Lieuwerikstraot, veur altièd verbónde

We wiste det ze in d’n Beerendónk zote, allebei op ein hoeëg op de geslaote aafdeiling. We kinne ze good van vruùger oèt de Lieuwerikstraot.
‘Eigelik zuje we ze nag ens mótte opzeuke’, verzuchde ós Tina, ‘maar ik kin zoeë sleg van Joep aaf’.
‘Nou dan blièf ik waal beej Joep, dan gót geej maar met zien twieë’, zag Marijke. Det waas ein aanbod det we neet kóste aafslaon en gister waas ut zoeë wièd. Ièrs efkes twieë bleumkes haole en dan op waeg nao de stad. Met de lif umhoeëg en op de aafdeiling woorte we hièl hertelik óntvange. An zoot boète te geniete in ut zunke en Til waas nag effe beej de kapper en sloot wat later aan. Neet vuùl later zoot ik dan same met dreej maedjes oèt de Lieuwerikstraot op ut terras ein-hoeëg van d’n Beerendónk:

• Tilly Verstraelen-Janssen, 95 jaor (gebaore in 1924), van nummer 26;
• An Geenen-Peeters, 87 jaor (gebaore in 1932) van nummer 22;
• Tiny Lucassen-Titulaer, bijna 89 (gebaore in 1930) van nummer 13;
• en ikke met mien 72 jaor (gebaore in 1947) ouk van nummer 13.

Ós Tina löp op An aan, det dreijt zich hièl niejsgierig um en zaet stralend:
'Óch Tina, wat vind ik det leuk, kóm heej’, en d’r woort gekös en geknoeveld wie ze det vruùger noeëts gedaon hebbe. De deur geit aop, un klein tieër vruiwke kump met de häörkes knap in de permanent nao boète, ik gaon nao um toe, buig mich deep veureuver en zeg:
‘Hallo Til, wie geit ut nag met dich’, ut kiek mich met verbaasde groeëte ouge aan en ik merk det ik um op waeg mót helpe:
‘Ik bin van de Lieuwerikstraot, van nummer 13’, zeg ik en inens is ut net of de zón opkump, Til straalt van oèr tot oèr:
‘Jantje Tiètelaer . . ‘, en ik mót haos op de kneen um det broze vruiwke hièl veurzichtig te umhelze. We kriège metein kóffie aangebaoje, die verzörging in d’n Beerendónk is ech hertverwermend. Mien zuske geit zich tösse An en Til in zitte en mót op ut lets van de middig pièn aan ziene nek hebbe gehad van ut dreie. Want um beurte pakke ze um vas um weer wat niejs te vertelle. Nou ja, niejs, det wat ze zich inens weer herinnere van zón 80 jaor geleje. In un mum van tièd zitte we met ós vere doeën beejein in ós vertrouwde Lieuwerikstraot.

Bijschrift toevoegen

Dementie is ein óngrièpbaar en wónderlik fenomeen, ut is ónveurstelbaar wat An en Til zich weite te herinnere. Nou ja, sóms verloupe ze zich weer efkes in det veur ós ónbereikbare doolhof van eure eige schimmigen druimwaereld. Maar wies in de kleinste details wuùrd de historie van ut begin van de Lieuwerikstraot veur mich oètgerold. Van d’n hook beej Frankena wies aan de Parallelstraot. Um de tièn minute huuër ik schatergelach det ónderstreep wuùrd met:
‘Óch wat vind ik det fijn, wat geweldig det we heej beejein zièn’.
‘Det is tóch neet te gluive, wat waas det tóch unne schoeënen tièd’.
En dae lach verdwiènt neet van die prachtige gezichjes, door de jaore geteikend met depe spaore die ein neet gemekkelik laeve haet getrokke. Iddere vaaj haet zien eige verhaol en mak det gezichje veur mich allein nag maar moeëjer. Die doorlaefde hendjes die mekaar veurzichtig vashalde. Die steun en troeës zeuke veur die dierbare die ze hebbe mótte loslaote. Die hendjes van An, Tina en Til vorme unne werme band met de kinder en kleinkinder die eur leef zièn. Die knokkels en scheive vingerkes getuge van ut poejakke, ut zörge en ut leefhebbe. Ut wuùrt vuùls te flot laat en ouk wat frisjes boète, ze laote mekaar neet mièr los, ut blief genete, zeker ouk veur mich.

‘Ge mót nag ens gauw truuk kómme’, hure we verschillende kière.
‘Det doon we, maar neet de volgende waek’.
D’r wuùrd gelache, aafschièd genaome, nag effe geknoeveld. Ónderwaeges nao hoès is ut stil in d’n auto.
‘Wat waas det leuk, wat bin ik bliej det we det gedaon hebbe’, zaet ós Tina.
‘Wat hebbe weej unne biezónderen tièd gehad in die Lieuwerikstraot, ik mót nag ens opschriève wat ik vanmiddig allemaol gehuùrd heb’, zag ik taegen um. 
Maar det kump unne volgende kièr.

07-06-2019; Wijkblad Punt (Jg 49 - Nr 359)

Wimke en Lei

Dónderdigmiddig zitte we al waekes beej mien aldste zuske met zien dreeje te klasjenere. Joep leet altièd in bed, maar dae wuùrd ech neet vergaete. D’r wuùrd noeëts geroddeld, maar waal hièl respekvol ut letste niejs van Blièrick oètgewisseld. Det gebeurt beej un lekkere tas sterke kóffie en un smeuïg stök zelfgemakde cake. Ièrs mótte we helpe met ut oplosse van de waekelikse Filippine puzzel. Ik zit deep nao te dinke euver die moejlikke vraog: ‘plek waar luizen van eigenaar wisselen?’.

‘Heb geej ouk gehuùrd det Lei Wekx doèd is?’, zaet ós Tina. Marijke en ik kièke ós aan en de häörkes op de erm gaon mich rechop staon.
‘Dao krièg ik kiepevel van’, zaet Marijke op zien beste Blièricks. Efkes is ut stil in de kamer, we kièke wat verslage veur ós oèt. Tuurlik kómme metein die moeëje vastelaoves teikeninge van Lei veurbeej. Maar d’r is veur ós twieë vuùl mièr dan det:
‘Wat erg veur Wimke’, verbraek ik de stilte. Tegelièk euvervelt mich ut verwièt det ik ze al die jaore noeëts mièr heb opgezóch.
‘Wao kind geej die eigelik van?’, vruuëg ós Tina un bietje verras.
‘Van de veterane van de handbalclub Blièrick’, zaet Marijke.

Dae middig betrap ik mich d’r op det ik alsmaar mót dinke aan Wimke en Lei. Wimke speulde beej ós as boètespeuler in ut veterane-team. Unne faire speuler, maar dae d’r geregeld keihard in kós vlege. Niks gen mietje, dae kós good incassere maar ouk good oètdeile binne de regels van ut spelke. Maar belangrièker waas altièd die derde helf, die neet lang genóg kós deure. D’r woort stevig gezaope en schaele kwazel verkóch. Ózze trainer Piet Kuypers noom waal idderein efkes apart um de wedstrièd te analysere, dae mós nag effe aafschakele. De res leep intösse euver van de flauwe köl en goeëjde zich alweer ut volgende kleintje beer achter in de kael.
‘En Annie, geit ut nag un bietje met óch twieë’, vroog ik aan det vruiwke naeve mich det zienen erm um mich haer sloog.
‘Och wat zal ik dich zegge, Frans is gelökkig en ik bin getrouwd’, kreeg ik as antwaord. Det typeerde un bietje de sfeer beej de veterane, d’r woort wat aope geflirt, behuùrlik wat achtereuver geschöd en vuùl lol gemak. En Wimke dae deej good met. Aan de bar stónd ziene Lei, hae kwaam noeëts kièke nao de wedstrièd, maar meldde zich wat later in de kantine. Ik zeen um nag staon, keurig in ’t pak, un bietje achteraaf aan de bar. Wat nónchalant met einen ellebaog op de bar en met eine voot op die verhuùging ónder de bar. Unne nette mins met altièd dae vrintelikke breije glimlach. As ik dao zoeë aan truuk dink, dan ware Wim & Lei eigelik ut enige normale stel van ut ganse zootje. Handballers hebbe de hendjes wat los zitte en kinne ze ouk neet altièd good thoès halde. En truuk kièkend op die geweldige periode tel ik toch flot wat echscheidinge, wat echtelikke ruzies en smeuïge affaires. Maar Wimke en Lei bleve keurig beejein. Sterker nag, as emus in de echtelikke penarie zoot, dan stónde zeej met mièr as allein maar belangstelling klaor. Wat un geweldig stel.

Zón twintig jaor geleje rakde ze beej ós oèt ut zich. We huùrde waal det Lei wat sukkelde met zien gezóndheid, en hièl aaf en toe zoge we ze same loupe. Gewoèn twieë kaerels, die gewoèn same naeven-ein euver de Maasbrök nao de stad lepe.
‘Waat ein leef stel’, zag Marijke dan.
‘Gelökkig, ze zeen d’r allebei nag good oèt’, meinde ik oprech.
‘Ik heb gehuùrd det ze ouk in Baolder woène’.
‘Kóste we ze waal ens oètnuùdige op de kóffie’. Maar det is d’r noeëts van gekómme. Net zoeë as ut te dök erges neet van kump. Gennen tièd zegge we dan, nou ja . ! 

Ut is weer effe stil in de kamer. ‘Vlooienmarkt’, schuut mich te binne as antwaord op die rotvraog van dae Filippine-puzzel. Ónderwaeg nao hoès waas ut stil in d’n auto.
‘We staeke zaoterdaag un kerske op veur Wimke en Lei’.
‘We weite noow waal wao hae woènt’.

Sterkte Wimke, ik gaon noow det kerske aanstaeke. We zulle aan dich dinke, en zeker ouk aan Lei.

Mien Schoefel en Truuj Draosbóks

‘Iddere gelièkenis met bestaonde persoeëne of gebeurtenisse berös op louter toeval’. 

Hièl wièd achter de Blièrickse Berg leet un pietepeuterig kneuterig dörpke, Mariejdam geheite. Ut is geneump nao de Romeinse generaal Gaius Marius, dae ouk zien spaore in de grónd haet achtergelaote. Al ieuwelank woeëne de minse aan de oevers van de röstig kabbelende Soepemiej. Ut schiènt det ouk dae naam oèt de Romeinsen tièd kump, aafgeleid van scopa umida, wat vreej vertaald nate schóttelslet beteikent.

Nag neet zoeë lang geleje vónd Baer van de Giès ut waal ens tièd waere um de geschiedenis van Mariejdam te gaon ónderzeuke. Levrinze Sjang en Meule Sef hadde dao waal oère nao. Maar ja, ouk Mien Schoefel bemeujde zich d’r met en douwde zich met eur dieke batteriej d’r tösse. Al flot waas de veurpagina van de historie van Mariejdam klaor: ut book zuuj Gaius Marius gaon heite, nao de stichter van Mariejdam. D’r veel hièl wat oèt te zeuke, en ut aantal hoofstökke kwaam al flot oèt op 36. Baer, Sef en Sjang hadde idder 12 hoofstökke op zich genaome.
‘Hèhè, ut is eindelik zoeë wièd’, verzuchde Baer, ‘ut geraamte steit, we kinne noow aan de geng?’.
‘Nouhou, eigelik mis ik un hoofstök specifiek euver de Mariejdamse vrouwe’, zag Sjang.
‘Det neem ik dan waal op mich’, kreide Mien Schoefel, waodoor ut ócherm op snippenäörtje ouk zien eige hoofstök had.

De archieve woorte oètgezeumerd, alde krante en geschiedenisbeuk oètgekeimp, schoondoeëze umgedreid, moeëje plaetjes en landkaarte opgedaoke. Ut aantal mappe met pepere in alle kleure en formate greujde met de maond. En ouk ut plezeer, de lol en ut enthousiasme spatde d’r van aaf.
‘Waat is de historie van Mariejdam toch rièk’, verzuchde Baer.
‘Det wuuert ein prachtig book’, kwaam d’r gruuets beej Sef oèt.
‘Wie steit ut met de Mariejdamse vrouwe’, vroog Sjang aan Mien. Want det waas ut innigste wat nag genne map met pepere beej zich hei. Mien schoefelde wat op ziene te kleine stool en zag:
‘Ik kóm d’r allein neet oèt, ik heb Truuj Draosbóks gevraog um mich te óndersteune’.
‘Altièd good’, zag Baer, ‘twieë geite schiète mièr braomele as ein!’.

Ut ein hoofstök nao ut ander woort bespraoke en idder ónderwerp goof mièr glans aan de Mariejdamse cultuurhistorie. Wies toet Baer, Sef en Sjang ein hieël langk stök krege toegesteurd van Mien en Truuj. De volgende beejeinkóms meuste ze té lang wachte op twieë vrouwe, wies toet Baer zag:
‘Ze hebbe zich neet aafgemeld, maar we gaon beginne, wae kin ik ut waord gaeve?’. Sef en Sjang keke strak veur zich oèt, en nemus dörfde d’r te beginne. Van ónder oèt veulde ze de natigheid van de Soepemie opkómme:
‘Tja’, zaet Baer, ‘ut stök is vuuels te langk, d’r mót mièr as dreej kwart van aaf’.
‘En det neet allein’, verzuchde Sef.
‘Jaohao . . . en ze hebbe ut veural euver zichzelf, en veur de res euver vrouwe van middestanders, det guuef ut toch neet’.
‘Wat doon we dao noow mei?’, zaet Sjang. 
‘Nouw, op de ièrste plaats mótte de nag laevende vrouwe d’r oèt, want die zièn nag gen historie’, zaet Baer.
‘En we zièn ein boeredörp, in de historie gedrage door hièl sterke boerevrouwluuj, dus die mótte d’r zeker ouk in’, zaet Sef. Ze waere ut met zien dreeje ins en Baer zuuj met Mien en Truuj gaon praote. Maar zien gezich verraojde det hae d’r zwaor taegen op zoog, det guuef hómmeles.

Unne maond later zitte ze weer beejein, Baer, Sef en Sjang. De lol en ut enthousiasme ligge intösse ónder de taofel, deep weggezak in dreej paar loeëdzwaore schoon. Sef trómmelt met zien vingers op de taofel en Sjang haet al dreej kièr ‘jaojao’ laote huùre. Baer doorbrik de stilte:
‘Ze kómme neet en Mien haet zich met vuuel palaver bedank as lid van ós kolleezje’, kump d’r met un doeëjegraeversstum oèt.
‘Okiedokie’, zaet Sjang, ‘dan schriève we ut noow waal zelf, want genóg Mariejdamse vrouwe verdene toch ech un moeëje plaats in ós book’.
‘Waas ut maar waor, Truuj Draosbóks nimp ut euver en wilt waal ein en ander aanpasse’.
De dreej manne zuchte ens deep en gaon met taegezin door met wat ièrs un schitterend Gaius Marius-book had mótte waere. Maar die vrouwe woorte steeds mièr un struùkelblok. Truuj schoof neet vuuel op, en Mien werkde hièl gemein vanoèt de koelisse taege. Nao ein paar vasgeloupe poginge krièg Sjang oètintelik de opdrach um ut hoofstök van de Mariejdamse vrouwe te herschriève. Ut middestandsgehalte mót nao ónder en Baer en Sef gaeve aan welke belangrièke boerevrouwe d’r waal in mótte. Maar aoh jeij, det had Sjang noeëts-van-ze-laeve meuge doon. Noow waas hae de gebeten hónd en ging euver de tóng in gans Mariejdam, en hae stónd d’r noow ouk-nag-ens gans allein veur. Maar waorum? Hae had allein iets gedaon in euverleg met Baer en Sef, in ut algemein belang van Gaius Marius en Mariejdam!? 

Hae probeert ut met Mien Schoefel oèt te praote, en stik eur de hand toe. Maar die wuùrd nondedjuu geweigerd! Det is in de ganse historie van Mariejdam maar eine kièr ièrder gebeurd, wie de nieje imaam de vrouw van de börgemeister de hand weigerde. God, of in dit geval same met Allah, det waas un groeëte schand in ós schoeëne dörpke. Maar Sjang goof neet op en nuùdigde Truuj op de kóffie um dae kwats oèt de waereld te helpe. Maar det had se gedóch, die twieë hadde ein verbónd geslaote. Zeg maar un geslaote bastión gevormp, met veer stómpe tores en twieë hoornwerke, ze zuuje dae Sjang waal ens lière. D’r woort ónbeschoef geroddeld, gif gespuijd, heetmeels gesteurd en daen erme Sjang wis van toète-nag-blaoze. Op hoèg puuët verbooj Truuj zelfs um ein hoofstök euver vrouwe op te neme in Gaius Marius. Want zeej ware de enige gerechtigde die iets mochte schriève euver de Mariejdamse vrouwe.

De werkgroep loog intösse op de vot. Oèteindelik is ut ónder de riejende rechter gekómme. Sjang haet zelfs unne advokaot in d’n erm mótte neme. Gelökkig waas de zaak flot beklónke. Dae riejende rechter waas duùdelik: Sjang hei noeëts persuuenlik aangespraoke meuge waere. Mien en Truuj ware gen leje van ut kolleezje van Gaius Marius en mochte zich as beejvrouwe neet met andermans zake bemeuje. En Baer, Sef en Sjang meuge gewoèn ein stök schriève euver de belangrièke vrouwe van Mariejdam. Want de auteursrechte ligge, loge en bliève noow einmaol beej Gaius Marius.
‘Det is mien oètspraok, en dao mót ge ut met doon’, zag de riejende rechter hièl wiès en resoluut.

Maar Mien Schoefel en Truuj Draosbóks hadde al natigheid geveuld. Ze ware gewoèn neet beej de oètspraok op kómme dage en speejde in de krochte van Mariejdam en naeve de Soepemie eur gifgreune gal. De volgende beejeinkóms leek mièr op un begrafenis. En eigelik waas ut det ouk:
‘Zulle we de zooj maar verbörre en vergaete?’, zaet Baer en wees op die hièle lange riej met dieke mappe, aafgelaje vol met schitterende historie van Mariejdam. De twieë andere knikde verdretig en keke treurig nao de grónd. En zoeë verdween de ganse zooi map-veur-map in d’n aopen haard.
‘Det waas dan de teloorgang van de historie van Mariejdam’, zag Sef.
‘Ik zal ut duùvelsverbónd van Mien Schoefel en Truuj Draosbóks toch maar veur de hemelpaort wegsleipe en vaslegge’, mómpelde Sjang.
‘De duis maar’, zag Baer.

En ze lepe zwiègzaam verschillende kante op nao hoès, wao dreej allerleefste vruiwkes eur opvónge . . .

Herinneringe aan Ons Huis

We zuje eigelik op zien Blièricks ‘Ós hoès’ mótte zegge, maar de ièrste noeëdkerk en ’t vruùgere parochiehoès van de Lambertusparochie neume we altièd steevas Ons Huis. En zoeë steit ’t ouk op de moeëj gerestaureerde gevel. Maar we gaon ièrs efkes truuk nao 1927, Bliérick greuit met de opkómmende industrie en de werkplaats van ‘t spaor oèt zien voege. Blièrick is definitief veranderd van boeredörp in ein arbeidersdörp. Maar ’n dörp zal ’t altièd bliève. D'r mót ein twieëde parochie beej kómme, zelfs die groeëte Antoniuskerk aan de Maas is intösse te klein gewaore. En wie aafgespraoke beej ’t aafbraeke van de ièrste alde Lambertuskerk in 1904 woord det de Lambertusparochie. Maar d’r waas nag effe gen geld genóg beejein gebaedeld veur ein niej kerk, dus woord Ons Huis gebouwd. De ièrste noeëdkerk waas in gebroèk van 1928-1934, want vanaaf toen waas d’r weer ein nieje Lambertuskerk in Blièrick, zoeë wie ‘t huùrt, dit kièr aan de Smeliënstraot.

Ik heb mien ganse jeug doorgebrach in die Lambertusparochie, dus Ons Huis steit moorvas in mien geheuge gegrif. As ik dink aan Ons Huis dan kómme spóntaan de herinneringe baove, die ik gaer met óch wil deile. Ons Huis waas, en is, ein groeët gebouw met dreej verdepinge aan de veurkant met taegeswäördig in ’t midde baove-op ein fronton met ‘ne rónde raam. As se d’r veur stónds woeënde links pastoèr in zónne groeëten bak van ’n hoès, en aan de rechterkant de twieë kapläöns. Via ’n breij trap kwame we in de hal van Ons Huis, en links en rechs dao van loge twieë groeëte lokale. Rechs waas ’t kefee. Baove loge ouk van die groeëte lokale, en de zölderverdeping waas veur de welpe en de verkenners. Achter det groeëte veurgebouw loog de groeëte zaal, met links de dames-, en rechs de altièd stinkende hière-toilette. Achter in de zaal ein buun, met van die lange dónkerbroeëne gerdiène. Dao ónder loog unne kelder. In ’t ganse gebouw hei se van die gehurige holtere broeëne planke vloere wao se lekker euver haer kós dendere. Trouwes, as ik aan ’t interieur van Ons Huis dink, dan heb ik verschillende kleure broeën veur ouge, en ruùk ik die gore luch van goodkoupe boenwas.

Mien ièrste herinnering aan Ons Huis is de Sinterklaos met de buurtvereiniging. Van alle kante schoow gemak leep ik stièf van de zenuwe met mam aan de hand de trap op nao de zaal baove ’t kefee. Ik kneep ’t um wie ‘ne alden deef wie miene naam geneump woord. ’n Andere herinnering: in de twieëde klas van de lieëgere schoeël meuste we opgaeve wat we woele, óf misdeener waere, óf beej ’t jóngeskoèr. Ik waas nag al verlaege, en ik wis det die misdeenerkes dök vruùg op meuste staon, dus det woord ’t jóngeskoèr. Iddere waek heie we rippetiesie in dae zaal ónder links. Köster Lei van Rooy probeerde ós te knaeje toet ’n redelik stelletje makke mekkerende schäöpkes. God, wat kós dae mins vloke en te kièr gaon as ’t neet woel lökke. Hae stónd achter zien harmonium en traejde wie ‘ne gek op die ónwillige pedale. Met ein hand bespeulde hae det jankend mormel en met de ander dóch hae wild um zich haer zweiend ós te bespeule. Ózze pap dae kós mei vloke, maar naeve dae van van Rooy waas hae nag heilig. Dan makde hae die vieze broeëne tand bloeët en dan kwaam d’r ein lading ‘Godvers’ oèt, det wil se neet weite. Ik heb ’t altièd unne ónsympathieke mins gevónde, óndanks det ik met nag dreej andere solo moch zinge in de kerk. Same met Pietje Thieëwe, Frans Jansse van d’n bekker en Matje van de köster.

Wat ik mich ouk good kin herinnere ware die filmmiddige op zóndig, dan waas se veur ’n döbbeltje de ganse middig ónder de panne. Met det döbbeltje stièf in ós hendje geknepe stónde we veur die döbbele deur aan de ziejkant van de kapläöns te wachte. Die deure ginge aop en idderein woel tegelièk nao binne. Meneer Hasselman had meuijte um die döbbeltjes aan te neme. Gegarandeerd det d’r ’n paar veur nop binne zien gekómme. En dan wie ‘ne gek ’n good plaetske midde in die lange rieje met gaele harde steul zeen te bemachtige, neet te wièd nao veur, maar zeker neet te wièd nao achter. In ’t midde van de zaal stónd ‘ne groeëte filmprojector en ‘tzjieke tzjieke tzjiek . . ‘, dao begós die filmrol te dreie. Op ’t groeëte scherm telde de zwart-wit cièfers truuk van 10 wies 1 en ‘tateretaaaa . . ‘, dao ging ’t loos. ’t Leech ging oèt en de filmpkes van d’n dieke en d’n dunne, rin-tin-tin en de boefjes trokke aan ós aope muulkes veurbeej. As de rol op waas ging dae projector weer van ‘tzjieke tzjieke tzjiek . . ‘, ’t leech ging aan en de rol woord gewisseld. Ein film vergaet ik noeëts mièr, die van Marcelino, pan y vino. En dan veural die letste scene wao Marcelino doeëd aan de voot van det kruuts loog. Det vónd ik zoeë ónwerkelik en zoeë zielig, det meus neet meuge. Ik heb d’r ouk nachte slech van geslaope. En ós mam kós dan waal zegge ‘ut is maar un film’, maar toch leet ut mich neet los.

Op ‘ne goojen daag waas d’r ein taofeltennis-toernooi, en weej blage zote dao te kièke. As we stil bleve zitte mochte we bliève, anders woorte we d’r oèt gesteurd. En ’t woord al later, en eigelik al vuuels te laat wie de finale begós. Maar ja, de keuze tösse veur ’t duùster thoès zien en die finale aafkièke waas te lestig, dus bleef ik maar gewoeën stil zitte. En die finale deurde mich toch zoeë lank, en waas zoeë spannend! Wie ze eindelik klaor ware, gauw klappe veur de kampioen en wie ‘ne haas op hoès aan. Maar aoh jeij: 
‘Wao bis dich gewaes, de wets toch des se veur d’n duùster thoès mós zien?’, ózze pap waas bloodlink. 
‘Jao, maar ’t waas zoeë spannend en binne in Ons Huis waas ’t nag lang neet duùster’. 
Noow droge weej vruùger altièd ‘ne reem um de bóks en dao zag ózze pap: 
‘Doot dae reem maar ens aaf’. Ik schrièwde gelièk wie ein verke: 
‘Nae pap, nae pap, ik zal ’t noeëts mièr doon’. Maar ózze pap winkde met zien hand um dae reem, dus ik deej um hièl langzaam aaf. ‘Zoeë, doot die bóks maar ens naor ónder en buig dich maar ens euver dae stool. Zulle we dich det ens aaflière’. Ik schrièwde intösse wie tièn verkes die geslach meuste waere en boog mich billeknièpend euver dae stool. As letste reddingsboei reep ik hièl hard: 
‘Dierenbeul, dierenbeul . . . ‘. 
En toen goof ózze pap mich de reem truuk en zag: 
‘En noow as de sodemieter zónder aete nao baove’. En ik holderdebolder de trap op en mien bedje ingedaoke. Ik had dan waal genne zwens gehad, maar niks te bikkesemente det waas veur mich ouk hièl erg. ’t Ganse kösse had ik al naat gebäök, wie ós mam de trap op kwaam. 
‘Maar jóng, zoeë erg is ’t noow ouk weer neet. Kóm heej, aet dich maar wat’. Had ós mam mich ein dieke döbbele bóttram gemak met kroeët, en nag ’s ein döbbele dieke met gekleurden hagel. En same met ‘ne baeker werme melk woorte die rap nao binne gewerk tösse ’t letste snoeke van ’t bäöke door. Ós mam keek lachend toe, ze stopde mich ónder, ze goof mich ’n kruutske en ’n kusje op miene bums. 
‘Tos se mich det noeëts mièr aanduis. Ik waas zoeë óngerös’, zag ze nog. 
‘Nae mam . . . bedank mam . . . truste mam’, zag ik en kroop ónder de daekes. En ik dóch oprech det ik noeëts mièr te laat thoès zuuj kómme. Nou ja, wies tot ’t weer ens gebeurde . . .

Ons Huis, ein gewoeën parochiehoès wie det in iddere parochie stónd. Idderein zal zien eige herinneringe hebbe aan zien eige parochiehoès. En dan heb ik ’t nag neet ens gehad euver die jaorvergaderinge van Festina met kóffietaofel. Det we van de Aloysiusschoeël altièd meuste gymme in Ons Huis, zitvoetbal op die smaerige vloer. Daen tièd beej de Rowans, de aldere verkenners. Det we baove de zaal op dae krappe zölder ’n eigen lokaal hebbe gebouwd. En de instuif-aovende met IL’56, wao Corry en de Rekels nag hebbe opgetraoje. 

Maar och, dao hebbe we ’t nag waal ens euver. 

Dit verhäölke steit trouwes met nag 45 andere in mien letste book Kaoreblome, det is te koup veur 10 euro beej Bruna (Blièrick) en beej Koops (Venlo).

Wat hebs dich eigelik taege Venlo

Un paar maond geleje, boète juueg de wind, ut waas kald en binne waas ut vuuels te werm. Ik had net un laezing gehalde euver Blièrick, de minse klasjenere drök nao en ik bin bezig met de boel op te ruùme. Beamer aafkoppele, computer oèt zette en kaebelkes oprolle. Ik veul det d’r emus achter mich steit en drei mich um. Un alder vruiwke kiek mich aan:
‘Hertelik dank, ik vónd ut hièl interessant. Wat weit geej toch vuuel van Blièrick wat ik nag noeëts gehuùrd hei’.
‘Danke mevrouw, maar ja, ik heb ut ouk maar van andere gehuùrd of ièrs zelf mótte oètzeuke. Det is hobby, hè’.
Ik gaon door met opruùme en froemel d’n beamer en miene computer in de tas. Maar det vruiwke blief mich aanklotse, ik veul die uigskes op miene rök prieme. Ik drei mich weer um, lach vrintelik nao eur en zegk:
‘Wilt ge nag wat vraoge?’, ik zeen ze nag efkes twièfele:
‘Jaohao’, zaet ze, ‘wat heb geej eigelik taege Venlo?’.
Ik schrók dao zoeë van, det ik de tas effe weg meus zette, en ik lag mien linker hand op eure schouwer:
‘Maar vruiwke toch, ik heb niks taege Venlo, ech neet! Maar weej van de heemkundekringk richte ós noow einmaol op de cultuurhistorie van Blièrick, Hou-Blièrick en d’n Bokend’.
‘Aohao’, zag ze, ‘gelökkig, ik dóch al . . . ‘. 

Vurrige waek heie we bezeuk, en dan geit ut al flot euver wat se duis in diene vreejen tièd. En via ut kogelslingere en atletiek kwame we beej ut Blièricks waordebook:
‘We zien met veer man zoeë vuuel meugelik alde Blièrickse wäörd, spraekwäörd en beejname aan ut verzamele. En det is idders kièr lache-giere-brölle’.
‘Jao maar d’r is toch al un Venloos waordebook, en Blièricks is toch ouk gewoèn Venloos’, zag dae gooje mins.
Ik probeerde um oèt te legge det unne zekere Frens Bakker zelfs waas aafgestudeerd op ut Blièricks en det dae ós hei aangezatte tot ut vaslegge van ut alde Blièrickse dialek. Dao ónderbrik zien vrouw mien gloedvol betoog met:
‘Wat hebs dich eigelik taege Venlo?’.
Metein dóch ik ‘die vraog heb ik ièrder gehuùrd’. Dus ik zat miene bril ens good rech op d’n bums en dóch effe nao. En alweer meus ik oètlegge det ik niks taege Venlo hei, in taegendeil! 

Vanmorge zoot ik mich te bedinke det ut hoeëg tièd wuùrt um ens op te schriève wat ik feitelik met Venlo heb. En det is mièr den minnegein. Laot ik beginne in 1685, wie de Luùkse maasschipper Frans Wiliquine Tutelair door de Maaspaort de stad in löp. Hae trouwt met un Venloos maedje, Ketrien Orbon, ze kriège elf kinder die waere ingeschreve as Titulaer. En wie ze det in Venlo oètsproke: Tié-te-lèr. Dus in Venlo op ut Maasschriksel ‘in de Fonteyne’, leet un stevig fundament van mien femielie. Intösse is d’r ouk unne Blièricksen tak, maar mien euvergroeëtvader is nag in Venlo gebaore.  

Zelf bin ik in Blièrick gebaore op de Lieuwerikstraot. Un geweldige jeug gehad zónder enig benöl of die straot noow in Venlo of in Blièrick loog. En ik heb in Venlo in ut sportje zwumme gelièrd. Dreej kièr per waek ging ik met de fiets dwars door de stad nao d’n Haeringerberg um te traine beej Festina. Mièr as 15 jaor kampioen van Venlo gewaes. In Venlo achter de vrouwluuj aan gezaete, altièd in de stad op de lappe gewaes en idder jaor op de Parade geweldig vastelaovend gevierd. Gen haorwörtelke op miene kop det doordróng in mien herses met de vraog: ‘Wat hebs dich taege Venlo? Zelfs neet wat hebs dich taege Tegele of taege wat dan ouk!’.  

Maar blièkbaar as dien hert klop veur de Heemkundekring Blariacum, mót det veur vuuel minse ouk same gaon met unne haekel hebbe aan alles dao róndum haer? Maar neet veur mich, en zeker neet veur Venlo. Of zit ‘m det meschiens in dae lange neet-altièd-positieven band die Venlo en Blièrick met-ein deile. De vruùgere magistraat en de latere gemeinte zién neet altièd hièl netjes en respekvol met die ‘boere oèt Blièrick’ umgegaon. Maar zelfs daorum heb ik niks taege Venlo, det is veur mich noow juus die cultuurhistorie. En die ónderzeuk ik met unne glimlach, want det mak ut net leuk um euver te vertelle. Dus leef minse, beej deze verklaor ik officieel op pepeer: 

‘ik veul mich Venlonaer, bin gebaore in Blièrick en woèn in Baolder’. 

Of zulle ze zich noow weer aafvraoge waorum ik neet in Blièrick wil woeëne?

Dreej bundels gold

Het vuur in het fornuis op boerderij Groot Baolder bij het gelijknamige kasteeltje in Blerick was uit die mooie lentemorgen. Boer Lenders en zijn vrouw waren vroeger opgestaan dan gewoonlijk want het waren zorgelijke tijden. 

De soldaten van Napoleon waren in aantocht en zouden spoedig Blerick bereiken. Boer Lenders had reeds voorbereidingen getroffen voor een evacuatie. Alleen de spullen die in het dagelijks leven niet gemist konden worden waren nog in de diverse vertrekken aanwezig. De rest was reeds ingepakt en zo veel mogelijk op karren geladen. De vlucht naar Horst kon elk moment beginnen. Potdomme, dat nu ook nog het vuur uit moest zijn. Moeder knoopte de plak om haar hoofd en begaf zich op weg naar de ruim een kilometer verderop gelegen boerderij Baasdonk om in een klomp wat gloeiende kooltjes te gaan halen. Nauwelijks op de terugweg, vuur in de klomp, klomp onder de schort en daarmee voortdurend schuddend om te voorkomen dat de klomp ging smeulen, zag de boerin ginds in de buurt van haar eigen woonstee een stoet paarden en wagens wegtrekken. Zouden de Fransen (?), dacht ze en begon harder te lopen. Het antwoord op haar vraag kwam even snel als onverwacht. Plotseling was ze omringd door een troep Franse soldaten te paard die haar onverstaanbare vragen stelden. In haar beste gebarentaal probeerde ze hen duidelijk te maken dat ze thuishoorde op gindse boerderij en dat ze haast had omdat ze mee wilde met haar man en kinderen, haar meiden en knechten, haar have en goed. De Franse cavaliers echter hadden andere plannen met haar en weken niet van haar zijde toen ze terugliep naar de boerderij. Ze kwam in een volslagen leeg huis. Boer Lenders had geen half werk verricht. Er was voor de Fransen niets te halen, behalve? De grote sopketel in de achterkeuken was geheel ingemetseld, maar de soldaten braken hem uit en besloten hem als kookpot mee te nemen naar hun kwartier in de bossen. Ook boerin Lenders moest mee. Ze wisten haar al gauw duidelijk te maken dat ze voor hen zou moeten koken. De koperen sopketel werd daartoe in het bos op stenen en keien gezet en bij boeren in de omtrek, die hun bezit niet zo snel in veiligheid hadden weten te brengen, haalden de Fransozen hun leeftocht uit de kelders en voorraadschuren. 

Zes weken lang heeft boerin Lenders voor de Fransen gekookt op een open plek in het bos, die sinds die tijd het ‘Fransesbosje’ wordt genoemd. Toen, even plotseling als ze waren gekomen moesten ze vertrekken op last van het hoofdkwartier dat in het nabijgelegen kasteeltje was gevestigd. De officieren die zich daarin hadden genesteld vertrokken echter nog niet. En boerin Lenders? Toen alle soldaten waren verdwenen pakte zij haar klomp, deed er enkele gloeiende kooltjes in van het kampvuur en daarmee schuddend onder haar schort kwam ze een klein uur later na zes weken eindelijk thuis met het vuur! Op de hoogte gebracht door een boodschap van zijn vrouw zette boer Lenders vanuit Horst met have en goed weer koers naar Blerick. Nauwelijks was de goeie man thuis of de officieren die nog in het kasteeltje waren ingekwartierd moesten hals over kop de wijk nemen. Ze waren nog wel zo galant om de boer en zijn vrouw een hand ten afscheid te geven, maar daarna sprongen ze dan ook snel op hun paarden en verdwenen in galop richting Baarlo. Ze waren nog niet uit het oog toen boer Lenders besloot te gaan kijken hoe ze het kasteeltje hadden achtergelaten. Tot zijn grote verbazing vond hij daar in de grote kamer op de massief eiken tafel drie lederen geldbuidels boordevol goudstukken. Soldij voor de soldaten!, flitste het door Lenders' hoofd. Hij rende naar buiten, greep in de stal zijn beste paard en zette in volle ren de achtervolging in. Waar hij precies de Franse officieren achterhaalde is niet bekend en het doet er niet toe. Maar feit is dat hij ze heeft ingehaald en hen het gouden kapitaaltje heeft terug gegeven. 

Toen ze in het dorp dit verhaal hoorden versleten ze hem voor gek. Wie was er nou zo stom de vijand achterna te rennen met geld dat hij had achtergelaten? Bijna iedereen liet weten de buit mooi in eigen zak te hebben gestoken. Maar zo was Lenders niet getrouwd. In de daaropvolgende jaren ging het de boer van Groot Baolder voor de wind. Hij boerde zelfs zo goed dat de dorpelingen gingen fluisteren ‘Lenders heeft dat geld helemaal niet terug gegeven, maar toch in eigen zak gestoken', ging het praatje. Als die dorpsroddel hem ter ore kwam ontkende boer Lenders steevast bij hoog en laag. ‘Ik ben eerlijk geweest’, placht hij te zeggen. ‘Dat het mij nu zo goed gaat, dat is het loon van de gerechtigheid’. 

En daarmee was de kous af. 

Uit: Dorpsverhalen; Ware gebeurtenissen uit de tijd tussen 1840 en 1940; Dagblad voor Noord-Limburg, maandag 10 maart 1980, pag.9 (Tekst: Lei Coopmans naar een verhaal van Tiel Gerards)

Oètgeslaote

De aafgeloupe waek heb ik dök mótte dinke aan det 18 jäörig Saoedisch maedje. Zelfs ziene naam wilt neet mièr oèt miene kop: Rahaf Mohammed al-Qunun. Geej zult toch zón dochter hebbe, det zich verzet taege de Islam, taege ut gelouf van de elders. Det neet 0èt-gehuwelik wilt waere, zoeë as det huùrt in de femielie.

Zoeë lekker waers taege de wil van zien elders, gewoèn opkómme veur zichzelf. Det maedje det mós worstele en aan zich zelf ging twièfele: ‘Zal ik maar un ind make aan mien laeve, of zeuk ik miene eige waeg?’. Wat bin ik bliej det ’t gekaoze haet veur ut laeve en wat waas ik bliej det ‘t asiel haet gekrege in Canada. En toch luùt ’t mich neet los, toch mót ik d’r aan bliève dinke wie verscheurd det maedje mót zien. Zien elders hebbe um ‘schriftelik’ verstoeëte, oètgeslaote boète zien femielie. Nao Saoedie-Arabië kin ut noeëts mièr truuk, want op aafvallige steit de doeëdstraf. Dus ouk oètgeslaote van zien moderland. Ik gun det maedje alle gelök van de waereld.

Lets zote we met un paar man beejein te klasjenere, en ik begós euver Rahaf. ‘Wao mak se dich toch drök euver?’, zag d’n eine. ‘Det kin beej ós gelökkig noeëts gebeure!’, zag d’n andere. Un duùdelikke vraog, un duùdelikke oètspraok. Maar det zat mich alweer aan ut naodinke, en det is gans wat anders as mich drök make. Maar det weej noeëts andere minse oètsloète . . . 

Ik zat mich achter de computer en schreef ut wäördje ‘oètsloèting’ ens op. Wie dök heb ik gezeen det minse woorte oètgeslaote? En gewoèn umdet ze ’n ander gelouf hadde, homo of lesbisch ware, ’n ander kleurke hadde, hièl gewoèn oèt Tegele kwame of wat alder ware. Hebbe we ós waal ens good besef wat det beteikent veur daen andere. Oètschelde, peste, achternao loupe, knièpe, oètsloète . . . of d’r un ind aan make. Ik gaef un paar (ónschöldige) veurbeelde. 

Hièl lang geleje, ik had unne nieje vrind en ik gaon um thoès aanrope um met te speule. Ik loup beej die minse achterum en roop ziene naam. Ièrs huùrde ik niks, maar effe later kwaam hae mich haole: ‘Kóm maar effe binne, ik mót nag aaf-aete’. Dus ik zat mich in de keuke naeve ut fernuùs. Zien moder kwaam de keuke in, zón staatse vrouw met unne té strakke scholk um. Miene nieje vrind zien vader zoot in ut kerkbestuur en zien moder waas actief in de katholieke vrouwenbónd. Dao geit dae kammezäöl veur mich staon en kiek mich indringend deep in de uigskes: 
‘Zoeë zoeë, zeg mich ens, wao bis dich d’r eine van?’.
‘Ik bin Jan Tietelaer oèt de Lieuwerikstraot nummer 13, mevrouw’, zeg ik netjes.
‘Zoeë zoeë, dan bis dich van dae óngeluivige mins dae noeëts nao de kerk geit’, zag ze. Dao beej schödde ze met de kop en priemde met eure wièsvinger rech tösse mien uigskes. En as of det neet genóg waas, keek ze d’r nag ens hièl kwaod beej. Ik woord hièl klein naeve det groeëte fernuùs en veulde mich inens hièl erg boète geslaote. Ut leet mich de res van d’n daag neet mièr los, en saoves aan de taofel meus ut d’r oèt:
‘Maham, vanmiddig deej un vrouw hièl nut taege mich umdet ózze pap neet nao de kerk geit’. 
Oei, det sloog in as ein bóm, ut woort hièl stil aan taofel. Ózze pap lag ziene soeplaepel op taofel en ik zoog det ’t um wat deej. Ziene kop leep roeëd aan, en ós mam bespaarde um ein oètbarsting:
‘Maar jóng toch, dien vader is d’n allerbeste en allerleefste mins van de ganse waereld, dae haet ut neet nuuëdig um nao de kerk te gaon. En die vrouw wet blièkbaar ut verschil neet tösse good-en-kwaod, anders had ze det noeëts gezag’. Ózze pap slörpde en genoot alweer van zien suupke. Maar ik zoog um naodinke. Wie hae d’n telder laeg hei, lag hae zien hand op miene kop en zag hièl euvertuùgend:
‘Tosse mich noeëts minse oètsluuts! En zeker neet veur dinger die ze zelf neet gedaon hebbe of niks aan kinne doon . . .’.
‘Det begrièp ik neet good, pap’.
‘Nou, hièl gewoèn, iddere mins is in ièrste aanleg gelièk. Ze kinne d’r niks aan doen as ze roeëje haor hebbe, eur vader beej de NSB waar, det ze lispele of nag in bed pisse. Pas as se dich in de waeg ligge, dan zaes se dao wat van.  En as se dich wat aandoon, dan houw se ze rech tösse de ouge’. Idderein aan taofel leet geschrókke zien ouge neerslaon op ziene eige telder en waas stil, ózze altièd grapjes-makende pap waas inens hièl meines. Ós mam had intösse de petatte op taofel gezatte:
‘Wie vuùl petatte wil se Piet . . ‘.

Un tiedje later gebeurde ut mich detzelfde nag ens, alweer door un moder van unne andere vrind van mich:
‘Bis dich d’r eine van dae mins dae lever nao de Wassum as nao de kerk geit?’.
‘Jao mevrouw, maar ózze pap dae meug det want det is d’n allerbeste mins van de ganse waereld. En as geej ut verschil wós tösse good-en-kwaod, dan had ge det geweite!’. Nou, die keek mich met aope moèl aan wie un kis wortele en ik veulde mich hièl gruuëts.

Ouk alweer wat jaore geleje, ik had un book geschreve euver mien femielie. Maar ze móste det waal beej mich thoès ophaole, dan wis ik metein wae det waas. En as ik dan nag vraoge hei euver daen tak van de femielie, kós ik det metein regele. Want in de archieve vónd ik allein gegaeves van veur 1900. D’r wuùrt aangebeld en ik doon aope. Steit unne aardige mins veur de deur, ik staek mien hand oèt en zeg: ‘Jan Tietelaer, kóm binne’. De man lach en zaet: ‘ouk Tietelaer’. Marijke beejt un tas kóffie aan, maar hae wilt neet. Want hae kin neet lang bliève en steit wat zenewechtig dreiend midde in de kamer. Ik gaef um det book en vraog: ‘Van welke Tietelaer bis tich as ik vraoge meug?’. De man vertelt det wat twièfelend wae zien vader en moder ware. Ik kièk op en zeg: ‘Ik dóch det die twieë kinder heie, eine zoon en un dochter?’. En de man löp alweer in de richting van de deur en zaet: ‘Ik mót gaon, miene vrind zit in d’n auto’. Toen pas veel beej mich ’t kwartje, dus ik zeg: ‘Potnondedjuu, gank um haole, d’r heuf beej ós nemus veur de deur in d’n auto te bliève wachte’. Wat bleek, de gooje mins veel op manne, en det woord neet geaksepteerd. Zien femielie had um boète geslaote, en gewoèn taege mich verzwege. 

Wie hae weg waas heb ik effe un träönke mótte laote, wie zoeë neet oètsloète. Zeg taege mich noeëts det weej gen andere minse oètsloète. Ik heb ’t te dök ervare, te dök mótte zeen en noeëts geaksepteerd. Ik maak d’r mich neet drök euver, ut luùt mich neet los. 

Rahaf Mohammed al-Qunun, ik dink aan dich en haop det ‘t dich good geit.