zaterdag 4 juni 2016

Mathieu Cordang (1869-1942)


Joannes Matheus (Mathieu) Cordang (geboren Blerick, 6 december 1869 – overleden Swalmen, 24 maart 1942), was Nederlands wielerpionier en specialist in lange afstandswedstrijden en het stayeren. Meervoudig wereldkampioen en wereldrecordhouder. Een vergeten kampioen, een groot sportman en een wereldberoemde zoon van Blerick. Even surfen op internet, en je mond val open van verwondering, verbazing en groot respect. Ik vond een schitterend wedstrijdverslag uit 1896 van hem, dat ons terugbrengt in die sfeer van toen. Zomaar een voorbeeld. Waarin Mathieu Cordang ondanks tegenslagen de records schijnbaar met speels gemak naar zijn hand zet, chapeau . . .

Match Cordang—Luyten

Het nieuws van de dag; Amsterdam, 21-07-1896
De Sportvereniging  „Het Willemspark" gaf gisteren op de Amsterdamsche baan zeer geslaagde wedstrijden, het weer was mooi, niet te warm en weinig wind. Alle rangen waren goed bezet, vooral de 2de en de 3de rang, waar de toeschouwers dicht op elkaar stonden. Voor de tweede maal ondervonden de ondernemers van de baan dus het voordeel van het geven van wedstrijden op Zondagmiddag. Het programma bevatte slechts twee nummers. Eerst een wedstrijd voor amateurs, over 10 K.M. en daarna, het voornaamste nummer, de match over 100 K.M. : tusschen Mathieu Cordang, te Maastricht, die verleden jaar het amateur-wereldkampioenschap over dien afstand won, en Henri Luyten, den bekenden Belgischen rijder over lange afstanden. Voor het eerste nummer waren slechts drie deelnemers: H. Boele, Joh. K. de Blaauw en Baron. De beide eersten kwamen dadelijk voor en haalden Baron, die onmogelijk kon volgen, na 10 ronden een baan in. Na 23 ronden wordt hij voor de tweede maal voorbij gereden. De Blaauw volgde een tandem en Boele bleef voortdurend achter hem. In de laatste ronde liep Boele met een spurtje gemakkelijk voorbij en won in 14 min. 6.8 sec. De tijd van De Blaauw was 14 min. 7.4 sec.

Na dit nummer verschenen de gangmakers voor den grooten rit op de baan en op het middenterrein. Het was een heel legertje: Luyten had er zoowat vijftien, waaronder de Lézards, bekende gangmakers uit Antwerpen, die in hun eigenaardig costuum — blauw met een groote groene salamander op den rug — zeer de aandacht trokken. Zeven waren er in die uniform, vier voor de „quad" en drie voor de triplet. Dan was er nog een triplet met mannetjes in rood tricot en een tandem. Cordang, die bij zijn verschijnen op de baan met applaus werd begroet, had ook een quadruplet, een triplet, die spoedig, door het springen van den achterband, onklaar raakte en verscheidene tandems. De quadruplet van de Lézards gleed, toen men er voor den aanvang van de match de baan mee rondreed, in de eerste bocht uit. Het liep gelukkig goed af, maar de machine deed toch maar weinig dienst, alleen in 't begin.

Eindelijk, het publiek  begon al van ongeduld te trappelen, kwamen de beide rijders op de baan en plaatsten zich voor de streep. De gangmakers posteerden zich iets verder, voorbij de bocht. Daar viel het schot en weinige oogenblikken later zag men Cordang en Luyten de bocht door snellen naar hun gangmakers, die inmiddels ook vaart hadden gekregen, de rijders dadelijk opnamen en er vandoor gingen. Het ging al dadelijk hard. Luyten voor achter de quadruplet, Cordang daarna achter een tandem. Na drie ronden ging Cordang, die toen een quadruplet kreeg, voor, en hoewel Luyten zich onmiddellijk aansloot, raakte hij toch achter. De Maastrichtenaar kreeg telkens nieuwe gangmakers en liep meer en meer uit. Het publiek werd opgewonden en juichte hem toe. Na 15 ronden (er moesten er 300 gereden worden) was Luyten al een halve baan achter. Achter een triplet haalde de Belg wel iets op, maar geholpen door de tandems Vrouwes - Hisgen en Meyers - Möfels (Maastricht) ging Cordang nog een beetje harder. Het publiek volgde den strijd met de grootste belangstelling en juichte de rijders telkens toe. De 10 K.M. reed Cordang in 13 min. 10.4 sec. (Hollandsch record). Nu begon de kans te keeren. De gangmakers van Cordang begonnen wat te verminderen, zoodat ze bij het overnemen telkens terrein verloren. Cordang moest daardoor gedurig inhouden en weer aanzetten, wat natuurlijk zeer vermoeiend is. Luyten haalde nu weer in kwam voor en liep zijn tegenstander in de 42ste ronde voorbij. Achter een tandem haalde Cordang het verlorene weer en na 54 ronden reed hij achter de tandem Vrouwes - Hisgen, Luyten weer voorbij. Toen begon een spannende strijd om de leiding, want na één ronde ging Luyten weer voor.


Op de tribune en langs de baan kwam er beweging in het opeengepakte publiek. Allen volgden den strijd in groote spanning en juichten telkens als er weer een der rijders vóór ging. Eindelijk ging Luyten weer voor en Cordang onmiddellijk achter hem. Cordang's gangmakers verlieten toen de baan. Af en toe kwam er wel een tandem om hem te helpen, o.a. Langeveld met Beisenherz, die levendig werden toegejuicht (het publiek begint onze rijders al goed te kennen) maar „Mathieu", die kwaad was over het knoeien van zijn gangmakers, schudde met 't hoofd en bleef maar kalm achter Luyten aanrijden. Later probeerde hij het nog eens achter een tandem, maar deze nam hem weer zoo slecht over, dat hij weer achter raakte. Een andere tandem bracht hem wel weer bij, maar door dit vermoeiend rijden, dan weer inhouden, dan weer sneller, dan weer langzamer, raakte Cordang er een oogenblik uit kreeg hij een bui van moedeloosheid, zoodat hij rechtop ging zitten en heel kalm een baantje reed. Luyten profiteerde hiervan, reed steeds met zijn voortreffelijke gangmakers, met hetzelfde vaartje door en haalde in de 132ste  ronde Cordang één baan in. Cordang sloot zich nu weer aan en bleef zoo ruim 50 ronden achter Luyten hangen. Allen dachten reeds dat hij alle kans verloren had, omdat hij ook geen gangmakers meer wilde hebben. Maar daar kwam de quadruplet weer eens op de baan en Cordang, wiens moedelooze bui over was, deed een poging om achter deze het verloren terrein in te halen. Het gelukte hem niet, want hij werd weer verkeerd overgenomen, zoodat Luyten weer uitliep, maar achter een tandem kwam hij weer bij. Hij raakte echter weer achter, haalde weer op en eindelijk, toen er nog 109 ronden gereden moesten worden, kreeg hij plotseling een goede bui en vloog hij er vandoor, Luyten voorbij. Het gejuich van het publiek werd nu haast een gebrul en de opgewondenheid vermeerderde nog toen Cordang meer en meer uitliep. De tandems, Vrouwes - Hisgen en Langeveld - Beisenherz deden nu goed dienst, ze haalden Cordang hoe langer hoe verder van zijn tegenstander en na 208 ronden was Cordang weer achter Luyten. Hij had dus de geheele baan die hij achter was weer ingehaald. Na 210 ronden ging Cordang de Belg weer voorbij. Luyten kreeg toen een paar keer pech met zijn gangmakers, raakte ze zelfs een oogenblik kwijt, moest toen een heel stuk alleen rijden en kwam daardoor een halve baan achter. Cordang reed steeds met dezelfde verbazende snelheid door, liep meer en meer uiteen en reed eindelijk in de 235ste  ronde, Luyten weer voorbij en kwam spoedig nog een halve baan voor. Er heerschte toen een voortdurende bedrijvigheid op het terrein, omdat Cordang telkens nieuwe gangmakers kreeg, die dan twee baantjes reden zoo hard ze konden en dan weer door anderen werden vervangen. Dat ging verbazend snel, zoodat Cordang, na 270 ronden, achter Langeveld en Beisenherz op de tandem, den Belg voor de tweede maal voorbijreed. Luyten deed toen een uiterste poging, kwam weer voor en Cordang, die het nu zeker wèl vond, bleef maar achter hem. Hij was hem nu bijna twee baanronden, ruim 660 meter, voor. Daar luidde de bel voor Cordang's laatste ronde. Zijn gangmakers moesten toen uit de baan en hij nam een verdienstelijk spurtje, waarbij hij Luyten en diens triplet voorbij vloog. Jammer, dat hij in de laatste bocht moest inhouden voor een tandem, die niet gauw genoeg uit den weg kon komen. Luyten reed hierna zijn twee ronden nog. Cordang werd uitbundig toegejuicht, maar ook voor den Belg, die met zooveel taaie volharding gereden had, klonk een levendig applaus. Cordang won in 2 uur 22 min. 43.2 sec, dat is ongeveer 12 minuten minder dan het Nederlandsch record. Luyten deed er 2 uur 23 mim. 41.4 sec. over. Overigens werden, na de 2 kilometer, alle Nederlandsche records geslagen. Cordang maakte een nieuw record voor de 10 K.M. in 13 min. 10.4 sec en Luyten maakte de verdere records tot 70 K.M. De 80 K.M., 90 K.M. en 100 K.M., kwamen weer op Cordang's naam. De 50 K.M. werden gereden in 1 uur 10 min. 30.5 sec. Luyten reed in 1 uur 43 K.M., 292 M., Cordang in 2 uur 84 K.M., 319 M.

De quintuplet (tweewieler met 5 zitplaatsen), waar velen zich al zoo op gespitst hadden, kreeg men niet te zien.

Mathieu Cordang overleden

Te Swalmen is overleden de zeer bekende Limburgsche wielrenner Mathieu Cordang, die het wereldrecord hield over 24 uur en verder o.m. bekend was door het winnen van den B0l d’Or te Parijs. Met Mathieu Cordang is een ster van de eerste grootte op wielrengebied heengegaan. [Nieuwe Venlosche Courant, 26-03-1942]

Een vergeten kampioen, waarom heeft Blerick geen Mathieu Cordangstraat? Heel ver van zijn huis, in Almere, ligt het Mathieu Cordangpad. Een gemiste kans voor Blerick, of komt dat nog . . .

 

 

maandag 30 mei 2016

Las van de prostaat?

De meiste manne zwiëge d’r gaer euver, ik praot d’r gewoën aopelik euver. Alle aldere menkes kriëge daor op ein gegaeve moment las van. Stônde we vruueger veur un hekske te piese, dan ging det met gemaak d’r euver haer. En as d’r erges ein vleeg baove op zoôt, dan môs die make det ze weg kwaam, want daor woôrt op gemik. Taegeswäördig môsse dich op kletter-aafstand halde, ut leefs met de bein un bietje wiëd gaon staon, en de punte van de schoôn wat naor boëte dreije. Anders klettere die naat. Ik heb twiëje zeuns, en as ik vruueger in de bös meus piese, had ik d’r altiëd twiëje naeve mich staon, eine links en eine rechs. En dan ging ut d’r um wae ut wietste kôs. Maar det geit allemaol veurbeej. De waterleiding wuuert wat sleets, ut hang- en sloëtwerk wat oëtgelubberd. 

Beej mich is ut auk zoë wiëd. Ein paar jaor truuk reej geregeld unne jôngere vent met mich met (in verband met ut medische geheim zal ik ziene naam neet neume) naor Eindhoven. En eeders kiër meus ik veur dae un parkiërplaetske zeuke: ‘Ik môt piese, ik hald ut ech neet miër’. Nao enig aandringe kwaam ut hoëge waord d’r oët: ‘Ik heb probleme met de prostaat’. Det d’r euver praote deurt beej vuuel kaerels waal effe, want dök schame ze zich daor veur. Maar dae jôngere vent vertelde zien verhaol, en un aantal dinger herkinde ik metein. Wie ik nog werkde woôrt beej de alde-lulle-keuring van de POPE auk de PSA-waarde gemaete. En nao de VUT had ik beslaote daor maar ein jäörliks oëtstepke van te maken. Niks mis met, alles onder contrôle. Maar wat ik waal had, waas det vervaelende geveul det nao ut piese de blaos noeijt gans laeg waas. En ik meus wat dökker piese en had altiëd ein bietje aandrang. Druueg slingere en zachjes toe kniëpe bate al neet miër. 

Dan toch maar naor d’n hoësarts. Nou zeg, laot de bôks maar effe zakke en gangk maar gebuk staon taege die sniëjewitte taofel, waor se normaal op môs gaon ligge.  Intösse trek zeej (jao, auk det nog) unne plestiek handschoôn aan, luuet mich hiël gruuets eure langste vinger zeen en stik dae in mien kônt. Ik dôch beej mich zelf:
‘Eigelik toch maar goôd det ut ein vrouw is, de zals noow Gordon achter dich hebbe staon!’.
‘Hmmm, toch waal wat vergruuet, ik verwiës dich toch maar door naor de uroloog’, zaet d’n hoësarts. Intösse trek ik de bôks weer op en zeg hiël pontificaal taege mien vrouw:
‘Ik heb noow waal ut geveul det ik neet miër oët de kas heuf te kômme’. De vrouwelijke hoësarts kiek verschrik mien vrouw aan, die aafkeurend met de kop schöd.

Op naor ut ziekehoës. Noow zal ik ôch neet alle details toevertrouwe, maar de geis dich met zôn ônderzeuk steeds miër unne alde zak veule. Môsse ’s morges iërs goôd drinke en dan meugs se neet miër naor de WC wies ut ônderzeuk. En ik kan ôch vertelle, det velt um de sodemieter neet mei. Met verslete sanitaire infrastructuur haos ônmeugelik, want kniëpe help al lang neet miër. Ik bleef wie unne krolse kater op en neer laupe, wies det mien vruiwke regelde det ik alvas in zôn klein kaemerke meugde. Hèhè, ik meus in ein trechterke plasse, um de drök van de straol te maete. Ik ging extra wat hoëger op mien tiëne staon, ik dôch dan velt die straol wat deeper, waordoor se misschien wat miër drök kriegs. Want bin iërlik, de bliefs nog altiëd unne man, toch? Zoewe, de spanning waas d’r aaf, daornao kwaam ut endoscopisch gedeilte. Ik had ein vrouw waal ens ônappetiëtelik in die stijgbeugels zeen hange, en noow waas ut mien beurt. De veuls dich toch waal un bietje beschaamp, euvergelaote, fragiel en erg kwetsbaar.
‘Nog ein bietje naor veure schuueve’, zaet zôn knap verpleegsterke taege mich. Ik schravel miene slapjanus ein bietje naor veure.
‘Nog un bietje . . . nog un klein bietje . . . ho stop maar . . . goed zo’, dirigeert det knap stök mich in zien richting als waas ik un vleegtuueg met maar eine slappe propeller. Ik zeen op un täöfelke zôn diek zwart slengske mich akelig aanloere en ik vraog hiël benauwd:
‘Môt dae gans in mien piemelke . . .’.
‘Nou, det velt bes mei huuer, met un bietje glijmiddel geit det d’r soepel in’, zwijmelt ut verpleegsterke met ein te zwoel stumke.
‘Jao jao, dich hebs goôd praote, beej dich waal. Al binde ze tiën van die slengskes beejein, geit det beej dich nog soepel d’r in’. Ut moëij gezichje van die seksbôm trek ein bietje bleik weg. D'r kump unne grimas op van un alde vreejster, en de uroloog duit verder gewoën zien werk.
‘Ut zuuet d’r bes nog goôd oët’, mômpelt dae, ‘waal ein bietje vergruuet, maar met ein pilke Tamsulosine per daag (kan gelökkig oraal) ôntspant zich det gedeuns daor ônder waal’.

Vanmorge meus ik truuk kômme op contrôle. Hiël trots en ein bietje opgeluch vertel ik aan de uroloog det ut ein stök baeter geit. Ik heuf d’r ‘s nachs nog maar eine kiër oët.
‘Ik gaon dan waal zitte. Det ôntspant wat miër en zörg d’r auk veur det in ut dônker de umgaeving schoën blief’. Hae kiek mich aan wie unne boetsauto en zaet:
‘Gewoën doorgaon met Tamsolusine, en de heufs neet miër truuk te kômme’. Hèhè, det mak unne aldere mins weer gelökkig. Veurzichtig zeg ik nog, det ik idder jaor mien PSA-waerde laot maete. Det had ik baeter kinne laote. Want weer ens bliek det de hiëre doktore ut neet ins ziën en neet weite wat ze met aldere menkes aanmôtte:
‘Det maete van die PSA-waerde zaet lang neet alles. De ein helf van mien collega’s twiëfelt euver ut nut, en de andere helf dink toch det ut meugelik ein indikasie is as d’r iets mis is’. Maar as de minse (netuurlik bedoelt hae de manne) d’r naor vraoge, dan luuet hae zôn PSA-tes waal doôn. Nou, ik heb ut waal weer gehuuerd, en ik staon alweer met de deurklink in de hand. Want aan zôn verhaol hebse netuurlik niks, gen kloëte um in dezelfde sfeer te bliëve. 

Maar aan die manne die dit laeze, en noow aan zichzelf twiefele of auk meuijte met piese hebbe:
‘Laot dich toch maar effe met unne vinger in dien kônt staeke’. Want mien zwaoger haet vuuels te lang gewach, en dae löp noow met unne katheder en zôn plestiek zekske.

De secretaresse van de uroloog lach mich vrintelik toe, en verwach ein vervolgaafspraok te kinne make:

‘Nae huuer, ut allerbeste, ik bin ôntslage van wiejere vervolging . . .’.

zondag 29 mei 2016

Jeugtrauma's

Wat hebbe weej det dök môtte huuere. Geej babyboomers heb d’n oorlog neet met gemak. Geej ziet opgegreuijd in vreejheid en zônder zörg. Geej heb noeijts genne hônger gekind, maar allein veurspoôd en euvervloôd gehad. Geej babyboomers ziet verwind, genne las gehad van jeugtrauma’s. Sterker nog, geej weit neet ens wat det is. Nou, ik bin gebaore in 1947 en ik sloët mich daor zeker neet beej aan. Ik bin veur d’n duuevel neet bang, maar ik heb toch dök zat in miene piepzak gezaete. Iddere maond woorte weej as schäöpkes naor d’n biechstoôl gedreve, wat ein eelènd. Nog altiëd waer ik kletsnaat van ut zweit as ik allein al dink aan d’n tandarts, dae smoëlesmeed. Nog altiëd löp mich de razel euver de rök as ik dink aan de kapper. 

Lang geleeje, we laeve erges midde viëftiger jaore. Ut is woensdaag, boëte is ut prachtig moeij waer en ik ren van schoël naor hoës. Ik wil zoë flot meugelik de alde kleijer aan, en rap naor boëte, speule op ut Liëuweriksveldje. Maar mien mam is deze kiër ônverbiddelijk:
‘Jan, de môs noow toch ech iërs naor de kapper. Ik heb ut noow lang zat oëtgesteld, maar de löps d’r schandalig beej. Zôndaag is diene pap jäörig, dan kump de femilie op bezeuk en dan môsse d’r netjes beej laupe’.
‘Astebleef mam, astebleef . . . . .’, ik slaon mien ermkes zoë leef wie meugelik um ôs mam haer. Meistal smilt ze dan waal ein bietje. Ze striek mich met eur hand door mien haor en zaet:
‘Vulsse det waal, ik kôm d’r al haos neet miër door met mien hand, de môs ech naor de kapper’, zaet mam resoluut. Ut haet gen inkel nut miër en effe later laup ik met ein paar kwartjes stiëf gekneepe in mien hendje de Liëuwerikstraot oët. Beej slegter Giele scherp links d’n hoôk um de Broekstraot in. Idder steinke op miene waeg haet ut gevraete en wuurd zoë wiët wie meugelik weggeschöp. Beej kapper Cromvoets naor binne, de deur kraak, en door ein smaal gengske kôm ik in de kapperssalon. De schrik sleit mich um ut hertje, de kwartjes doôn pien van ut kniëpe aan mien blauw aangelaupe vingerkes. Salon zegge ze daor taege, ut liek miër op ein slachhok! De haor ligge op de grônd, de kapper druueg unne lange witte doktersjas. Netjes, wie zich det huuert, zeg ik:
‘Hallo’, maar neemus guuef d’r sjoege. Neemus zaet wat of gunt mich unne blik waerdig. De kapper geit gewoën door met ein schaerbeurt, dae man op de slachbank zit muuskesstil. Eine andere man helt zich verborge achter ziene krant, en weer unne andere kiek veureuver gebaoge hiël strak naor de gaele zeile vloerbedekking. Wie unne zenuwechtige bôkseschiëter schuuef ik op unne laege stoôl, en ut verschrikkelijk lange wachte begint. God, wat wil ik heej zoë flot meugelik weer weg ziën. Laot ut neet te lang deure, want ut Liëuweriksveldje dartelt as ut belaofde land door miene kop. En as d’r noow maar neemus binne kump, ik kniëp um wie unne alden deef, want groëte minse gaon altiëd veur. Noow neume ze det laeftiëdsdiscriminasie. Toen veulde det wie ôniërlik en ônrechvaerdig.

De schaerbeurt is veurbeej, dae man krieg nog ein reukske op zien gezich en de kapper klats um links en rechs op de wang. De man raekent aaf, en dae van achter de krant geit zitte.
‘Knippe? Wie had ge ze gaer gehad’, vruueg de kapper.
‘Gaer ein bietje gedek, want ik heb morge ein broëlof’.
Potverdomme, de kapper stik zich ein sigretje op en geit oëtgebreid klasjeneere van ‘wae d’r geit trouwe, waorum det se gaon trouwe, en wie groët de broëlof waal neet wuuerd’. Oh jee, de deur kraak, as ut nondejuu maar genne groëte mins is. Hèhè, gelökkig, ut is Matje Kappel dae auk is veroordeild tot eine strafmiddaag kôpschaere. Det wachte deurt ein iëwigheid. De letste volwassene is aan de beurt, ut velt gelökkig met, dae môt geschaore waere. Ik schuuef alvas naor ut puntje van de stoôl, startklaor um op dae knipzetel te springe. Auwieje . . . die rotdeur kraak weer. Mien uigskes doôn piën in de augkasse, strak hald ik die deur in de gate. Potvernondedjuu, ut is de alde Hermans. In zien smaerig dreejkleurig griës, ziene vale griëze hoôd op dae botte dieke kop gedouwd, met daor tösse die onafscheidelijke dieke stinksigaar. Ik zeen ut Liëweriksveldje wie ein fata morgana verdampe. Ik kriëg unne druuege kael, verschrikkelijk wiët weg doemp onverklaorbaar de Sahara op in mien gedachte. Noow môt ik nog langer wachte, dit is ech ônrechvaerdig, dit is verschrikkelijk. Ik heb mich van ze laeve nog noeijt zoë ôngelökkig geveuld. Ik had al unne haekel aan daen alde Hermans, maar noow zoe ik die dieke sigaar waal andersum in daen dieke verkeskop wille douwe en daen hoôd euver die verkesoëre wille struipe. Ik sloët mien auge, slaon mien ermkes euverein en besloët nederig te lieje en te ervare wie pienlijk wachte ziën kin.

'De volgende . . . ', zaet Cromvoets en ik waer wakker oët mien kwelling, en klum kevieps in dae laere martelstoôl. Met un paar stevige pedaaltrappe schok de stoôl umhoëg in de gewinste knipstand. Ik kriëg zôn schoôrend wit pepeerke vuuels te strak um mien zaachte nekske geplek. Eine neet miër zoë gans schoëne (oëijt witte) cape wuuerd um mich haer gedrapeerd en alweer te strak um mien spraonenekske vas geknuip.
‘Haet mam dich geld met gegaeve?’, vruueg de kapper. En ik tover de intösse gloeiend heite kwartjes ônder det spoëklake vandaan en leg die op ut witte marmere kalde blaad van dae slachkas. De kwartjes verdwiëne in de laaj en Cromvoets stik zien volgende sigretje op. ‘Nou kôm op, begin noow maar . . .’, wil ik waal oëtschriëwe. Maar tergend langzaam trek hae aan zien sigret en helt zelfs veur daen alde Hermans de deur aope.
Eindelijk griep hae die zwaore zilverkleurige tondeuze, en zet zien linkerhand met gespreide vingers zoë lômp meugelik op mienen bums. Dae iëskalde tondeuze wuuerd met zien vliëmscherpe tendjes in mien nekske gezatte. Pienlik knippend bewaeg hae det marteltuueg euver mien geveulig schedeltje naor zien linkerhand. Ik doôn de auge dich en ondergaon die verschrikkelijke kwelling langs de ganse umtrek van miene kop. De kapper bluues det apparaat schoën en laet ut op ut wit marmer, ik dink det ik klaor bin. Maar nae huuer, hae pak zôn langk knipmets en sliep det ‘zjiepp . . zjiepp . .’ hiël soepel euver zônne lange laere lap. Ik kniëp mien auge opniej stiëf toe en bliëf doëdstil zitte. Och den oedel, ik veul det vliëmscherpe moordwaopen mien zaachte nekhäörkes wegschrape. Ut wuuerd roëd veur mien auge, ut ingszweit löp mich euver de rök, maar ik heb ut weer euverlaef. De kapper rök mich dae witte cape van de nek, klop dae oët en zweijt dae met ein bewaeging euver de stoôl. Det witte pepeerke wuuerd van mien nekske gerök en met unne groëte behangkwas vaeg hae met woeste oëthaole de achtergebleeve häörkes weg. Hèhè eindelijk, wie unne gek vleeg ik oët dae stoôl, roop nog flot ‘hôjje’, en sprint naor hoës.

Ut jeuk en kriebelt op miene ganse rök, bliëkbaar haet dae behangkwas neet alle häörkes weg gevaeg. Thoës flot de alde kleijer aan.
‘Maar jông, wat zuues se d’r oët. Schandalig, de lieks waal unne bloômepot. Ik zal toch ens taege dien vader zegge det dae Cromvoets dich de volgende kiër ein bietje fatsoenlijker môt knippe. Want dit staalt nörges op . . . ‘, jammert mien mooder. Maar det is aan mich neet miër besteejt. Ut Liëuweriksveldje is inens gen fata morgana miër, maar ein oase van speulplezeer. 

En met dank aan Cromvoets besloët ik later noeijts miër naor de kapper te gaon. Weej hebbe ôs un eige tondeuze aangeschaf, en mien vrouw ontduit mich al jaore met zaachte hand van mien euvertollige haor. En geej maar dinke det weej babyboomers gen jeugtrauma’s kinne.
 
Vergaet ut maar.

 

donderdag 26 mei 2016

Ome Baer en tante Truus

Mien vader en mooder kwaame allebei oët ein hiël groët gezin. Beej ôzze pap thoës hadde ze elf kinder en beej ôs mam zelfs twelf ‘kinger’. Weej hadde d’r maar viëf, maar ôzze pap vônd det waal genôg. We hadde d’r gein inkel benöl van det weej hiël riëk ware met zoë vuuel oëmes en tantes. Op unne inkele vreejgezel nao, ware ze auk nog ens allemaol getrouwd! Dus tel maar oët. Al zoog ik ze lang neet allemaol aeve gaer. Van ôs mam eure kant daor ware toevallig vuuel miër tantes. Det ware stök veur stök allemaol knappe vrouwluuj, met schoëne figuurkes en ze rooke allemaol hiël praoper naor de greun zeip. Ze kwaame oët ut dörp van ‘naat, kaat en sjuuverechtig’, en det klônk waal wietsig. Allein aan ôs mam kôsse det neet miër huuere, die waas hielemaol geïntegreerd. Van ôzze pap ziene kant daor ware ut op ein maedje nao kaerels, bijna allemaol van die groëte breije kleijerkes.

Ik waas d’n enige beej ôs thoës met veer duipname: Johannes, Wilhelmus, Michel, André. Eigelik môs dae iërste naam Jean ziën, verneump naor miene opa. Maar pestoër verrekte dae in te schriëve, en toen woord ut Johannes!! Maar hoe kwaam ik aan die veer duipname? Hiel simpel, ome Sjang en tante Merie zuuje mien paeter en maeter zien, maar die ware beej ut duipe allebei krank. Ik weit neet of det door mich kwaam!? Dus trooje ome Michel en tante Mina op as reserve, en woord d’r gewoën unne extra duipnaam aan vas geplek.

Ik wil ôch neet gaon inwieje in al die schaemele geheime van al mien oëmes en tantes. Maar as ik d’r ein stel oët môt keeze, dan zien det ome Baer en tante Truus. Ome Baer had ein iëzervlechtersbedriefke en dae woënde in ut Tuindorp. Tante Truus had al twiëje jônges oët ein iërder huwelijk, en zeej twiëje same hadde gen kinder. Niejsgierig had ik miene pap al ens gevraog wie det kôs en wie ze elkaar hadde liëre kinne. Toen trok dae ein hiële breije smoel. Ik dôch geliëk, det wuuert spannend.
‘Det zal ik dich ens vertelle snôtneus! Tante Truus waas al witvrouw en poetsde beej mien mooder, dien oma zaliger. Ome Baer waas toen nog neet getrouwd, maar dae hat waal beej ôs thoës ein eige slaopkamer gans veur zich allein’.
‘Nou en . . .’, dag ik, vertel noow maar wat zich dao aafspeulde.
‘Niks nou, tante Truus had in die slaopkamer gewoën wat miër werk met poetse as in de res van ut hoës’.
‘Nou en . . . ‘, want det verklaorde mich nog niks. Ik zoog det pap wat zenewechtig woord.
‘Nou, toen kroope ze same in bed, en môs tante Truus det auk nog wasse . . .’, zuchde miene pap.
‘Nou en? Meuste ze daorum dan trouwe . . ‘, probeerde ik wiejer.
‘Nae wiësneus, ze meuste neet trouwe. Maar hebbe det toch maar gedaon. Kôste ze langer same in bed bliëve en had tante Truus miër tiëd um ut hoës van oma te poetse’.

Ik ging iddere zôndaagmorge vanoët de Liëuwerikstraot naor ome Baer en tante Truus in ut Tuindorp. Beej ôs achterum naeve de Lambertuskerk aaf richting Karel Kerp. Linksaaf ut Nieborgs op en beej de snoepwinkel van Cox rechsaaf, en dan waas ik d’r al bijna. Ome Baer had doëve, en smeis stônd d’r eine vraemde man veur de deur naor de lôch te kiëke. Dan wis ik det ome Baer op de zölder zoot beej ‘de klep’. Dae man reep inens ‘Baer, ze kômme d’r aan’. Waorop ik ome Baer baove hoort rammele met un bekske doëvevoôr, wiël hae ondertösse reep ‘Rrrroekoe . . . rrroekoe . . .’. Ik leep achterum waor tante Truus op unne stool zoot in de kamer, met ein bein opgetrokke. Sigretje tösse de vingers en un tas kôffie veur zich op taofel.
‘Ah jông, dao bisse, kôm ens heej’, en ik kreeg twieje dieke knoëvels van twieje hiële groëte borsten. Tante Truus zoot noëijts allein, ut waas d’r altiëd de zeuten inval. Of ein paar doëvemelkers zoten aan d’n borrel of de vrouwluu oët de buurt kwaame eure noëd klage en krege un tas kôffie. Effe later kwaam ome Baer met de doëveklok naor ônder.
‘Ah jông! Truus, hebse dae jông al ein döbbeltje gegaeve . . ?’. En hae goôf de doëveklok aan dae man, dae boëte in de lôch had staon loere. Dae brach die klok as de sodemieter naor det kefeeke in de Schenck van Nijdeggenstraot. Ome Baer kreeg auk un tas kôffie en ging zich d’r beej zitte. Hae stoôk zich ein Chief Whip aan. Met bedraag keek ik naor die sigret, tösse die twiëje dônkerbroene vingers, de wiësvinger en de middelvinger ware veur miër as de helf donkerbroën. Ome Baer waas unne baeresterke mins, dae met zien hand ut betôniëzer vlôch in d’n bouw. Ik had um zelf eine kiër same met mien vriendjes bezig gezeen beej de Lambertuskerk. ‘Det is miene oëme Baer’, had ik hiël trots gezag.

Eine kiër kwaam ik weer ’s zôndaags ’s morges achterum, en dao zoôt ome Baer boëte op unne stool. Hae had zich pas gewasse en zoot in zien schoën wit ônderhaemp zien tiënenaegel te knippe.
‘Gooije morge jông, hadse ut bed naat . . .’, vroog hae.
‘Nae ome Baer, ik bin al lang op en ik heb neet in bed gedaon . . .’.
‘Is diene pap visse?’.
‘Jao, dae zit met de lange van Verheije aan de Staay’.
Ze hadde auk ein keeshundje, dae ze Keesje hadde geneump. Typisch ome Baer, dinger neet moeilijker make dan ze ziën. Same met Keesje zoot ik te kiëke wie ome Baer zien naegel knipde. Nou ja, knipde, det ging met ein scherp zakmets. Royaal woord ut boaveste stök van zien tiëne gekortwiek, wies tot ut blood d’r oët kwaam. Keesje bedôch zich gen moment en lekde net zoë langk aan die tiëne wies ut opheel met blooje. ‘Zoe môtte de Germane det vruueger auk al gedaon hebbe’, dôch ik beej michzelf. Unne echte oermins, unne echte Germaan, miene ome Baer. 

As ôzze pap karpers had gevange, dan môs ik die naor ome Baer en tante Truus bringe. Ôs mam die had unne haekel aan karpers, ze smakde naor môdder en dao zoôte vuuels te vuul gräöt in. Van die vervaelende dreejpuntige gräötjes. Maar ome Baer dae waas d’r gek op. Wie ik ze aafgoof, zoog ik um al slikke van de zin.
‘Truus, kanse d’r mich eine klaormake’. Tante Truus pakde unne alde krant en begôs dae karper de jas oët te doôn. De schubbe d’r aaf schraape, boëk aope snieje en alle weike deile d’r oët haole. In de paneer, vuuel paeper en zalt d’r euver haer. En effe later loog dae kammezäöl al te snierke en te spettere in de pan. En al daen tiëd stônd ik te geneete van det geweldig stel, miene oëme Baer en mien tante Truus. Maar ut woord nog baeter. Wie ome Baer dae gebraoje karper op smikkelde. Heerlijk, ut vet van de pan wies achter zien oëre, de gräötjes stooke links en rechs koeterwaals in zien ongeschaore gezich. En mich leep ut water oët de moel. Wat kôs miene ome Baer toch smakelijk, ongezjeneerd en aanstaekelig aete.
‘Gaef dae jông ein kwartje Truus’, zag hae wie d’r bijna allein nog graote op d’n telder loôge. Onderwaeg naor hoës haolde ik veur viëf cent sôkkerpepeer beej Cox. Met mien ein hendje douwde ik mich det sôkkerpepeer naor binne, en stelde mich veur det ut eine gebraoje karper waas. In mien ander hendje nog twiëje döbbeltjes, die ginge straks in ut spaarverke. 

Ome Baer had altiëd dors as hae de gansen daag iëzer gevlochte had. En zien nichje waas toevallig getrouwd met de Witte van Verberk. En dae Witte had ein kroeg op ut ind van de Broekstraot, schuuens taegeneuver wao oëme Baer vruueger zellef gewoënd had. Die dreej raeje ware genôg waorum hae dök te vinde waas beej de Witte in de kroeg. Ut waas unne gezellige buizerd, allein waas zien laever dao neet taege bestand. Ome Baer, wie sterk dette auk waas, woord geveld door ein hiële erge laeverziekte. ‘Van d’n drank’, zag miene pap. Hae môs naor ut ziekehoës, en ut waas kantje baord of hae waas de piëp oët gegaon. Wie hae naor hoës moch, ginge ôzze pap en ik um opzeuke. Ze hadde un bed opgesteld, midde tösse de twiëje rame aan de veurkant,  waor normaal de tillevisie stônd.
‘Ah jông, bisse met pap metgekômme’, zag hae en richde zich op. Ik knikde waat beduus en heel mich wat kedoek op d’n achtergrônd, maar kreeg waal alles met.
‘Det hebse weer euverlaef Baer’, zag miene pap.
‘Met dank aan Truus, anders hadde ze mich daor laote krepere’, zag ome Baer.
‘Wiezoewe . . ?’, zag miene pap.
‘De kries d’r gen flikker te aete, en Truus brach gelökkig iddere kiër un paar halve hane mei’. Miene pap schoot in de lach:
‘Dich bis unne kloôke, de meugs toch gaar gen vet aete met dien laever’, kreeg miene pap d’r nog net oët.
‘Det zegge die, jao. Maar die hane hebbe mich d’r baovenop geholpe, anders waas ik kepot gegaon van d’n hônger’. Mien vader had ut neet miër. Tante Truus kwaam stralend wie Florence Nightingale de kamer in met un paar tasse kôffie.
‘Dan vertel um auk maar wat de dokter nog miër zag’, zei tante Truus met ein lachend gezich.
‘Zeg dich ut maar Truus’.
‘Wie hae ut ziekehoës oët moch, zag d’n dokter taege um: U hebt geluk gehad meneer Titulaer, dat was bijna te laat. Maar vanaf nu mag U absoluut geen druppel alcohol meer nuttigen, en zeker ook niet meer roken! Anders wil ik U hier absoluut niet meer zien!’.
‘Nou’, zag miene pap,’det is dan duuedelik, dan geit de Witte fajiet’.
‘Det gluifs dich’, zag ome Baer, ’ik bin opgestaon, heb d’n dokter ein hand gegaeve en gezag: Dan kinne we noow aafschiëd neme van elkaar, want det geit neet gebeure. Mich zeet ge heej neet miër’. Miene pap dae had ut neet miër, hae sloôg zich op de kneen van ut lache. En ik snapde d’r niks van, maar heb ut waal ônthalde.

Ut letste wat ik mich kin herinnere, waas wie oëme Baer en tante Truus 25 jaor getrouwd ware. Det waas groët fees, en d’r woord goôd gebuis. Op ut lets van d’n aovend waas ein kald buffet. Idderein schöpde zich d’n telder goôd vol met sperjes met ham, petatteslaai, luikskes, kumkummerkes en gekaokde eikes. Allein ome Baer, dae kreeg eine groëte kômp met rauw gehak met snipperuitjes d’r in. Ech um verleef op te waere wie hae det in ziene miechel douwde. 
 
Behalve miene pap en mam heb ik noëijt miër zôn leef stel gekind as miene ome Baer en mien tante Truus.

vrijdag 20 mei 2016

Wat un karnalje

Wat un feeks, wat un serpent, wat un heks, wat ein rotwiëf, wat un karnalje! Wae haet det noeijts gezag euver un aldere nutte vrouw vruueger beej ôch in de straot? Nou, ik waal!

Weej hadde d’r minstens dreej woëne veuraan in de Liëuwerikstraot, al hadde we gelökkig noeijt van alle dreej tegeliëk las. Maar met de wiësheid van noow, goove weej achteraaf toch waal ein bietje de aanleiding det die karnaljes zoewe nuuetelik woorte. Beej ôs in de straot speulde weej altiëd, as we gen schoël hadde of neet sleepe, op ut Liëuweriksveldje. Meistal waas det voetballe, of wat d’r minstens op leek. De plenk van aannemer Verstraele ware de goolpäöl. En de plevuueze, die we oët de stoep strietsde, ware de korners. Die looge d’r veur aevevuul beej um de gruuete van ut veld aan te gaeve, want we deeje dreej-korners-penaltie. Allein un bietje vervaelend det d’r aan twiëje kante huues stônde. Weej woënde aan d’n eine kant, en zôn karnalje aan d’n andere kant. Ôs mam vônd ut gaar neet erg as d’r unne bal taege de moor knalde. Ze wis dan vas-en-zeker:
‘Gelökkig, ôzze Jan speult naeve de deur . . .’. Maar die van de andere kant . . . Beej ut iërste-de-beste doelpunt vloog die al naor boëte:
‘Stelletje rotjônge, schei ens oët met die bel taege mien moor te schöppe, ik waer d’r gek van’. Ôzze vleegende kieper, dae net d’n bal woel oëttrappe, kreeg ein helder moment:
‘Maak ôch neet diek, ut waas pas d’n iërste kiër! En volges mich woënt geej daor geheurd, en kan die moor neet van ôch ziën’. Ze woord iërs roëd en toen greun van gif. Ze stampde op de grônd en krijste:
‘Ge scheit d’r met oët, stelletje rotkliere, of ik roop de pliessie’, en ze droop aaf onderwiël d’r eine van ôs maekde:
‘Taadoe . . . taadoe . . . taadoe . . ‘. Tuurlik trokke weej d’r ôs niks van aan, en kwaam ze beej de volgende schitterende gool alweer naor boëte:
‘Noow is ut mich genôg gewaes, de pliessie is onderwaeg. Det zulle ôch elders neet leuk vinde’. Ik keek veurzichtig op hoës aan en zoog de gerdienkes beej ôs bewaege. Ôs mam waas noow gegarandeerd in twiëjestrijd:
‘Hiël vervaelend veur die vrouw! Maar van de andere kant, wao mak die zich dieke bein veur’. Die kwaoje taart droop weer aaf onderwiël d’r eine van ôs nog maar ens maekde:
‘Taadoe . . . taadoe . . . taadoe . . ‘. Maar ut deurde neet lang of d’n iërste korner veel en dao sprinde det betje beheit alweer d’n hook um:
‘Heej met daen bal, heej met daen bal potverdommese rotjônge’. Helaas looge de plevuueze in daen tiëd auk al scheif, en zeker dae van de korner. Dao struukelde die langkaaf euver ut Liëuweriksveldje. Weej kôste d’r neet met lache, en eure man auk neet. Dae probeerde saoves verstendig maar vergaefs met ôs praote . . .

 
Ik speulde dökker met unne jông beej ôs taegeneuver. Net zoë as dae bewuste middig. We ginge saame kölse, wat ze taegeweurdig auk waal knikkere neume. Hae had unne prachtige nieje knikkerbuuel met allemaol moeije glaze knikkers d’r in. Met van die moeije gedreijde kleurkes d’r in. En auk verschillende van die dieke bômme. Ik had van mien mam ein ald washendje gekreege. Dao wao  se de hand in stiks, had ze ein käördje doorhaer gevlochte. Det waas mien gruuets knikkerbuulke. Ik had auk waal glaze knikkers, maar auk van die echte gebutsde kölse van klei. En ik had gen bômme. Dus veur det we begôste, waas d’r iërs ein hiële diskussie van:
‘Eine glaze van mich steit geliëk aan dreej kölse van dich’.
‘De kans mich de pot op, twiëje kölse is aevevuuel waerd as eine glaze’.
‘Jao, maar dan is mien bôm minstens tiën glazere waerd’.
‘Bômme doon neet mei, want ik heb gen bômme’, zag ik wat ermeutig.
‘Jao, maar met bômme maks se miër kans, die ketse baeter’.
‘Daorum juus, we speule allein maar met glazere’.
De middig waas al half um, wie we eindelik de spelregels hadde oëtgefiespernöld. We speulde allein met glazere knikkers. Met d’n hak van de schoôn woort ein rônd poetje gemak in ut zand. En hiël veurzichtig woort det rôndum glad aafgewerk met de hendjes, zoë det de knikkerkes d’r good inrolde. Ik had miene middig. Mien koeterwaals buulke vulde zich geleidelik met die moeije glaze knikkerkes oët det ech knikkerbuuelke van dae van d’n euverkant. Mien vriendje begôs te knootere, maar ik dôch:
‘Ik hald de moel, ik kôm van dômbag, ut geit nog good, ik gaon um neet verder ergere. Dalik scheit hae d’r met oët’.
‘Letste poetje alles-of-niks’, zag mien vriendje wie hae treurig in zien buulke loerde.
‘Alles . . .’, zag ik. En wie ik effe later alle moeije glazere knikkerkes oët ut poetje graaide, rende mien vriendje bäökend naor hoës. Potnondedjuu, zien mooder stoof naor boëte.
‘Ik heb ut waal gezeen, dich hebs vals gespeuld, heej met die knikkers’, en ze rende, met dae moeije bijna laege knikkerbuul slingerend, op mich aaf. De waeg op hoës aan had ze mich versperd, dus vluchde ik mich wiejer de Liëuwerikstraot in. Ter huuegte van tant Janssen veulde ik mich veilig.
‘Ik kriëg dich toch waal te pakke, smaerige valsspeuler’, hoord ik hiëgend achter mich. Ik vluchde ut veurtuintje in van tant Janssen. Det waas gans aafgezatte met ein staole hekwerk met die akelig scherpe speerpunte. Ik makde ut päörtje aope, flot naor binne, nog flotter dich gemak, en ging op de grônd zitte, terwiël ik ut päörtje met twiëje vutjes stevig dich heel. Daor stônd det karnalje met det buulke te zweije, um mich dao met te rake. Ze woord bijna hiesteries, en ik kneep ut um wie unnen alden deef:
‘Heej met die knikkers die se gestaole haes, lilliken deef. Ik heb alles gezeen van achter de roët, heej dao met . . ‘, ut schoëm had ze op de mônd staon.
‘Wat is det heej’, hoord ik ein röstige stum achter mich,’maak flot det ge heej weg kômp. Wat stelt ge ôch waal neet veur, zôn klein menke bedreige’. Tant Janssen had achter mich de deur aope gemak en haolde mich naor binne. In eine slinkse aughook zoog ik die alde feep aafdruuepe, en effe later zoot ik beej tant Janssen aan de ranja met twiëje kukskes.

 
Naeve ôs woënde ein vruiwke met krômme puuetjes. Dao kôs zeej auk niks aan doon. Maar det waas ech un karnalje, die had altiëd wat te mekkere, we numde eur Roeska. Waorum weit ik neet. Asse die taege kwaams, zag die niks, ze keek dich allein boefkonterig aan. Logies dus as we ôs saoves vervaelde, det we dao ginge belke trekke. Ein baeter slachoffer waas d’r gewoën neet. De aafspraok waas det d’r eine aanbelde, en dan hard wegleep. De res bleef dan gewoën staon. Dao kwaam die naor boëte:
‘Stelletje rotjochies, wilt ge det waal ens laote’.
‘Det hebbe weej neet gedaon, daor achter rent hae nog’. En det waas dus neet gelaoge. D’n dader leep duuedelik wie unne gek weg de straot oët! Effe later woord d’r weer aangebeld, en de dader makde zich weer gewieks oët de veut. Nog vlotter waas die heks boëte:
‘Ik heb ut waal gezeen, geej hald mich neet veur de gek, ut is d’r eine van ôch . . .’. Maar met ôzze onschuldigsten blik zagte we hiël iërlik det we ut neet gedaon hadde. Maar oh jee, ik had mich al ein bietje verborge achter eine zien rök, maar ze had mich in de smiëze:
‘Ik zeen dich waal Tie-te-lèr, wach maar . . .’, en ze belde beej ôs thoës aan. En wat ik auk ontkinde, ik môs naor binne, einde veurstelling.

 
Op unne kiër ware we achter beej ôs thoës in d’n haof aan ut speule. We hoorte duuedelik det Roeska naor de pleej ging. Eine van ôs had ein hiële riëke fantazie en begôs te zinge:

‘Roeska zit te pisse baove op de hei,
 Roeska zit te poepe baove op de hei.
 D’r kwaame twiëje peliessies,
 en die noome Roeska mei . . .’.

Geliëk hoorte we achter ôs gehäös de pleej doorspeule en de deur hard dich gaon. Ondanks twiëje krômme puuetjes vloog d’r dreej telle later ein heks met unne stek naor boëte . . .

maandag 16 mei 2016

Bliërickse kermis, hiël vruueger en wie ut begôs




In de Nieuwe Venlosche Courant van 8 juni 1935 vinden we een stukje geschiedenis van de Blerickse kermis. Hoe is het begonnen, wat stond er op de kermis zo’n 80 jaar geleden. De Roermondse familie Lutgens stond er al, de familie Hinzen met hun luchtschommels. En als top-attractie het circus van Bever!!

De Blericksche kermis, welke dateert van omstreeks het jaar 1650, vond zijne oorsprong in het verzetten van de H. Sacramentsprocessie, welke oorspronkelijk steeds plaats had op den Feestdag van den Patroon der Kerk, dus op St. Lambertus (17 September). Door het gilde van St. Urbanus werd zij geruimen tijd gehouden op den feestdag van Sint Urbanus (25 Mei) en door Pastoor Pontanus daarna vastgesteld op den tweeden Pinksterdag, welke als zoodanig ook de kermis vaststelde.
Ouden van dagen zullen zich nog weten te herinneren, dat voor een 50-tal jaren geleden de eerste Pinksterdag niet als kermisdag, d.w.z. door het inwerkingstellen van de openbare vermakelijkheden, zooals draaimolen, enz. gevierd werd. Dat is pas geleidelijk gekomen. Voor enkele tientallen jaren geleden begon b.v. de draaimolen pas te cirkelen na de plechtige vespers van den 1sten Pinksterdag. Ontegenzeggelijk heeft deze eerste kermis altijd een grootere attractie gehad dan de voor een 15-tal jaren geleden nog bestaande October-kermis. Van heinde en verre kwamen de spullebazen, om hier hun eerste slag te slaan, als inzet van een belangrijk tournée waar Roermond, Tegelen en Venlo ook toebehoorden. Ook thans zijn er weer verschillende attracties op de kermis. Een van de voornaamsten zal wel zijn het Circus Van Bever, dat een gunstige pers in den lande had.
De beoordeelingen in 't Noorden zoowel als in ’t Zuiden waren zeer sympathiek omtrent de prestaties van het artisten-personeel, als van de paarden en andere dieren, zooals apen, olifanten, enz. Dit circus biedt plaats aan 2000 personen, werkt met 25 paarden, heeft 30 man personeel en staat onder een Nederlandsche Directie. Ook de aankleeding van het circus, met mooie beschilderingen en pluche bekleeding, maakt een weldadigen indruk. Een pracht-gelegenheid voor degenen, die de kermisdrukte willen ontvlieden en zich toch enkele uren aangenaam willen verpoozen. Ook kan de rijpere jeugd haar genoegens vinden in Van Bergen's Vergenoegings-Paleis: Kunkel's Rideo Caroussel en Auto-Skooter, Hinzen's Schommel, Lutgen's Tête Queu-Queu, terwijl het kleinere grut haar vermaak kan vinden in de verschillende draaimolens.

Dat ook den inwendigen mensch kan versterkt worden, daarvoor zorgen natuurlijk de verschillende gebak- en suikerkramen, terwijl volgens Limburg's gebruik de moeder des huizes eens extra voor de feestdisch heeft gezorgd. Moge het weer medewerken, opdat zoowel de kermisvierenden als degenen, welke van de kermis hun voordoel verwachten, tevreden zijn na afloop. Dan zal ook deze kermis-gelegenheid weer een aangename herinnering achterlaten.

vrijdag 22 april 2016

Jeugdherinneringen van Betsy Vogels


Op de hoek Kloosterstraat-Antoniuslaan in Blerick lag eens het markante pand van brouwerij de Rijk (zie foto rechts). In 1895 werd dit verkocht aan de Zusters van de Goddelijke Voorzienigheid en opgenomen in het kloostercomplex. De brouwerij werd indertijd overgenomen en verplaatst door Leonard Hubert Vogels (1850 Buggenum – 1925 Venlo) en zijn vrouw Helena Joanna Jongmans (1849 Leiden – 1908 Blerick). Zij lieten een mooi pand bouwen in 1888 aan de Antoniuslaan 60, ergens tussen de Rutgerusgang en 1ste Lambertusstraat. Op 6 november 1886 wordt een dochter Elisabeth (Betsy) geboren. Op internet vond ik een mooi verhaal, waarin zij vertelt over haar jeugd in Blerick. Zij overhandigde als bruidje samen met Cato Bouts op 13 juni 1897 de eerste steen van de Antoniuskerk aan deken Marres van Venlo, de eerste-steen-legger. De steen is gelukkig gered in de oorlog en bevindt zich nog steeds rechts achter in de nieuwe kerk.
Betsy vertelt: Toen ik 7 of 8 jaar (10 jaar - JT) was, werd er een grote, mooie Antoniuskerk gebouwd. Bij de 1ste steenlegging was ik bruidje en mocht met nog een meisje, Cato Bouts, de grote zandsteen dragen, die als 1ste steen fungeerde. Mijn vader was een rasechte Limburger, geboren in 1850 te Buggenum. Mijn moeder kwam uit Leiden, dus 'n Hollandse. Er werd altijd Limburgs gesproken, behalve in de huiskamer omdat mama dit niet verstond en niet kon spreken. Heel gauw kregen we een nieuw, mooi groot huis aan de grote weg. Nu, de Sint Antoniuslaan. Mooie voortuin en achter 't huis weer groten tuin met de fijnste soorten fruit. In de voorgevel was een zandsteen gemetseld met in vergulde letters ‘1ste Steen door Betsy Vogels’. Aan twee kanten van het huis waren inrijpoorten, Eén voor de nieuwe brouwerij en één voor 't woonhuis. Onder 't hele huis en de brouwerij waren grote frisse kelders voor de biervaten. Als er gebrouwen was, en papa dacht eraan, bracht hij altijd warm bier mee, kersvers. Dit was heerlijk! Zoo op je nuchtere maag!! 

Het huis was voor die tijd erg mooi betimmerd. Alle raamkozijnen, deuren, trappenhuis, alles prachtig eikenhout. Ook de schuifdeuren tussen de huiskamer en de zaal (zoals we dat noemden) mooi bewerkt hout. Voor de ramen harmonica-blinden met zitbank eronder. Mama ging eens met mij naar de bewaarschool. Ik kwam naast een vies luizenkind te zitten, en likte aan haar zuurstok! Toen mama dát zag, nam ze me direct mee en sindsdien speelden we altijd in de tuin tot ik 7 jaar was en ik naar de dorpsschool ging. De helft jongens, de helft meisjes in een klas. Ik werd eens door een fiets overreden, door 'n vent die de fiets gestolen had. Heb nu nog 'n litteken boven m'n oog! Verder weet ik nog dat Dr.Dubois mij, in onze kinderkamer de amandelen knipte en mij een ‘bok met gouden horens’ beloofde als ik niet schreeuwde. Verder nooit ziek geweest. We waren met 4 kinderen. Mijn zus Anny en 2 broers Emile en Jules. Toen wij naar 't nieuwe huis gingen kwam er in ons oude huis een kostschool voor schippersjongens. Deze gingen bij ons op de dorpsschool. Mijn zus en ik hadden veel schik met die jongens. Ze zorgden dat de nonnen 't niet zagen, kwamen ons halen en dan touwtje springend naar school. Of knikkeren en tollen. Omdat 't niet mocht, hadden we de grootste ‘joeks’. Dit is Limburgs en betekent pret. M'n vader had 3 boerderijen. Kokkerden (Kockersen - JT), de Boekend en een in Hout-Blerick. Ook grote bossen. Ons grootste plezier was, als papa de bestellingen ophaalde, dan mochten wij mee met een paar vriendinnetjes. Heerlijke wandelingen. We kregen dan een ‘schöpke beer mit sokker’. Dit was een glaasje bier met veel suiker!! Op de boerderij kregen we spekkoek, rijstepap of krentenbrood! 
Als ik nu er over nadenk, hebben wij een jeugd gehad als maar heel weinig kinderen. Alles in overvloed, melk, eieren, 't fijnste eigengebakken brood. Dit laatste kneedde de keukenmeid. Er ging een flink stuk boter en reuzel en eieren en melk in. Twee maal in de week werd 't gerezen deeg naar de bakker gebracht, en voor 2 of 3 centen werd 't daar in de oven gebakken!! Ook heerlijk krentenbrood en kluntjesmik, echt Limburgs. Dan de vlaaien niet te vergeten. Alle mogelijke soorten! De boeren van onze boerderij brachten iedere zaterdag de nodige voorraad: o.a. grote klomp boter, eieren, melk, karnemelk, meel. Er waren daar ook veel fruitbomen. De helft was voor de boer en de helft voor ons. We hadden toen ook een mooi paard en een klein open rijtuig. Dit was voor ons de voorloper van de auto. We maakten dikwijls uitstapjes, vooral als we logees hadden. Vooral de familie van mama kwamen heel dikwijls. Voor die stadsmensen was 't hier een luilekkerland. We gingen dan naar Reuver, Beesel, Grubbenvorst enz. 's Winters kregen we 2 maal een half varken. De keukenmeid maakte dan balkenbrij, lever en bloedworst, zure zult, droogworst. De hammen en zijden spek werden in het kleine opkamertje gehangen. Dit was er extra voor ingericht, geen zon en horren voor de deur en klein raampje. Als die boeren slachtten kregen we altijd een proef van alles wat zij weer maakten! Mijn Moeder had 2 dienstbodes. De keukenmeid kreeg 80 of 90 gulden in 't jaar. De huur ging in, in de maand october tot october van 't volgend jaar. Met Nieuwjaar kregen ze een Godspenning plus 5 gulden. Namen ze die aan, dan bleven ze. Weigerden ze, dan moesten we een nieuwe zoeken. Overal informeren waar er een weg ging. Adverteren kende men niet. 't Binnenmeisje was heel jong en leerde alles van de keukenmeid en kwam in haar plaats als deze trouwde! Met de schoonmaak, de kermis en Sinterklaas kregen ze meestal een katoenen jurk en grote sinterklaaspop (speculaas). De schorten waren van 't huis. Hoe meer kant, hoe deftiger de dienst. Mama deed niets in 't huishouden. Of 't 'n grap was of niet, maar ik hoorde dat mama de conditie bij 't trouwen maakte, dat ze nooit in de keuken hoefde te werken!! Voor zover ik weet had ze toen ze stierf (59 jaar oud) nog nooit thee gezet! 's Winters werden alle groenten, zoals bonen, snijbonen, zuurkool, ingemaakt, in grote keulse potten: in 't zout, plankjes met grote keisteen er boven op, en daarover 'n doekje. Iedere week moest dit schoongemaakt worden. Alle groenten hadden we uit de tuin: asperges, kool, bloemkool, enfin alles wat er verbouwd kon worden. Toen ik trouwde had ik nog nooit groenten of aardappelen of fruit gekocht! Iedere week, soms om de 14 dagen kwam de naaister: alles werd aan huis genaaid, versteld, tot zelfs de kousen stopte ze. 
Onze pastoor wilde van de nieuwe Antoniuskerk een bedevaartkerk maken. 't Was een prachtkerk. Deze is helaas in de oorlog verwoest. Nu is er een nieuwe gebouwd onder pastoor Reijnen. Heel modern en toch intens mooi. Indertijd kwamen er ook bedevaarten, maar vooral veel jonge meisjes hielden de 7 dinsdagen om een goede man! Toen we wat ouder waren gingen we naar Venlo naar school bij de Zusters van Liefde, in de Lomstraat.  Vier maal op een dag heen en weer van Blerick, de brug over! Deze was heel smal, met daar aan vast de spoorbrug. De cavalerie kazerne was in Venlo. Als nu de paarden uittrokken en er toevallig een trein voorbij kwam, hadden de machinisten de grootste pret. De locomotief heel hard laten fluiten. De paarden sprongen, steigerden en wij hollen en ángst dat we hadden! Hoe ouder wij waren hoe meer plezier die kerels hadden. Tot nu toe heb ik nóg angst van de paarden!! Ik schreef 't mooiste van de klas en moest allerlei gedichten en bijzondere dingen overschrijven. De nonnen waren erg op Anny en mij gesteld. We brachten veel fruit voor hun mee!! We kregen in Venlo veel vriendinnetjes en werden op veel koffie-partijtjes gevraagd. Deze werden in ‘de Prins’ of in ’t ‘Casino’ gegeven. Dit waren de sociëteiten van de deftigste en minder deftige families (in 1966 is het nog precies hetzelfde!). De meeste moeders gingen mee, zaten apart en zorgden voor al de spelletjes en de versnaperingen. Zaterdags was 't ontzettend druk. De meeste boeren uit Baarlo, Tegelen, Grubbenvorst, Blerick en verdere plaatsen gingen dan met grote huifkarren naar de markt. De boerinnen met grote witte mutsen. Voor 't hek van onze tuin was een flinke greppel. De boerinnen gingen om beurten, hele rijen, gewoon daarin zitten. Rokken omhoog, dan behoefte doen, ploef, stonden op, trokken rokken recht, geen broek aan en liepen gewoon door!! De meeste cafés in het dorp hadden er ook een winkel bij, kruidenier, slager, garen en band enz. enz. De betalingen gingen heel eigenaardig. Papa gaf boekjes waarin het geleverde bier stond en aan de andere kant alles wat wij in de winkel kochten. We zorgden zoveel mogelijk dat beide bedragen gelijk waren en betaalden aan het eind van het jaar met ‘toe-beurs’, er kwam geen los geld aan te pas. Mama hoefde haast geen huishoudgeld te hebben. De huren van de boerderijen werden ook in levensmiddelen omgezet!! We hadden een zolder over 't hele huis. Overal rekken met fruit! Op de grond overal fruit met paadjes er tussen. 't Hele huis rook heerlijk naar fruit. Papa was erg bemind bij de schoolkinderen. Veel afval fruit deed hij in een mand, en als de school uitging strooide hij over de straat, dan links, dan rechts. De kinderen gilden van plezier, rolden over elkaar heen en gingen allen etend naar huis! Mijn broer Emile ging toen hij ouder werd naar de landbouwschool. Had veel plezier in aardbeien kweken. We hadden soms 70 pond per dag en nooit zóó veel vrienden. Allen gingen met schaal aardbeien naar huis, totdat m'n broer 't klaarspeelde dat onze knecht naar de markt mocht gaan en verkopen. De opbrengst werd verdeeld. Emile de helft en wij de andere helft gedeeld! We waren de koning te rijk. Kregen nooit zakgeld en nu opeens zo'n bedragen. Alles ging naar 'n spaarboekje en kocht ik later m'n eerste cadeaus van, voor vader!! Met de kermis, twee keer in 't jaar, moesten we bij alle slagers vlees nemen, anders namen ze geen bier. Tong, kalfskop, lever, hele kantstukken die we lieten roken, 't fijnste rookvlees werd dat! En er werd dan wat gegeten!! Bij 't ontbijt al een groot stuk biefstuk. Trouwens dat was heel dikwijls 's zondags morgen, ofwel biefstuk of heerlijk klaargemaakte lever in een soort wijnsaus. Met Pinksteren 's middags bowl van aardbeien, flessen witte wijn en fles champagne ging hierin. Heerlijk! De broers van papa uit Reuver en Maastricht kwamen met vrouw en grote kinderen bij ons kermis vieren, en wij gingen naar hun als 't daar kermis was. Dit waren onze enige ontspanningen. Het bier werd toen al met paard en wagen rond bezorgd! De kersen, frambozen, zwarte bessen werden veel ingemaakt op brandewijn en jenever. Een plank in de kelder stond vol vierkante flessen, en 't hele jaar door werd er voor 't eten geborreld. Papa had, net als oom Guillaume, voor notaris gestudeerd. De standplaats Reuver kwam vrij en de broers gingen loten wie zou solliciteren. Oom werd 't. Maar . . . in Blerick hielp papa veel boeren met actes maken en testamenten enz. en . . . wilde hier geen geld voor hebben. En wat deden deze mensen??? Betalen met levensmiddelen. Als ze slachtten, de lekkerste stukjes. We hadden soms voor 500 gulden eieren! Toen ik 11 jaar was ging ik naar kostschool in Roermond bij de Zusters Ursulinen in de Voogdijstraat. Een hele overgang! Over 't algemeen was ik er graag!
Tot zover het verhaal van Elisabeth Vogels. Hun prachtige huis wordt later overgenomen door Augustinus Julianus Leonardus Bos (1876 Grubbenvorst – 1944 Blerick) en zijn vrouw Wilhelmina Johanna Hubertina Driessen (1878 Kessel – 1944 Blerick). August Bos was de zoon van de Grubbenvorster brouwer Pieter Jan Bos, eigenaar van herberg en brouwerij ‘den Ancker’, op de hoek van de Dorpstraat en de Pastoorstraat in Grubbenvorst. En ook zoon August noemde zijn brouwerij in Blerick ‘het Anker’. Het anker heeft trouwens niets met de scheepvaart te maken, maar staat voor een vaatje bier van 36 liter! Ook zoon Rob (Robertus Theodorus Antonius, 1911 – 1944) ging werken in het bedrijf.
Tot 1944 drijven zij het toen héél bekende Hotel Bos. Het nam een belangrijke plaats in het sociale leven van Blerick in. Er werd vergaderd, gerepeteerd door Orpheus, bruiloften en partijen gehouden. Met de kermis en met carnaval was het een vertrouwd adres voor vele Blerickenaren. In de zomer was er een mooi overdekt terras, overgroeid door een bloeiende wingerd.
Daar komt op zaterdag 28 oktober 1944 abrupt een einde aan, wanneer het 2nd Tactical Air Force bombardementen uitvoert op de Maasbruggen. Niet alle bommen raken het gewenste doel. Hotel Bos krijgt een voltreffer en vader (67jr), moeder (66jr) en zoon Rob (32jr) overleven het niet. Ze vinden hun laatste rustplaats op het Antoniuskerkhof te Blerick, grafnummer 86a, b en c. 
Door één noodlottige bom worden drie mensen uit het leven gerukt en Hotel Bos definitief van de kaart geveegd in Blerick. 
Nog niet helemaal, want we stonden even stil bij een klein stukje Blerickse geschiedenis. En misschien vertellen jullie het wel verder . . . .