm and tender dear . . .’.
‘Det is van Paul Anka’, zaet Pruumke dae alles van de top-40 aaf wet. De ‘megjes’ kómme in bewaeging, kièke richting kafee wao gen bewaeging kump en gaon met-ein danse. Un bietje un mismeutig gezich.
‘Zulle we die aaftikke’, stel ik veur en we loupe op twieë maedjes aaf. Maar die schödde allebei hièl vinnig van nae. Op ózze stert getrap loupe we truuk wao d’r dreej ós keihard lachend staon op te wachte. Maar dao waere we zachjes beej d’n erm gepak: ‘Zulle weej same danse . . . ?’. Ein vrintelik maedje kiek mich aan, mien hert mak un sprungske. En efkes later slièpe we same euver de holtere vloer en emus zingk ós vanaaf de buun toe: ‘Love me warm and tender, dear. I'm in heaven in your embrace. See the glow of your angel face. Heaven sings, heaven rings. On your wings, we will fly away’. Un vrintelik ingele-gezichje kiek mich lachend aan en vruùg: ‘Halven dans?’. Ik knik allein maar en stap binne in d’n Haorster druimwaereld.
Die Haorster megjes weite van wante want al keuvelend waer ik effe boète ut dörp meigeloeks in zón verwermingshuuske naeve unne groeëte tuinderskas. We kösse en knoevele en praote euver van alles en nag wat. Ik vertelde det van ózze pap det ruzies op Haorster kermis woorte oètgevochte met getrokke metser. Corry schatert van ut lache: ‘Det heb ik nag noeits gehuùrd’. Ik gaon wat wiejer en zeg det ik gehuùrd heb det jónges van boète van de Haorster megjes mótte aafbliève, anders zweit d’r wat?
‘Maar det beteikent neet det weej megjes van jónges oèt un ander dörp mótte aafbliève’, zaet Corry en pak mich nag ens good vas en drök zien lipkes taege de mien.
‘Maarrr . . die megjes die geej as ièrste woeld aaftikke? Die vreejde waal al maar die knöppels stónde in de kroeg’.
Ut woord weer vuùls te laat en ut waas tièd um mien Haorster megje nao hoès te bringe. Maar det heufde neet want zien breurs zote in un kafee op de Schoeëlstraot doeënbeej zien elderlik hoès. Ik meus effe met nao binne en wat bleek? Het waas innigs maedje en had maar leefs elf breurs. D’r ware d’r gelökkig maar un paar in die kroeg maar ik kreeg ut waal inens Spaans benauwd. Door die Haorster vlinders in miene boèk en nao ut zoeë vuulste glaas beer en de zoeë vuulste klap op mien schouwers van zien zoeë vuulste broor dóch ik: ‘Noow mót ik ech nao hoès’.
Beej de Sport loog unnen einzame fiets op de grónd en un paar Haorster kèls strómpelde nao boète. Ik spróng op miene fiets en ging op waeg. Idderein dink det d’n truukwaeg nao hoès altièd flotter geit. Maar det gelt neet veur de waeg van Haors nao Blièrick. Eine lange rechte waeg wao maar gen ind aan kump. Hièl in de vaerte zoog ik un klein slingerend lempke. Nao unnen hièle langen tièd kwame we mekaar veurbeej. Unne andere einzame fietser ónderwaeges van Blièrick nao Haors. Wie ik nao un ièwigheid eindelik mien vertrouwde Lieuwerikstraot inreej, waas ut benauwend zakkeduùster en doeëdstil. Op nummer dertien hóng un verschrikkelik leve vrouw baove oèt de raam op mich te wachte. Ik wis det ze noow hièl bliej en gelökkig waas det eure zoon óngeschónde thoès waas. En ik loog effe later in mien werme bedje. Bliej det ik thoès waas. Schöldig det ik ós mam zoeë lang in ónrös had laote wachte.
En Haorster megjes zien erg leef maar met de fiets vuùls te wièd weg.
maandag 21 oktober 2019
Un gaat in mien geheuge (1962-1963)
Ik weit neet
wie det beej óch is, maar van un paar jaor op de middelbare schoeël weit ik nag
maar verrekte weinig aaf. Vanaaf mien veerde joar wies 1962 kin ik mich hièl
vuùl details herinnere, en dan stok ut efkes. Van de waek kwaam ik un alde
klassefoto taege, ik tel 15 jónges en 4 maedjes met michzelf as straolend
middelpunt. Ut is de derde klas van de ’t Blariacumcollege in Blièrick, Jantje is 14 jaor. Ik heb
ze mich ein-veur-ein ónder ut vergroeëtglaàs beklots, en ik herkin met meujte maar
zes veur- en achtername. De foto is euverduùdelik gemak met unne gezamelikke
picknick met ós klas, maar waor? Al sleis-se mich doeëd. Ik staon d’r waal ech
op, maar gans umringk met allemaol vraogteikens.
Maar ik gaef
neet op! Ik weit nag waal det ik ’s morges te voot nao schoeël leep, ik kwaam
altièd op snippenäörke aan. Stevig doorloupe met un zwaore tas met beuk euver
de schouwers. Beej ós achterum euver de Smeliënstraot, schuùns euver ’t
kerkplein, euverstaeke beej Karel Kerp en dan dae paad naeve frietkraom van Jan
de Bruyn door ut tuindorp. D’n berg op en beej dokter Zeegers links aaf euver
de Willem Kloosstraot. Veur de Mulo rechsaaf, beej de Felix Timmermansstraot
linksaaf en ik leep rech op die stómme holtere barakke aaf. Wie ik in de ièrste
klas zoot zagte ze det in ut derde jaor de niej schoeël klaor zuuj zien. Ik heb
in 1964 eindexame gedaon, maar louw loene nieje schoeël.
Ik heel mich neet vuùl op met activiteite op ’t Blariacumcollege, ik had miene atletiek en mien twieë vaste vrinde zote op de Ambachschoeël en op de Mulo. Maedjes interesseerde mich nag neet. Jao, ik waas met Carla maar det stelde neet vuùl veur. Det zoog ik allein beej Festina en as ik ièrlik bin zoog hét mich leever as ík um. Dus die veer maedjes op die foto? Ik kóm maar toet eine naam, volges mich zit ik naeve Yard Daniëls. En as de schoeël oèt waas leep ik metein dezelfde waeg weer truuk nao hoès.
Wat ik mich waal herinner is Wieger Thuijls, det is dae jóng gans links op de foto. Dae is in 1969 gestorve, det hakde d’r behuùrlik in. Ik waas in miene schoeëltièd unne kièr beej um thoès gewaes, ut waas unne hiele aardige röstige truukgetrokke jóng en woeënde op ’t Lambertusplein.
Dae midde op
de foto zit, met die bein ordinair wièd oèt-er-ein det is Henny Heuvelings,
wao ik nag un paar jaor bevrind met bin gewaes. We neumde um pruumke, waarschienlik umdet hae un
jónger breurke waas van de proèm van
Heuvelings. Pruumke waas un bietje
ADHD en we ginge waal ens kaarte beej Tom en Wim Loèje op de Ièrste Graaf van
Loeënstraot. Die hadde un spegel in de kamer hange en pruumke woord door ós altièd veur det spegel gemanoevreerd. Hae
verloor altièd umdet weej um in de kaart kóste kièke en hae haet det noeits in
de gater gehad. Dae klotskop. Met de vastelaovend telde hae ouk wievuùl glazer det
we gedrónke hadde. Beej idder glaas beer haolde hae un zwaevelke oèt un zwaevelduuëske
en deej det los in de tes. Van naotelle is ut noeits gekómme, want hae had al
gauw un stök in de kloeëte.
En dan helt
ut op, mièr jónges en maedjes herkin ik ech neet. As ik nag wat wiejer naodink
herinner ik mich det d’r un stök of vièf jónges oèt Hors beej ós in de klas
zote. Dao had ik waal bewóndering veur want die kwame idderen daag met de fiets
van Hors. Door raegen en wind, in de winterdaag altièd in ut schemerdónker, det
waas niks veur mich. Eine kièr had ut ’s morges hièl erg ge-ieseld, ik zeen ze
nag aankómme. Stièf gevraore op die fietse. Alle vièf met un ièsläögske in de
haor en op de jas. Ze mochte metein nao binne van concierge Steylen en door de
roèt zoog ik det die jes gewoèn rechop bleve staon van ut iès en hièl langzaam
inein zakde as ze opduuëjde. Brrrrrr wat unnen ozel . . .
Wach effe, d'r kump nag unne flard oèt det gaat in mien geheuge binne. Ik weit ouk nag det we klassefuive hele in ut patronaat op de Póntanusstraot same met un paar andere klasse. D’r woord wat gedans, wat óntzettend slap ge-alde-hoèrd en de res bin ik hièl flot vergaete. Erg hè, ik begin mich un bietje te schoefte.
Wie kump det, waorum weit ik det neet mièr. Niejsgierig bin ik ens gaon zeuke op ’t internet nao ervaringe van jónges in de puberteit. Vuùl van die dinger, as ruzie make met dien elders, det kump mich neet bekind veur. Noow lete mien elders mich waal erg vreej, ik moch zelf weite wie laat ik thoès kwaam en zoeë. Maar ein kenmerk sprik mich erg aan: pubers zièn ouk erg egocentrisch. Det zal ut zièn gewaes, ik interesseerde mich in daen tièd neet zoeë vuùl veur wat d’r um mich haer gebeurde. Ik ging nao schoeël, lière ging mich bes good aaf, lang in mien bed bliève ligge ouk. En de res van d’n tièd vuùl traine beej Festina wao ouk mien twieë vrinde beej ware. En wao mien Carla euveral waas wao ik ouk waas.
Hèhè, det gaat in mien geheuge is verklaord. Maar waal erg, d’r is gewoeën un paar jaor oèt mien laeve verdwene. Stómme puberteit, maar ik heb ut toch nag ens veur de zekerheid naogevraog. Det stómme egocentrische is gelökkig ouk verdwene. hèhè . . .
En dae emus herkint op die klassefoto, dae bin ik hièl erkintelik en kleurt det gaat alsnog un bietje.
![]() |
| De derde klas met vuùl vraogteikens |
Ik heel mich neet vuùl op met activiteite op ’t Blariacumcollege, ik had miene atletiek en mien twieë vaste vrinde zote op de Ambachschoeël en op de Mulo. Maedjes interesseerde mich nag neet. Jao, ik waas met Carla maar det stelde neet vuùl veur. Det zoog ik allein beej Festina en as ik ièrlik bin zoog hét mich leever as ík um. Dus die veer maedjes op die foto? Ik kóm maar toet eine naam, volges mich zit ik naeve Yard Daniëls. En as de schoeël oèt waas leep ik metein dezelfde waeg weer truuk nao hoès.
Wat ik mich waal herinner is Wieger Thuijls, det is dae jóng gans links op de foto. Dae is in 1969 gestorve, det hakde d’r behuùrlik in. Ik waas in miene schoeëltièd unne kièr beej um thoès gewaes, ut waas unne hiele aardige röstige truukgetrokke jóng en woeënde op ’t Lambertusplein.
![]() |
| Juffrouw Dohmen van Biologie |
Wach effe, d'r kump nag unne flard oèt det gaat in mien geheuge binne. Ik weit ouk nag det we klassefuive hele in ut patronaat op de Póntanusstraot same met un paar andere klasse. D’r woord wat gedans, wat óntzettend slap ge-alde-hoèrd en de res bin ik hièl flot vergaete. Erg hè, ik begin mich un bietje te schoefte.
Wie kump det, waorum weit ik det neet mièr. Niejsgierig bin ik ens gaon zeuke op ’t internet nao ervaringe van jónges in de puberteit. Vuùl van die dinger, as ruzie make met dien elders, det kump mich neet bekind veur. Noow lete mien elders mich waal erg vreej, ik moch zelf weite wie laat ik thoès kwaam en zoeë. Maar ein kenmerk sprik mich erg aan: pubers zièn ouk erg egocentrisch. Det zal ut zièn gewaes, ik interesseerde mich in daen tièd neet zoeë vuùl veur wat d’r um mich haer gebeurde. Ik ging nao schoeël, lière ging mich bes good aaf, lang in mien bed bliève ligge ouk. En de res van d’n tièd vuùl traine beej Festina wao ouk mien twieë vrinde beej ware. En wao mien Carla euveral waas wao ik ouk waas.
Hèhè, det gaat in mien geheuge is verklaord. Maar waal erg, d’r is gewoeën un paar jaor oèt mien laeve verdwene. Stómme puberteit, maar ik heb ut toch nag ens veur de zekerheid naogevraog. Det stómme egocentrische is gelökkig ouk verdwene. hèhè . . .
En dae emus herkint op die klassefoto, dae bin ik hièl erkintelik en kleurt det gaat alsnog un bietje.
vrijdag 18 oktober 2019
Lieuwerikstraot, veur altièd verbónde (2)
Veer
maond geleje ginge we ze opzeuke in de geslaote aafdeiling van d’n Beerendónck.
We hadde belaof det we truuk zuje kómme, gister waas ut zoeë wièd. Ós Tina,
Marijke en ik staon in de lif nao de ièrste etaasj, alledreej met un Blièricks
bloomstökske in de hand. Op de gank waere we al opgevange door Henk, de zoon
van Til Verstraelen-Janssen.
‘Ziet geej van Titulaer? Loup maar met door want in de gezamelikke hoèskamer is mezièkmiddig!’. We loupe achter Henk met zien hundje aan nao de knusse kamer van Til. Flardes alderwetse accordeonmezièk óntvluch de hoèskamer.
‘Aohh geweldig! Wat leuk det ge d’r ziet!’, dreej alde krasse knuup vaere op oèt eur steul. D’r waere hendjes geschöd, d’r wuùrd geknoèveld en gekös.
‘Wie is ut meugelik, det is lang geleje’, de hand waere inein geslage. Til (95), Gerda (89) en Wim (86) Janssen begroete ós hertelik. En efkes later zitte we met zeve man in un kringske in de woeënkamer van Til. Ós Tina geit zich naeve zien klasgenootje Gerda van tachtig jaor truuk van de liègere schoeël zitte en doeënbeej Wim. Marijke en ik zeuke un plaetske naeve Til. Henk zet zich in de midde en zörg veur de kóffie, ut hundje zit verbaas te kièke op ut bed van Til. Gossiemeine minsekinder, hadde we ut allemaol maar vasgelag met unne camera. Ut waas weer volop genete van al die verhaole. In unne mum van tièd zote we in d’n twieëde waereldoorlog, ze weite ut allemaol nag haorfièn oèt te teikene wie det toeging in ós Lieuwerikstraot.
Meschiens ièrs effe de situatie oètlegge. De femilie Janssen-Jacobs woeënde met eur twieë dochters en zeve zone op nummer 26. Vader Janssen waas unne strenge rechvaerdige rièksambtenaer en ‘tant Jansse’ waas de leefste vrouw van de Lieuwerikstraot die de lekkerste kukskes kós bakke. Aan d’n euverkant op nummer 27 woeënde de femilie Verstraelen-Truijen met zes zeuns en veer döchter. Toeën Verstraelen had ein tummerbedrièf achter ut hoès en waas aannemer. Die twieë groeëte gezinne ware ouk nag ens döbbel in d’n ech verbónde met twieë ónderlinge huwelikke. Ties Verstraelen waas getrouwd met Til Janssen en Mia Verstraelen waas getrouwd met Geer Janssen. En weej woeënde wat wiejer truuk op nummer 13. Die van Titulaer ware waal wat minder kerks as die van Janssen en die van Verstraelen. Wim kiek mich aan en verzuch: ‘Och jao, vruùger waas ut raar as se neet nao de kerk gings. Taegeswäördig is ut raar as se waal nao de kerk geis’.
D’n oorlog leet intösse 75 jaor achter ós en haet depe ónoètwisbare spaore achtergelaote. Til is meschiens aaf-en-toe de waeg kwièt, maar van lang geleje zien nag vuùl details bliève hange. Ut pak mienen erm en kiek mich deep in de ouge aan: ‘Sómmige dinger vergit-se noeëts’, met de naodrök op noeëts. Beej ós in de straot op nummer 55 woeënde de femilie van Baer de Vries, dae waas hièl fanatiek beej de NSB. Zien dochter waas getrouwd met Johan Berendsen, ‘de schrik van Venlo’. Dae haet verschillende oorlogsmoorde op zien gewete. En die twieë lepe döks door de straot te paradere en makde ut laeve extra zwaor en extra peniebel in de Lieuwerikstraot.
Op
nummer 20 woeënde de femilie Sónnemans, de vader en moder ware allebei zoeë
douf wie un kwartel. Hae waas militair gewaes en had ut ièrste jaor van d’n
oorlog vasgezaete as kriègsgevangene. Maar vanaaf 1941 waas hae weer vreej en
had unne godsgruwelikken haekel aan Pruusse en nag mièr aan landverraojers. Wie
Baer de Vries unne kièr met zien kómpane door de straot marsjeerde, stónd
Sónnemans aan de straot. En wie ze veurbeej kwame dreide hae zich póntificaal
met de rök d’r op aan. Maar aoh-jeej, de Vries sómmeerde det hae zich meus
umdreie en meus groete. Maar Sónnemans verrekde det!
Geer, d’n aldste zoon van Janssen, waas in d’n oorlog óndergedaoke in Hors en aktief beej de óndergróndse. Berendsen waas altièd op zeuk nao jónge kaerels en sprook ouk Gerda waal ens aan um oèt te vraoge wao zien broor oèthóng: ‘Ik waas doeëdsbang, maar ik heb ut neet gezag’. In 1944 is Geer alsnog gearresteerd en euvergebrach nao ut Roergebied veur de Arbeitseinsatz. Nao de bevrijding woord ziene pap ingezatte beej de grensbewaking baove op de hei, umdet hae rièksambtenaer van beroep waas. Wie de Pruusse zich euvergegaeve hadde, waas Geer hielemaol te voot oèt ut Roergebied truuk nao hoès geloupe. En wae tröf hae aan beej de grens? Zien blood-eige vader! Det mót ouk veur dae strenge mins un óntroerend emotioneel moment zien gewaes!
Vader Janssen kweekde ouk dahlia’s. Hae waas veural hièl gruuëts op zien dieke oranje rónde böl, die veurzichtig met pepeer woorte beschermp. En met keuninginnendaag (31 augustus) woorte de gerdiène beej hoèze Janssen wat wiejer oèterein geschaove en in de midde kwaam un vaas met prachtige groeëte oranje dahlia’s te staon. Maar dao-zal-se-ut-hebbe, dao kwaam Baer de Vries naeve de deur. Die felle oranje kleur van die prachtige dieke dahlia’s vónd hae toch waal un ónacceptabele flagrante provokasie en belde beej Janssen aan. Die blome zuje en meuste weg beej de raam. Maar Janssen dóch dae kin mich verrekke en schoof allein de gerdienkes wat wiejer toe.
Maar de meis verschrikkelikken daag dae idderein zich hièl scherp herinnert waas zaoterdig 28 oktober 1944. Smiddigs um veer oor woorte 224 bómme losgelaote baove Blièrick. Ut doel waas de Maasbrök, maar die woort neet gerak. In de Lieuwerikstraot vele daen daàg tièn doèje te betreure. Moder en twieë kinder Eissing (hoèsnummer 72), veer kinder Standaar (nr.59) en dreej dochters beej Scherjon (nr.57). Ut waas unne inkzwarten daag veur de Lieuwerikstraot. Wim Janssen waas dae middig ónderwaeg nao hoès maar wie hae door de Smeliënstraot rende vele al de ièrste bómme. Hae ging metein in de gäöt taege de stoeprand aan ligge en zoog met eige ouge wie de Lambertuskerk vol gerak woord en in puin woord gebómbardeerd. Ouk de huùs van Pauke Teelen (nummer 16) en Thei Hommen (nummer 18) ware in eine klap twieë ruïnes.
De verhaole volge mekaar op. En dit zien allein maar wat flardes die ik veur óch heb opgeteikend, op d’n achtergrónd klónke flardes accordeonmezièk en wat krakende valse stumkes: ‘Och An, och An, och An. Wie geit ut toch met Sjang. Hilt dae nog vuùl van dich. Kom toch vertel ut mich’. Henk kwaam nag ens rónd met de kóffie en Gerda deilde nag ens bonbunkes oèt.
‘Wao hebbe ze ut noow euver’, vroog Til nag maar ens en pakde mich beej d’n erm.
‘Wim vertelt net det hae vruùger belke haet getrokke beej Schöddebölke van ós naeve. En ik vertelde det weej det ouk gedaon hebbe, maar weej neumde eur destièds Roeska’.
‘Dan zal ze d’r ouk waal veur gevraog hebbe’, zag Til hièl euvertuùg.
Unne geweldige middig deurt noeëts lang genóg en waas vuls te flot veurbeej. ‘We mótte det zeker nag ens euverdoon’, zag idderein. D’r woort aafschièd genaome, d’r woord nag langer hendjes geschöd, nag langer geknoèveld en unne kièr extra gekös. Wie we naeve de hoèskamer kwame hoorte we det de mezièk waas aafgeloupe. Ós Tina had nag ein bloomstökske mei genaome veur An Geelen-Peeters (87) en natuurlik meuste we ós nag effe gaon zitte. Pas wie um half zes de soep nao binne woort gevare meuste ouk weej nao hoès:
‘Of zulle we heej un tas soep met aete’, zag ós Tina.
‘Ziet geej van Titulaer? Loup maar met door want in de gezamelikke hoèskamer is mezièkmiddig!’. We loupe achter Henk met zien hundje aan nao de knusse kamer van Til. Flardes alderwetse accordeonmezièk óntvluch de hoèskamer.
‘Aohh geweldig! Wat leuk det ge d’r ziet!’, dreej alde krasse knuup vaere op oèt eur steul. D’r waere hendjes geschöd, d’r wuùrd geknoèveld en gekös.
‘Wie is ut meugelik, det is lang geleje’, de hand waere inein geslage. Til (95), Gerda (89) en Wim (86) Janssen begroete ós hertelik. En efkes later zitte we met zeve man in un kringske in de woeënkamer van Til. Ós Tina geit zich naeve zien klasgenootje Gerda van tachtig jaor truuk van de liègere schoeël zitte en doeënbeej Wim. Marijke en ik zeuke un plaetske naeve Til. Henk zet zich in de midde en zörg veur de kóffie, ut hundje zit verbaas te kièke op ut bed van Til. Gossiemeine minsekinder, hadde we ut allemaol maar vasgelag met unne camera. Ut waas weer volop genete van al die verhaole. In unne mum van tièd zote we in d’n twieëde waereldoorlog, ze weite ut allemaol nag haorfièn oèt te teikene wie det toeging in ós Lieuwerikstraot.
Meschiens ièrs effe de situatie oètlegge. De femilie Janssen-Jacobs woeënde met eur twieë dochters en zeve zone op nummer 26. Vader Janssen waas unne strenge rechvaerdige rièksambtenaer en ‘tant Jansse’ waas de leefste vrouw van de Lieuwerikstraot die de lekkerste kukskes kós bakke. Aan d’n euverkant op nummer 27 woeënde de femilie Verstraelen-Truijen met zes zeuns en veer döchter. Toeën Verstraelen had ein tummerbedrièf achter ut hoès en waas aannemer. Die twieë groeëte gezinne ware ouk nag ens döbbel in d’n ech verbónde met twieë ónderlinge huwelikke. Ties Verstraelen waas getrouwd met Til Janssen en Mia Verstraelen waas getrouwd met Geer Janssen. En weej woeënde wat wiejer truuk op nummer 13. Die van Titulaer ware waal wat minder kerks as die van Janssen en die van Verstraelen. Wim kiek mich aan en verzuch: ‘Och jao, vruùger waas ut raar as se neet nao de kerk gings. Taegeswäördig is ut raar as se waal nao de kerk geis’.
D’n oorlog leet intösse 75 jaor achter ós en haet depe ónoètwisbare spaore achtergelaote. Til is meschiens aaf-en-toe de waeg kwièt, maar van lang geleje zien nag vuùl details bliève hange. Ut pak mienen erm en kiek mich deep in de ouge aan: ‘Sómmige dinger vergit-se noeëts’, met de naodrök op noeëts. Beej ós in de straot op nummer 55 woeënde de femilie van Baer de Vries, dae waas hièl fanatiek beej de NSB. Zien dochter waas getrouwd met Johan Berendsen, ‘de schrik van Venlo’. Dae haet verschillende oorlogsmoorde op zien gewete. En die twieë lepe döks door de straot te paradere en makde ut laeve extra zwaor en extra peniebel in de Lieuwerikstraot.
Geer, d’n aldste zoon van Janssen, waas in d’n oorlog óndergedaoke in Hors en aktief beej de óndergróndse. Berendsen waas altièd op zeuk nao jónge kaerels en sprook ouk Gerda waal ens aan um oèt te vraoge wao zien broor oèthóng: ‘Ik waas doeëdsbang, maar ik heb ut neet gezag’. In 1944 is Geer alsnog gearresteerd en euvergebrach nao ut Roergebied veur de Arbeitseinsatz. Nao de bevrijding woord ziene pap ingezatte beej de grensbewaking baove op de hei, umdet hae rièksambtenaer van beroep waas. Wie de Pruusse zich euvergegaeve hadde, waas Geer hielemaol te voot oèt ut Roergebied truuk nao hoès geloupe. En wae tröf hae aan beej de grens? Zien blood-eige vader! Det mót ouk veur dae strenge mins un óntroerend emotioneel moment zien gewaes!
Vader Janssen kweekde ouk dahlia’s. Hae waas veural hièl gruuëts op zien dieke oranje rónde böl, die veurzichtig met pepeer woorte beschermp. En met keuninginnendaag (31 augustus) woorte de gerdiène beej hoèze Janssen wat wiejer oèterein geschaove en in de midde kwaam un vaas met prachtige groeëte oranje dahlia’s te staon. Maar dao-zal-se-ut-hebbe, dao kwaam Baer de Vries naeve de deur. Die felle oranje kleur van die prachtige dieke dahlia’s vónd hae toch waal un ónacceptabele flagrante provokasie en belde beej Janssen aan. Die blome zuje en meuste weg beej de raam. Maar Janssen dóch dae kin mich verrekke en schoof allein de gerdienkes wat wiejer toe.
Maar de meis verschrikkelikken daag dae idderein zich hièl scherp herinnert waas zaoterdig 28 oktober 1944. Smiddigs um veer oor woorte 224 bómme losgelaote baove Blièrick. Ut doel waas de Maasbrök, maar die woort neet gerak. In de Lieuwerikstraot vele daen daàg tièn doèje te betreure. Moder en twieë kinder Eissing (hoèsnummer 72), veer kinder Standaar (nr.59) en dreej dochters beej Scherjon (nr.57). Ut waas unne inkzwarten daag veur de Lieuwerikstraot. Wim Janssen waas dae middig ónderwaeg nao hoès maar wie hae door de Smeliënstraot rende vele al de ièrste bómme. Hae ging metein in de gäöt taege de stoeprand aan ligge en zoog met eige ouge wie de Lambertuskerk vol gerak woord en in puin woord gebómbardeerd. Ouk de huùs van Pauke Teelen (nummer 16) en Thei Hommen (nummer 18) ware in eine klap twieë ruïnes.
De verhaole volge mekaar op. En dit zien allein maar wat flardes die ik veur óch heb opgeteikend, op d’n achtergrónd klónke flardes accordeonmezièk en wat krakende valse stumkes: ‘Och An, och An, och An. Wie geit ut toch met Sjang. Hilt dae nog vuùl van dich. Kom toch vertel ut mich’. Henk kwaam nag ens rónd met de kóffie en Gerda deilde nag ens bonbunkes oèt.
‘Wao hebbe ze ut noow euver’, vroog Til nag maar ens en pakde mich beej d’n erm.
‘Wim vertelt net det hae vruùger belke haet getrokke beej Schöddebölke van ós naeve. En ik vertelde det weej det ouk gedaon hebbe, maar weej neumde eur destièds Roeska’.
‘Dan zal ze d’r ouk waal veur gevraog hebbe’, zag Til hièl euvertuùg.
Unne geweldige middig deurt noeëts lang genóg en waas vuls te flot veurbeej. ‘We mótte det zeker nag ens euverdoon’, zag idderein. D’r woort aafschièd genaome, d’r woord nag langer hendjes geschöd, nag langer geknoèveld en unne kièr extra gekös. Wie we naeve de hoèskamer kwame hoorte we det de mezièk waas aafgeloupe. Ós Tina had nag ein bloomstökske mei genaome veur An Geelen-Peeters (87) en natuurlik meuste we ós nag effe gaon zitte. Pas wie um half zes de soep nao binne woort gevare meuste ouk weej nao hoès:
‘Of zulle we heej un tas soep met aete’, zag ós Tina.
Abonneren op:
Posts (Atom)













