donderdag 31 januari 2019

Dreej bundels gold

Het vuur in het fornuis op boerderij Groot Baolder bij het gelijknamige kasteeltje in Blerick was uit die mooie lentemorgen. Boer Lenders en zijn vrouw waren vroeger opgestaan dan gewoonlijk want het waren zorgelijke tijden. 
De soldaten van Napoleon waren in aantocht en zouden spoedig Blerick bereiken. Boer Lenders had reeds voorbereidingen getroffen voor een evacuatie. Alleen de spullen die in het dagelijks leven niet gemist konden worden waren nog in de diverse vertrekken aanwezig. De rest was reeds ingepakt en zo veel mogelijk op karren geladen. De vlucht naar Horst kon elk moment beginnen. Potdomme, dat nu ook nog het vuur uit moest zijn. Moeder knoopte de plak om haar hoofd en begaf zich op weg naar de ruim een kilometer verderop gelegen boerderij Baasdonk om in een klomp wat gloeiende kooltjes te gaan halen. Nauwelijks op de terugweg, vuur in de klomp, klomp onder de schort en daarmee voortdurend schuddend om te voorkomen dat de klomp ging smeulen, zag de boerin ginds in de buurt van haar eigen woonstee een stoet paarden en wagens wegtrekken. Zouden de Fransen (?), dacht ze en begon harder te lopen. Het antwoord op haar vraag kwam even snel als onverwacht. Plotseling was ze omringd door een troep Franse soldaten te paard die haar onverstaanbare vragen stelden. In haar beste gebarentaal probeerde ze hen duidelijk te maken dat ze thuishoorde op gindse boerderij en dat ze haast had omdat ze mee wilde met haar man en kinderen, haar meiden en knechten, haar have en goed. De Franse cavaliers echter hadden andere plannen met haar en weken niet van haar zijde toen ze terugliep naar de boerderij. Ze kwam in een volslagen leeg huis. Boer Lenders had geen half werk verricht. Er was voor de Fransen niets te halen, behalve? De grote sopketel in de achterkeuken was geheel ingemetseld, maar de soldaten braken hem uit en besloten hem als kookpot mee te nemen naar hun kwartier in de bossen. Ook boerin Lenders moest mee. Ze wisten haar al gauw duidelijk te maken dat ze voor hen zou moeten koken. De koperen sopketel werd daartoe in het bos op stenen en keien gezet en bij boeren in de omtrek, die hun bezit niet zo snel in veiligheid hadden weten te brengen, haalden de Fransozen hun leeftocht uit de kelders en voorraadschuren. 
Zes weken lang heeft boerin Lenders voor de Fransen gekookt op een open plek in het bos, die sinds die tijd het ‘Fransesbosje’ wordt genoemd. Toen, even plotseling als ze waren gekomen moesten ze vertrekken op last van het hoofdkwartier dat in het nabijgelegen kasteeltje was gevestigd. De officieren die zich daarin hadden genesteld vertrokken echter nog niet. En boerin Lenders? Toen alle soldaten waren verdwenen pakte zij haar klomp, deed er enkele gloeiende kooltjes in van het kampvuur en daarmee schuddend onder haar schort kwam ze een klein uur later na zes weken eindelijk thuis met het vuur! Op de hoogte gebracht door een boodschap van zijn vrouw zette boer Lenders vanuit Horst met have en goed weer koers naar Blerick. Nauwelijks was de goeie man thuis of de officieren die nog in het kasteeltje waren ingekwartierd moesten hals over kop de wijk nemen. Ze waren nog wel zo galant om de boer en zijn vrouw een hand ten afscheid te geven, maar daarna sprongen ze dan ook snel op hun paarden en verdwenen in galop richting Baarlo. Ze waren nog niet uit het oog toen boer Lenders besloot te gaan kijken hoe ze het kasteeltje hadden achtergelaten. Tot zijn grote verbazing vond hij daar in de grote kamer op de massief eiken tafel drie lederen geldbuidels boordevol goudstukken. Soldij voor de soldaten!, flitste het door Lenders' hoofd. Hij rende naar buiten, greep in de stal zijn beste paard en zette in volle ren de achtervolging in. Waar hij precies de Franse officieren achterhaalde is niet bekend en het doet er niet toe. Maar feit is dat hij ze heeft ingehaald en hen het gouden kapitaaltje heeft terug gegeven. 
Toen ze in het dorp dit verhaal hoorden versleten ze hem voor gek. Wie was er nou zo stom de vijand achterna te rennen met geld dat hij had achtergelaten? Bijna iedereen liet weten de buit mooi in eigen zak te hebben gestoken. Maar zo was Lenders niet getrouwd. In de daaropvolgende jaren ging het de boer van Groot Baolder voor de wind. Hij boerde zelfs zo goed dat de dorpelingen gingen fluisteren ‘Lenders heeft dat geld helemaal niet terug gegeven, maar toch in eigen zak gestoken', ging het praatje. Als die dorpsroddel hem ter ore kwam ontkende boer Lenders steevast bij hoog en laag. ‘Ik ben eerlijk geweest’, placht hij te zeggen. ‘Dat het mij nu zo goed gaat, dat is het loon van de gerechtigheid’
En daarmee was de kous af. 
Uit: Dorpsverhalen; Ware gebeurtenissen uit de tijd tussen 1840 en 1940; Dagblad voor Noord-Limburg, maandag 10 maart 1980, pag.9 (Tekst: Lei Coopmans naar een verhaal van Tiel Gerards)

woensdag 23 januari 2019

Oètgeslaote

De aafgeloupe waek heb ik dök mótte dinke aan det 18 jäörig Saoedisch maedje. Zelfs ziene naam wilt neet mièr oèt miene kop: Rahaf Mohammed al-Qunun. Geej zult toch zón dochter hebbe, det zich verzet taege de Islam, taege ut gelouf van de elders. Det neet 0èt-gehuwelik wilt waere, zoeë as det huùrt in de femielie.
Zoeë lekker waers taege de wil van zien elders, gewoèn opkómme veur zichzelf. Det maedje det mós worstele en aan zich zelf ging twièfele: ‘Zal ik maar un ind make aan mien laeve, of zeuk ik miene eige waeg?’. Wat bin ik bliej det ’t gekaoze haet veur ut laeve en wat waas ik bliej det ‘t asiel haet gekrege in Canada. En toch luùt ’t mich neet los, toch mót ik d’r aan bliève dinke wie verscheurd det maedje mót zien. Zien elders hebbe um ‘schriftelik’ verstoeëte, oètgeslaote boète zien femielie. Nao Saoedie-Arabië kin ut noeëts mièr truuk, want op aafvallige steit de doeëdstraf. Dus ouk oètgeslaote van zien moderland. Ik gun det maedje alle gelök van de waereld.
Lets zote we met un paar man beejein te klasjenere, en ik begós euver Rahaf. ‘Wao mak se dich toch drök euver?’, zag d’n eine. ‘Det kin beej ós gelökkig noeëts gebeure!’, zag d’n andere. Un duùdelikke vraog, un duùdelikke oètspraok. Maar det zat mich alweer aan ut naodinke, en det is gans wat anders as mich drök make. Maar det weej noeëts andere minse oètsloète . . . 
Ik zat mich achter de computer en schreef ut wäördje ‘oètsloèting’ ens op. Wie dök heb ik gezeen det minse woorte oètgeslaote? En gewoèn umdet ze ’n ander gelouf hadde, homo of lesbisch ware, ’n ander kleurke hadde, hièl gewoèn oèt Tegele kwame of wat alder ware. Hebbe we ós waal ens good besef wat det beteikent veur daen andere. Oètschelde, peste, achternao loupe, knièpe, oètsloète . . . of d’r un ind aan make. Ik gaef un paar (ónschöldige) veurbeelde. 
Hièl lang geleje, ik had unne nieje vrind en ik gaon um thoès aanrope um met te speule. Ik loup beej die minse achterum en roop ziene naam. Ièrs huùrde ik niks, maar effe later kwaam hae mich haole: ‘Kóm maar effe binne, ik mót nag aaf-aete’. Dus ik zat mich in de keuke naeve ut fernuùs. Zien moder kwaam de keuke in, zón staatse vrouw met unne té strakke scholk um. Miene nieje vrind zien vader zoot in ut kerkbestuur en zien moder waas actief in de katholieke vrouwenbónd. Dao geit dae kammezäöl veur mich staon en kiek mich indringend deep in de uigskes: 
‘Zoeë zoeë, zeg mich ens, wao bis dich d’r eine van?’.
‘Ik bin Jan Tietelaer oèt de Lieuwerikstraot nummer 13, mevrouw’, zeg ik netjes.
‘Zoeë zoeë, dan bis dich van dae óngeluivige mins dae noeëts nao de kerk geit’, zag ze. Dao beej schödde ze met de kop en priemde met eure wièsvinger rech tösse mien uigskes. En as of det neet genóg waas, keek ze d’r nag ens hièl kwaod beej. Ik woord hièl klein naeve det groeëte fernuùs en veulde mich inens hièl erg boète geslaote. Ut leet mich de res van d’n daag neet mièr los, en saoves aan de taofel meus ut d’r oèt:
‘Maham, vanmiddig deej un vrouw hièl nut taege mich umdet ózze pap neet nao de kerk geit’. 
Oei, det sloog in as ein bóm, ut woort hièl stil aan taofel. Ózze pap lag ziene soeplaepel op taofel en ik zoog det ’t um wat deej. Ziene kop leep roeëd aan, en ós mam bespaarde um ein oètbarsting:
‘Maar jóng toch, dien vader is d’n allerbeste en allerleefste mins van de ganse waereld, dae haet ut neet nuuëdig um nao de kerk te gaon. En die vrouw wet blièkbaar ut verschil neet tösse good-en-kwaod, anders had ze det noeëts gezag’. Ózze pap slörpde en genoot alweer van zien suupke. Maar ik zoog um naodinke. Wie hae d’n telder laeg hei, lag hae zien hand op miene kop en zag hièl euvertuùgend:
‘Tosse mich noeëts minse oètsluuts! En zeker neet veur dinger die ze zelf neet gedaon hebbe of niks aan kinne doon . . .’.
‘Det begrièp ik neet good, pap’.
‘Nou, hièl gewoèn, iddere mins is in ièrste aanleg gelièk. Ze kinne d’r niks aan doen as ze roeëje haor hebbe, eur vader beej de NSB waar, det ze lispele of nag in bed pisse. Pas as se dich in de waeg ligge, dan zaes se dao wat van.  En as se dich wat aandoon, dan houw se ze rech tösse de ouge’. Idderein aan taofel leet geschrókke zien ouge neerslaon op ziene eige telder en waas stil, ózze altièd grapjes-makende pap waas inens hièl meines. Ós mam had intösse de petatte op taofel gezatte:
‘Wie vuùl petatte wil se Piet . . ‘.

Un tiedje later gebeurde ut mich detzelfde nag ens, alweer door un moder van unne andere vrind van mich:
‘Bis dich d’r eine van dae mins dae lever nao de Wassum as nao de kerk geit?’.
‘Jao mevrouw, maar ózze pap dae meug det want det is d’n allerbeste mins van de ganse waereld. En as geej ut verschil wós tösse good-en-kwaod, dan had ge det geweite!’. Nou, die keek mich met aope moèl aan wie un kis wortele en ik veulde mich hièl gruuëts.
Ouk alweer wat jaore geleje, ik had un book geschreve euver mien femielie. Maar ze móste det waal beej mich thoès ophaole, dan wis ik metein wae det waas. En as ik dan nag vraoge hei euver daen tak van de femielie, kós ik det metein regele. Want in de archieve vónd ik allein gegaeves van veur 1900. D’r wuùrt aangebeld en ik doon aope. Steit unne aardige mins veur de deur, ik staek mien hand oèt en zeg: ‘Jan Tietelaer, kóm binne’. De man lach en zaet: ‘ouk Tietelaer’. Marijke beejt un tas kóffie aan, maar hae wilt neet. Want hae kin neet lang bliève en steit wat zenewechtig dreiend midde in de kamer. Ik gaef um det book en vraog: ‘Van welke Tietelaer bis tich as ik vraoge meug?’. De man vertelt det wat twièfelend wae zien vader en moder ware. Ik kièk op en zeg: ‘Ik dóch det die twieë kinder heie, eine zoon en un dochter?’. En de man löp alweer in de richting van de deur en zaet: ‘Ik mót gaon, miene vrind zit in d’n auto’. Toen pas veel beej mich ’t kwartje, dus ik zeg: ‘Potnondedjuu, gank um haole, d’r heuf beej ós nemus veur de deur in d’n auto te bliève wachte’. Wat bleek, de gooje mins veel op manne, en det woord neet geaksepteerd. Zien femielie had um boète geslaote, en gewoèn taege mich verzwege. 
Wie hae weg waas heb ik effe un träönke mótte laote, wie zoeë neet oètsloète. Zeg taege mich noeëts det weej gen andere minse oètsloète. Ik heb ’t te dök ervare, te dök mótte zeen en noeëts geaksepteerd. Ik maak d’r mich neet drök euver, ut luùt mich neet los. 
Rahaf Mohammed al-Qunun, ik dink aan dich en haop det ‘t dich good geit.

dinsdag 25 december 2018

Baeje met de raoze zusters

’t Vaer van Baolder nao Steyl leet aan, de klep velt hard op de opriejstrook en schuùf effe door. Ik wach toet de minse d’r aaf zien en loup links veuraan nao de reling. Veur mich aan de euverkant van de Maas leet ut statige kloeësterdörp op Steyl in ’t winterzunke. ’t Is ièrste kersdaag en ik ben op waeg nao de raoze zusters. Vanmiddig bin ik effe allein en luuster naor de geluùde um mich haer. De Maas is hoeëg en kloets wild taege ’t vaer aan, d’n dieselmotor brómp zachjes ónder mien veut. Hoeëg in de lóch huùr ik ‘kroeë-kroeë-kroeë’, unne troep kroeënekrane trek in V-vorm nao ’t zuuje. Zal ’t de kómmende tièd dan toch gaon vreere?

De jas stevig toe en doorloupe euver de Kloeësterstraot nao ’t Heilige Geis-Kloeëster van de raoze zusters. De deur geit zwaor aop, d’r zit nemus in de stiltekapel, de stilte en de rös euvervalle mich. Stilte kin sóms beklemmend zièn, maar in dit geval is stilte gans natuurlik en rösgaevend. Ik gaon in de veurste bank zitte, hielemaol rechs. ‘n Paar maeter veur mich doemp un ièzere hek op, as se d’r good nao kieks óntdek se d’r allemaol aope gewerkde kruutse in, hièl apart. Maar ut sluut de stiltekapel kómpleet aaf van de zusters in de kerk, 't mak ze echte slotzusters dus. ’n Paar maeter achter det ièzere hek zit un aldere raoze zuster te baeje. Doeëdstil, de witte kap velt moeëj euver det raoze kleid wat ze druuëg. ’t Is un vlièmstrak gestreke kleid, en zelfs de ploeëje valle moeëj. Tösse ós twieë in zit neet allein det ièzere hekwerk, maar dao leet ouk un kribke met un kiendje Jezus, hièl gewoeën op de kalde vloer en hièl schaemel tegelièk. Links taege de moor steit un Mariabeeld op unne sokkel, zoeë half in de moor. Veur 40 cent kin se un waxine-lichje opstaeke, ik doon unne euro in d’n offerblok en staek d’r twieë aan. Ein vur emus dae doeën beej mich steit en ein veur emus wat wiejer weg oèt ós kringske.
Ik gaon weer zitte en kièk nao die raoze zuster. Veur wae zal die baeje? Wao zal die aan dinke? Eigelik duit ze nemus kwaod, maar of det baeje waal zin haet? Ik doot de ouge toe en besloèt dreej ónze-vaders en dreej wees-gegroetjes met eur mei te baeje. As ik de ouge weer aop doon is d'r niks veranderd, ’t blief muuskesstil. Alhoewel, ik bin röstiger gewaore want ónder ’t baeje dink se nerges aan en det mak diene kop laeg. ’t Veult good. Ik doon nag ein twieëde sessie: ik sloèt de ouge en baej dreej ónze-vaders en dreej wees-gegroetjes. Zièr waarschienlik neet met de raoze zuster met-euver bedink ik mich, want ik weit neet in welk tempo die baejt en meschiens is ’t waal ein Pruuzin.
‘Tingelingelingeling’ geit hièl zachjes un belke. De raoze zuster steit op en schrijdt weg. Un nieje raoze zuster schuùf euver de vloer nao veure, ze is un stök jónger. Ze geit stokstièf op de kneen zitte en bewaeg inens neet mièr. Zoeë geit det alsmaar door, achterein, daag-in daag-oèt, 24 oor aan ein stök. Nao nag ein paar blökskes ónze-vaders en wees-gegroetjes veul ik mich hielemaol zen, hièl óntspanne en unne gans laege kop. Ik loup hièl stil nao boète en blièf effe op det bordesje staon veur de deur. ’t Is stil maar toch huùr ik wat kleine geluùdjes, un veugelke, de Maas wièd op d’n achtergrónd. Röstig wandel ik truuk nao ’t vaer, ik loup achter un zich straevelend alder Duits echpaar aan. Ik staek de waeg euver en loup effe stevig door, want det gestraevel kin ik noow effe neet gebroèke.
Op ’t vaer truuk nao d’n Baolderse kant kièk ik nag eine kièr um. ’t Zunke schiènt neet mièr, maar ‘t kloeësterdörp op Steyl leet d’r prachtig beej. Twièfel euvervelt mich, mót ik det noow zeen as ein euverblièfsel van det verguisde Roeëmse laeve. Wao de minse taegeswäördig zich zoeë taege aaf zette? Of zien det de gróndleggers van ós autochtone christelikke westerse beschaving. Wat door die nieje allochtone minse zoeë aangevalle wuùrt? Ik weit ’t neet, en det mak idderein ouk maar veur zich zelf oèt. Ik meus ouk inens truuk dinke aan det bómvolle Sint-Pietersplein vanmorge beej dae Paus, dae eigelik niks zinnigs te zegge had. Ik mót dinke aan die stiltekapel, ik waas d’n enige veur ’t ièzere hek en achter det tralie-hek die enige zwiègend baejende raoze zuster. Waas det zinnig?
’t Deej mich effe good, det eurke op bezeuk beej de raoze zusters. Ze zegge dan waal niks, doon nemus kwaod en baeje 24 oor aan-ein-stök veur ós allemaol. Ik heb maar hièl efkes mei gebaejd, mót kinne, daen eine kier per jaor op ièrste kersdaag.
De heufs neet te gluive, allein te dinke aan wat kersmis eigelik is . . . .

vrijdag 14 december 2018

Weg met het ?

Ik hoord van de waek det un ‘allochtoonse’ schrièfster unne column geschreve had met de titel: ‘weg met het’.

Veur allochtone is det allemaol vuùls te ingewikkeld: ein kukske, het water, d’n euverkant. Dus kwaam zeej met un veurstel um alle lidwäörd truuk te bringe tot allein ‘de’. Veurtaan spraeke we veur ut gemaak van ós nieje landgenote euver: de kukske, de water en de euverkant. Simpel toch, maar allein van Dale schuùf neet en held nag effe paol.
Tuurlik mós ik dinke aan det pissträölke det aafgeloupe jaor ouk euver ós Blièricks is gekómme. Heb altièd gedóch det iddere taal un laevende taal is en det veranderinge zich geleidelik óntwikkele, röstig aan op ut ritme van de generasies, zachjes kabbelend wie de Majjem op unne zwoele zomerdaag. Nae, noow mótte inens alle diakritische teikens verdwiène. Ge weit waal, die teikens die baove, ónder of door letters waere gezatte um de oètspraak nag doeënder te benadere.

Gewoèn alle blaedjes mótte van d’n boum, en allein die alde knuup weite nag wie se ut mós oètspraeke. Heb nag ièrs ózze streektaalfunktionaris unne mail geschreve, maar dae wós gelökkig van niks. Toch zat ut mich aan ’t dinke, wie zuùt ein körsverhäölke d’r straks oèt?

De tevreje mins
De waas kald, dae nach. De iezige wind joog de snieje um de oeere en de minse die nag boete ware spoojde zich. Thoes borde de veur in de kachel. De taofel waas gedek, de kerse borde, de waas kersnach. Maar de inkele mins leep door de verleechte straotjes. Ziene rok waas gebaoge en hae leep door de kelt, zonder te weite wao haer. Nemus wachde op um. De hundje leep achter ‘m aan, met um zien nekske de halsbendje met de ster.
De mins dreide zich um, zoog de hundje en zien ouge begoste te straole:
'Bis se de waeg kwiet? Dan kinne we baeter beejein blieve!’. Doeen beejein onder de takke van de groeete spar pakde de mins de stok broeed en sneej de in twiee. Maar de wind floot nag fiener naeve de oeere en ut begos nag harder te sniee. 
'Kom’ zag de man, en zat de kraag van ziene alde verslete jas umhoeg, ‘laote we in die hut gaon schule’. Ut waas lekker werm in de struuje, en inens klonk de stum: ‘Schrik neet en loester, ik bin genne hond, maar unne tovenaer’.
‘Dich, unne tovenaer?’, zag de alde man verwonderd.
‘Jao. Vanaovend heb ik mich in unne hond umgetoverd, um daegene dae good veur mich is te beloene’, zag de tovenaer. ‘En dich bis de enigste dae good veur mich waas, zeg mich wat diene leefste wins is, en ik zal um vervulle’.
‘Ik wil gen groeete dinger en hob eigelik niks nuuedig’, zag de alde man, ‘maar ik hob waal altied unne hond wille hebbe’.
Hiel vruueg de volgende daag verleet de alde man de hut um wiejer te trekke. En ziene nieje vrind, de hundje, sjokde achter um aan.

'Nou leef minse, det vond ik vuùls te kaal, daorum doon ik d’r ein ech Blièricks körsverhaol achteraan.'

'n Blièrick körsverhäölke
’t Gebeurde op 24 december 1667, al daag lang waas ut ech gemein ozelig, en de scherpe wind sneej dich in ut gezich. De letste twieë nachte had ’t un dun läögske gesnieëd. Blièrick loog te straole ónder ein hièl dun wit lake, allein ónderbraoke door ut dónker slingerende lint van de Maas. Ut waas röstig op ut water, de meiste schippers loge thoès in de have.
Beej de Staay loge dreej gekoppelde schepe aan de wal, gelaje met kalk en leie met bestumming Grave. Un woeënscheepke met un kleine roef, dao achter unne ponton en dao weer achter unne nag kleinere vleeger. Dae numde ze zoeë, umdet met vare baove in de mas un klein veerkentig zeil hóng. De maasschipper Lei Ragay dörfde neet wiejer te vare. Zien vrouw leep op ut lets en loog in de kleine roef van twieë beej twieë maeter. Ze kós neet mièr mei helpe en allein met dreej buuëtjes, det ging neet. De schepe loge d’r al un paar daag en wie ik stiekem ging kièke had ik de vrouw hure bäöke. Ikke bin Baerke Versmisse, miene pap is vaerman, brouwer, boer, herbergier en d’n baas van de Staay. Wie unne gek rende ik nao hoès en zag taege ós mam:
‘Maham, die vrouw van dae schipper leet te bäöke . . .’.
‘Ik gaon zoeë waal ens kièke’, zag mien mam, vaegde zich de hand aaf aan de scholk en spoojde zich nao d’n ièrste boeët. Effe later kwaam ze truuk en leep metein nao ózze pap:
‘Goris, we mótte de kleine paerdstal vreejmake en niej vers hui d’r in legge, we mótte die twieë minse helpe’. Ózze pap hoord’aan eur stum det ut meines waas:
‘Ik gaon metein Katrien, kóm Baerke de mós mich met helpe’. En same makde we de kleine stal klaor, dae vas aan ós hoès loog. Ós eige twieë paerd, ózzen os en aezel snapde d’r niks van. Dao loog eure laege stal met oètdagend schoeën hui, en zeej mochte d’r neet mièr in. Wie we net klaor ware, kwame ós mam en dae schipper al gehäös aangeloupe. Gans volgepak met daekes en aetesgerei oèt d’n boeët. En die erm vrouw heel met allebei eur hand d’n dieken boèk vas en strómpelde d’r kreunend achteraan.
‘D’r oèt geej’, zag ós mam, ‘weg oèt dae stal, ut kin neet lang mièr deure. Goris, zets dich unne kaetel water op’. Ózze pap spoojde zich e-weg en ós mam richde de stal in as tièdelike slaopkamer. De vrouw woord veurzichtig taege de werme moor aan gelag en aafgedek met daekes. En Lei Ragaij stónd d’r wat ónbenöllig en beteuterd beej wie mien mam ouk-nag-ens taege um zag:
‘Waorum bis se neet um hölp kómme vraoge? Dien vrouw kin toch ónmeugelik bevalle in det kalde nate hok op diene boeët’. Inens begós de vrouw te schrieuwe en ‘t heel neet op.
‘Stil maar vruiwke, ut kump waal good’, zag ós mam, en taege ós: ‘Weg geej, gót maar in de herberg aafwachte, en zeg det dien vader zich spoojt’.
Binne in ózze herberg wachde we in spanning aaf, allein Lei batterde wie unne krolse kater haer-en-truuk door de kamer. Ut leek waal ore te deure. Inens huurde ik door de moor ’n kiendje kriète ‘waehh . . waehh . . waehh’. Lei en miene pap huurde det ouk en ze vloge de deur oèt nao de stal. En dao loge ze same in ut hui, ut jónk meuderke kletsnaat bezweit met un klein kiendje op d’n boèk. Ós mam wasde eur hand in de kaetel water en straolde: ‘Ut haet good gegaon, ut is un schoeën dochter’. De schipper veel bijna op zien vrouw van gelök en ik hoord’zien vrouw zegge:
‘Ut kump Katrien te heite, nao de vrouw van de herbergier’.

En wie det vruùger waas, un paar oor later woord ut kiendje al geduip. Ós mam had ut kiendje good in doke gewikkeld op euren erm, en ónder eure wieje keep gestop. Zeej leep veurop, ózze pap en Lei Ragaij dao achter aan, en dan ik weer op gepaste aafstand. Zoeë lepe we euver ut liènpaad naeve de Maas nao ’t Lambertuskerkske beej de Helling. Pastoèr stónd aan de kerkdeur en zoog ózze pap:
‘Amay Goris, hedde un kerskiendje gekrege’.
‘Nae menièr pastoèr, det is van deze schipper, we kómme um te duipe’.
‘Uh wel zunne, dan kómde gullie maar flot binne, dao is ut baeter as boète’. Ózze pastoèr hoot Pontanus, maar eigelik van hoès oèt Jan Verbrugge, en det waas unne Bels oèt de buurt van Averbode. En daorum praode hae zoeë raar.
Ut kiendje waas hièl braaf en woord geduip en ge-aolièd, en dao nao officieel ingeschreve as Catharina, dochter van Leonardi Regaij en Catharina Spanjaerts. En as getuùge Godefridi Versmisse en Catharina Brumioul, mien elders. Wat ware ze gruuëts.
Wie pastoèr ós de kerk oèt leet, waas ut al stikkedónker boète. Maar ut liènpaad waas good te zeen door det dun läögske snieë. Ikke leep weer gans achteraan, daoveur miene pap en de jónge vader. En veurop ós mam met klein Ketriènke, en ós mam zóng un hièl moeëj kersliedje:
‘De herderkes lage beej na-ha-hachte, ze heie de schäöpkes geteld’. Rechs veur mich doemde de kóntoère van de stadsmore van Venlo op, ik telde 14 brandende fakkels die eur flets leech aafgove aan de 14 steine taores van de vesting. Wie we de Staay naderde zoog ik links in ut veld twieë brandende fakkels, links en rechs naeve de paort van Fort Sint Michiel. Ut waas helder daen aovend, we zoge doèzende sterre aan d’n hemel wies aan Straole en ik zoog ein hièl heldere ster:
‘Kièk pap, dao steit de ster van Bethlehem’.
‘Nou, gekkie, loup maar door met diene kwats. Dalik lees se op diene snufferd’.
Beej de Staay aangekómme, lepe ós mam en Lei metein door nao de stal. En ik achter miene pap aan, wie we aan de andere kant van de Majjem hoorte rope:
‘Vaerman, meuge we euvervare . . .’. Ózze pap knoterde det ut vlegende vaer neet ging met kersaovend, maar ja, ózze pap leet noeëts emus staon en we schravelde same nao ut vaer. Haos aan d’n andere kant zag miene pap hièl druùg:
‘Noow zal se ut höbbe, dao staon de dreej wièze oèt ut oeëste. Maar waal verkleid as dreej Staatse soldaote van ’t Fort met un stök in de kloeëte’. Ze woorte netjes euvergezatte en pap zag taege eur:
‘En zoeë metein röstig aan geej, want d’r is zoeë juus un kiendje gebaore beej ós’.
‘Aohhh vaerman’, zagte ze met dreej man tegelièk, ‘meuge we hièl effe kiendje kièke?’.
‘Det is good, maar dan waal netjes gedrage anders meld ik ut aan de goeverneur’.
En zoeë lepe we hièl röstig de stal binne. Ketriènke loog in witte deuk gewikkeld in de met vers hui gevulde ruif van ós paerd. De jónge elders loge doeën beej-ein taege de werme moor, en keke mekaar deep gelökkig aan. Achter de ruif stónde ózzen ós en aezel te kièke nao det klein kerskiendje, det eure voorbak in beslaag had genaome. Det wónderschoeëne plaetje woord umfloers en beschene door ut zach-gaele leech van ós aolielamp. De dreej wièze oèt ut oeëste stónde twieë waeke te vruùg met aope mónd te koekeloere. Dreej groeëte ruige kaerels, óntroerd door dit kleine kiendje. Eine pakde un paar duite oèt zien tes en lag die beej ut kiendje aan de vutjes, d’n twieëde bleef neet achter en d’n derde greep unne verse mik van ónder ziene soldaote-keep en lag dae in ut hui. En geruùsloos verdwene ze in de richting van ‘t Fort.
Ózze pap en ikke lepe truuk nao de herberg. Zjuus op ut moment det we de deur aope makde, begós de klok van die kleine Lambertuskerk te luje: 'Bim - Bam - Bim - Bam'.
‘Zalig kersfiès Katrièn’, zag miene pap.
‘Unne gezaegende kers veur alle minse van Blièrick’, zag ós mam.
‘En ouk van mich’, zag ikke en veulde mich dae nach de groeëtste bófkónt van de ganse waereld.


woensdag 5 december 2018

Ós Blièrick(s)

Dinke aan Blièrick mak mich bliej. We mótte neet te vuuël näöle euver det ’t vruùger allemaol baeter waas, ik geneet gewoeën van de moeëje dinger die d’r van vruùger zien bliève hange in miene bums. Klasjenere met alde Blièrickse luuj mak mich weer effe gelökkig, mien eige modertaal te huùre en te kinne praote. Maar wao zit ‘m det noow in? En ech minse, ’t zièn toch ech de hièle kleine dingskes die ’t um doon. ’n Stripke op ’n letter nao links, ’n stripke nao rechs of twieë puntjes d’r baovenop. 
As ik weer ‘s in ’t dörp bin, dan wandel ik aaf-en-toe röstig ’n rundje Kloeësterstraot, Póntanusstraot, Maasbreesestraot en Steegstraot. Mièr is ós dörp eigelik neet, maar dan bin ik weer effe thoès. Ónderwaeg zeen ik det ’t dörp zien erm oètstrek nao de wieje umgaeving. De Laan, de Broekstraot, ’t Nieborgs, d’n Bokenderwaeg, d’n Breetsewaeg en d’n Baoldersewaeg. Allemaol van die hièle alde waeg wao euver ieuwelank de minse nao ’t dörp toe kwame of weer nao hoès ginge. Sóms met de tasse vol baodschappe, sóms met un stök in de hakke. 
As ik kièk op de landkaart, dan zeen ik det Blièrick wuùrt um-ermp door ’t nag landelikke Hou-Blièrick, Euverkaore, d’n Bokend en ’t volgebouwde Brook. Op ansichtkaarte van Blièrick zeen ik de schaarse euvergebleve monumente as Sur Meuse, de Pastorie, de Watermeule, ’t Canal du Nord of ’t Raodhoès aafgedrök.
Maar as ik weer Blièricks huùr praote, mak niks oèt wao, sóms zoeë maar erges op ’n terrasje, det mak mich bliej. Geej zult det ouk waal hebbe, as ge minse ós Limburgs dialek huùrt praote. Dan zeg ik taege mien vrouw: ‘Det zièn d’r oèt Zaerum, oèt Remund, oèt Haerle of wat wiejer oèt Mestreech’. Zelfs huùr ik ’t verschil tösse ‘t Venloos en ós eige Blièricks. Die van Venlo wille dich korteraaf wat zegge, zoeë van: ‘Kums tich fan Fenlo, hup tan’. Det klink wat korter, wat vrechter, zoeë van retteketet, die höbbe gen laesteikes nuuëdig. En die van Blièrick wille dich wat vertelle, die zièn ’n stökske op waeg nao Mestreech. Det mak ’t Venloos neet minder, zeker neet. Idderein helt van zien modertaal. Maar ’t Blièricks luuët de wäördjes danse in miene kop, d’r kump unne glimlach op mien gezich, ik waer effe gelökkig. Maar wao zit ‘m det noow eigelik in? 
As we ’t Venloos Waordebook aopeslaon, dan staon dao allemaol bekinde wäördjes in. Nou ja, d’r zièn nag waal wat wäördjes die se mis, en die meschiens nag allein in d’n Bokend of in Hou-Blièrick waere gebroek. En toch is d’r verschil. ’t Limburgs besteit oèt ’n rièk palet aan vuuël kleurige dialekte. En idder dialek, iddere taal is oeëts erges begós as gespraoke taal, pas later kwame d’r spellingsregels en toen woord ’t ein geschreve taal. En dao geit ’t noow meistal fout, d’r mót water beej de wièn waere gedaon. Sinds maart 1997 is ’t Limburgs officieel erkind as minderheidstaal ónder ’t Europees Handvest en in 2003 haet de Raod veur ’t Limburgs spellingsregels opgesteld. ’n Geweldige, bijna ónmeugelikke, taak um al die bónte kleure van det wièdse palet te vange ónder dezelfde regelkes. Laote we ’s kièke wat d’n dieke van Dale d’r van zaet. We laeze det spelle ‘uit letters vormen’ is, en ein letter is ‘een teken bij het schrijven gebruikt om een taalklank of een verbinding van klanken aan te duiden’. Dus as we Blièricks wille schriève dan mót det zoeë good meugelik in de gooje klankkleure benaderd waere. Want d’r is toch ein groeët verschil tösse ein broèd (bruid) en ’n broeëd (brood), en ouk tösse druùg (droog) en druuëg (draagt). En wat te dinke van ‘mien bóttramme zièn in de snieë gevalle’, leefs dreej verschillende ie-s in eine zin. Door ’n letter of ‘ne lettergreep ietskes op te rekke kriège we ’n gans andere beteikenis. Hièl moeëj is ’t verschil tösse èrm en erm, de huùrs duùdelik ’t verschil in oètspraak tösse einen èrm (iets mièr opgerek) en twieë erm (korter). En det is beej mièr wäörd, zoeë as met ós ónderdane: ein beìn en twieë bein. 
D’r zièn geregeld discussies euver ’t al dan neet weglaote van die verschillende laesteikens, zelfs des se Blièrick as Bliërick of as Blierick mós schriève. In mien verhäölkes probeer ik zoeë good meugelik de spellingsregels van de Raod veur ’t Limburgs aan te halde, maar vind ik waal det van Dale ouk groeët gelièk haet. En dus gebroèk ik de letterkes as: ‘tekens bij het schrijven om een taalklank of een verbinding van klanken aan te duiden’. 
Ik haop det ge mich blièf toestaon wie ik mien modertaal schrièf, en laot de letterkes neet retteketet oèt ’n ald tiepmesjièn aan óch veurbeejgaon, maar laot ze danse as ’n verfpenseelke op ós schoeëne Blièricks schilderieke.


zondag 2 december 2018

Tjeu Berden, een bijzondere Blerickse zoon

Mathieu Berden [1](1909-1986) is geboren op 20 mei 1909 in Blerick als zoon van Joannes Hubert Berden en Maria Petronella Titulaer.

Tjeu overleed op 7 maart 1986 in Maastricht. Zijn ouders woonden op de Pontanusstraat 18, z’n vader was winkelier, landbouwer en kaasboer. Daarnaast was zijn vader gemeenteraadslid van Maasbree, en later ook van Venlo. Tjeu had twee broers: Piet en Jacques, en drie zussen: Tine, Gertruda en Cato. 
Na de middelbare school brak een onrustige periode aan, wat ging hij verder doen? Er was nog geen School voor de Journalistiek. Tjeu ging voor die tijd heel ongebruikelijk zomaar op reis. Hij trok door Europa en het Midden-Oosten. Hij woonde zelfs kort op Sicilië. Op 12 mei 1934 verschijnt een stukje in het Blièricks van zijn hand in de Limburger koerier: ‘Geheim van de Tangkoel’. Vanaf 1936 verschijnen zijn teksten regelmatig in de Nieuwe Venlosche Courant. Van juli tot december 1937 maakte de 28-jarige Tjeu samen met zijn vriend Herman Steijlen een avontuurlijke reis naar de toearegs in Lybië, onderweg schreven ze samen reisverslagen voor de Nieuwe Venlosche Courant.  
Maar in 1939 vond vader Berden toch dat zijn zoon eindelijk eens serieus aan het werk moest. Hij regelde voor hem een betrekking op de gemeentesecretarie van Maasbree. De overgang van het reizende leven naar het gemeentelijke kantoor was (natuurlijk) niet zo’n succes. Na de Duitse inval haalde vriend en streekgenoot Mathieu Schmedts[2], de latere hoofdredacteur van Vrij Nederland, hem naar de Schweizerische Press Telegraph, een zogenaamd neutraal Zwitsers persbureau, waarvoor hij in 1941 correspondent werd in Berlijn.  
In het oorlogsjaar 1943 verscheen het boek ‘Journaal van een woestijnreiziger [3]’. Het was het verslag van de expeditie, die hij had gemaakt samen met zijn collega en plaatsgenoot Herman Steijlen (1910-1944). Het tweetal reisde met een motor gesponsord door de firma Cyrus. De tocht ging van Venlo naar Ghat, een oase diep in de Libische Sahara. Het boek is geschreven in de vorm van een terugblik op zijn reis in 1937. Pas op pagina 59 komt de lezer erachter dat de reis al in 1937 heeft plaats gevonden. En de twee reizigers ‘waren slechts dagbladschrijvers, journalisten van de binnenbrandjes-afdeeling, persrapaille. Doch eens per jaar overviel ons een niet te stillen onrust en dan lieten wij plotseling de binnenbrandjes branden, de kiesvergaderingen vergaderen en de jubilarissen jubileeren’.  
De oorlogsjaren bracht Tjeu in Berlijn door als buitenlands correspondent totdat hem in de zomer van 1944 de grond te heet onder de voeten werd – stiekem boodschappen de wereld in smokkelen was bij de Nazi’s niet populair. Uit zijn dagboekaantekeningen blijkt dat zijn journalistieke werk in Nederland resulteerde in artikelen in de Volkskrant en de Telegraaf. Hij had aan zijn tijd in Berlijn in die jaren veel goede contacten overgehouden. In Schin op Geul werd hij eens voorgesteld aan een oudere Duitse heer: ’Ich bin der gesamtdeutsche Ernst’ stelde die zich voor. Het was Ernst Lemmer, Bundesminister für Gesamtdeutsche Fragen, een goede kennis uit de oorlogsjaren en toentertijd collega van Tjeu. Later die avond zijn ze samen een biertje gaan drinken bij Frans Coumans in Schin op Geul, voor Tjeu een dagelijkse routine (altijd drie pils). De minister dronk vrolijk mee.  
Na zijn vertrek uit Berlijn dook hij onder in de Eyserhof (Eys), de boerderij van schoonvader van der Linden. Bij de bevrijding is hij met de Amerikanen meegetrokken als medewerker bij het onderdeel voor psychologische oorlogsvoering. Als zodanig verzorgt hij via Radio Luxemburg radio-uitzendingen voor krijgsgevangenen en dwangarbeiders in Duitsland en andere bezette gebieden. Op 4 mei 1945 krijgt hij dan de primeur van zijn leven: de capitulatie van Duitsland. Hij was de eerste journalist die dit nieuws aan zijn landgenoten kon melden, ’s avonds even voor negen uur, in pyjama en op zijn pantoffels.  
De oorlog is voorbij en Tjeu wil schrijver worden. Zijn vrouw May was daar tamelijk cynisch over: ‘Hij had toen het meest geniale idee van zijn leven, voor zichzelf beginnen en de kost verdienen met het plegen van literatuur. Dat kwam er op neer dat hij anderhalf jaar heeft zitten wachten op inspiratie en dat hij intussen het geld opmaakte dat we kregen toegestopt van onze ouders’. In die tijd schreef hij wel de novelle ‘Margraten, Holland [4]’, in eerbiedige bewondering opgedragen aan alle dode helden van het negende Amerikaanse leger  en aan alle Amerikaanse moeders die  deze helden hebben voortgebracht.   
Na deze woelige voorgeschiedenis verzorgde Tjeu reportages als redacteur van de Gazet van Limburg, zoals de krant toen heette, al noemde men het de ‘gezet van Mestreech’. Zijn nieuwe baan sloot aan bij zijn vroegere ervaringen: hij zat ongeveer twee keer per week in het buitenland. Nauwelijks terug en dan weer weg. Reportages over de meest verschillende onderwerpen. Maar na het verlies van zijn wilde haren werd hij vaste man voor de rechtbankverslaggeving, een bezigheid die hij ook nog na zijn pensioen voortzette. Hij deed dat werk ontzettend graag omdat hij genoot van de confrontatie met de totale diversiteit van mensen voor de rechter.  
Van 1957 tot 1972 woont Tjeu met zijn gezin in Schin op Geul (Schin). Mathieu Berden was in het dagelijkse dorpsleven toch een beetje apart. Uiteraard door zijn beroep, kranten-redacteuren kom je niet iedere dag tegen. Ook in zijn dagelijkse doen en laten was hij een min of meer artistiek buitenbeentje. Maar in ieder geval vriendelijk en sympathiek, belangstellend voor alles en iedereen. En in de loop der jaren ging hij er echt bij horen. Hij werd een vertrouwd dorpsfiguur. En ook al woonde hij voorheen elders, Schin was hem al lang vertrouwd en geliefd. Een fragmentje uit een brief die Tjeu in 1953 vanuit New York aan zijn vrouw May schreef : ‘Voor geen goud zou ik hier willen leven, in dit land, waar maar één wet geldt: geld, geld en nog eens geld. De levensstandaard is hier ontzaglijk hoog, maar iedereen heeft ook alleen maar tijd om voor deze levensstandaard te werken. Mechanisatie heeft de geest gedood. Ik geef heel New York cadeau voor Schin op Geul’. Dat was dus enkele jaren voordat hij in 1957 naar Schin verhuisde.   
In 1958 begon hij ook met zijn ‘Dagboek van Sjefke’, een meer dan populaire column over dagelijkse besognes, waarin zijn vrouw als ‘Philomeneke’ figureerde. Zij was de betweter, die zijn mopperende kritiek op tegenvallende dingen des levens pareerde. Zijn dagboek was ‘het ventiel van zijn ochtendhumeur’, zoals zijn collega het in zijn afscheidsartikel formuleerde, vol wijze grapjes, stokpaardjes, preekjes en knipoogjes. Eenvoudige maar eerlijke wijsheden waren dagelijkse kost. De illustratie bij het dagboek was Mathieu Berden ten voeten uit, vanonder zijn alpinopetje door een donkere bril naar de lezer glurend. Hij had veel fans, dat bleek uit dagelijkse karrenvrachten brieven. Zelf had hij als verklaring voor de populariteit van het dagboek: ‘Misschien omdat ik schrijf over de heel gewone dingen, die vlakbij de mensen liggen’. Hij haalde zijn onderwerpen inderdaad uit zijn dagelijkse omgeving, zijn wandelingen door het dorp of zijn dagelijks korte bezoek aan het café van d’r Frans[5]. Zo was er zijn kribbig commentaar in het dagboek toen de dienstplichtigen van 61-1 in de carnavalstijd voor militaire dienst moesten opkomen en de eerste weken de kazerne niet mochten verlaten. Onafgebroken van 1958-1972 verscheen 15 jaar lang iedere dag op pagina twee van de Limburger zijn column ‘Het dagboek van Sjefke’.  
Hij verhuisde in 1957 naar Schin omdat hij vond dat hun twee pleegkinderen, Hans en Rietje Bartelet, de ruimte moesten hebben. Het huis aan de Geulbrug gaf hij de naam het ‘Oude Tolhuijs’ en de vroegere Dorpsstraat werd door zijn bemoeienis  omgedoopt tot Tolhuisstraat. Ongetwijfeld heeft hij historische bronnen gevonden waarop deze naamsverandering is gebaseerd, maar daar moeten we nog eens naar zoeken. In het dorp werd hij een vertrouwd figuur. Bij het mannenkoor Inter Nos werd hij in mei 1962 erevoorzitter. Dat hij dat niet alleen een erebaan vond bleek twee jaar later:  toen het koor een plaatsvervangend voorzitter nodig had was hij niet te beroerd om van november 1964 tot december 1966 deze functie te vervullen. Een ongebruikelijke, omgekeerde carrière.  
Overigens vond een latere bewoner van het ‘Oude Tolhuis’, in zijn nagelaten papieren een niet gepubliceerde tekst uit 1949, een novelle met de titel ‘Biecht zonder absolutie’. Het gaat over een uitgetreden priester, die in het dorp Meerburg kapelaan is geweest. Aan die tekst moet hij jaren later nog gewerkt hebben, want er figureren twee caféhouders in met de namen Piet van Weersch en Frans Coumans. En ene Piet Reneerkens is de ongelovige. Van zijn grote betrokkenheid bij het Zuid-Limburgse dorpsleven en de natuur van het Geuldal en mergelland heeft hij niet alleen kond gedaan in zijn krantendagboek. Zijn bijdrage aan het boekje ‘Valkenburg’ in de Zwarte Beertjes-reeks is wat dit betreft interessant. Onder de kop ‘Een zwerver vond rust’ geeft hij een interessante mening over het Limburgse landschap rond zijn huis aan de Geul. Hij heeft dit ook bij andere gelegenheden aangegeven. Veel gereisd en gezien, maar in Schin vind je steeds iets van het mooie van elders terug, niet te veel en te mooi, maar wel de essentie. ‘Het heimwee naar een andere horizont, die mij vroeger soms tot een kwelling werd, is hier gestild’. En in de zaterdagbijlage van de Limburger 4 mei 1974 staat in zijn  afscheidsinterview ‘Sjefke klapt zijn dagboek dicht’ over Schin: ‘Hij heeft in Schin op Geul gewoond – in een van de mooiste historische huizen van Limburg – omdat hij vond dat de twee aangenomen kinderen die May en hij hebben grootgebracht, de ruimte moesten hebben. Toen ze ‘uitvlogen’ ruilde hij het landleven voor een flat in de stad’.   
In januari 1972, toen de kinderen op eigen benen stonden, zijn Tjeu en May verhuisd naar een appartement aan ‘t Koningsplein in Maastricht. Ruim twee jaar later, op 4 mei 1974 neemt Tjeu na 25 afscheid als redacteur van de Limburger, maar hij bleef wel nog even schrijven. Hij genoot 12 jaar van zijn pensioen, in 1986 is hij overleden, May in 1989.  
En het geheim van de Tangkoel nam hij voor altijd mee.



[1] Met dank aan Frans Vanmeulebrouk; De Limburger 4 mei ’74  ‘Sjefke klapt zijn dagboek dicht’ [2] Peter Mathijs (Mathieu) Smedts (Grashoek, 26 mei 1913 - Amsterdam, 11 augustus 1996), was een Nederlands journalist, schrijver en verzetsstrijder. Hij werd vooral bekend als hoofdredacteur van Vrij Nederland.
[3] uitgegeven in 1943 bij de Pelgrim in Eindhoven
[4] uitgegeven bij de Pelgrim in Eindhoven (1946); ook dit boekje is evenals het reisverslag door de Libische woestijn antiquarisch nog wel te vinden.
[5] Frans Coumans, de kastelein waar hij elke dag zijn drie pilsjes ging drinken

vrijdag 30 november 2018

Ut geheim van de Tangkoel

geschreve door Mathieu Berden 
De geschiedenis, die zich róndum de Tangkoel in Hou-Blièrick haet aafgespeuld, is al zoeë alt, det zelfs de aldste minse van Hou-Blièrick zich d’r niks mièr van kinne herinnere. Toen ter tièd waar 't in Hou-Blièrick neet pluùs. Die ónveiligheid kwaam aevel neet van de kant van de inwoeëners zelf, maar van boète. Róndum umgaeve door duustere bös en dich kreupelholt, booj de umgaeving van dit kleine dörpke, wao de huùs wièd verspreid loge, ein prachtige schuùlplaats veur allerhand saort minse, die d’r belang beej hadde det nemend anders dan zeej zelf wiste, wao zeej ware. Veural zigeuners hele d'r zich gaer verborge. Zoeë deej op eine zekeren daag 't geruch de rundte, det'r wir ein bende zigeuners in d’n umtrek eur kampe hadde opgeslage. Dit niètje brach de schrik d’r beej de minse in, want ze wiste maar al te good, wat det beteikende. S'aoves in de kefees en in de keuke beej de kachel woord'r nörges anders euver gepraot. As die zigeuners einmaol aan 't plundere sloge, stónde ze veur niks. Met d’n engs um 't hert ging me dae nach nao bed. Wat ze gevrees hadde, kwaam oèt. D’n ièrsten daag gebeurde d’r niks, en den twidden ouk neet, maar dreej daag later waar d’r op eine nach op veer plaatse tegelièk ingebroake. 
‘Dao hebste 't al!’ zagte de boere ónderein, en in alle huùs woorte de släöj nog ens degelik naogekeke. De volgenden daag woord'r nog wet ergers verteld. Veer maond geleje had Kuëb van Wullemen-Ties met d’n aldste jóng van Grate-Driek ruzie gehad, die zoeë hoeëg waar geloupe, det Kuëb zien mets oèt de tes gehaold had en zienen taegestander in de kefee had doeëdgestaoke. Vanaaf daen tièd had nemend Kuëb mièr gezeen, maar idderein waar d’r heilig van euvertuùg, det hae zich örges in de bös verborge had. En noow kwaam dao in-ens Sjang van Kaevershoaf met de tiejing, det hae Kuëb gezeen hat en det hae aan ’t hoof stónd van de zigeunersbende. De vurrige nach, toen hae toch neet kós slaope van d’n hoos, waar hae maar nao boète gegaon, en hat 't toen met eige ouge gezeen. 
’t Ièrste, wao Sjang 't vertelde, waar beej Naat in de kefee, en umdet Sjang noeëts loog, móste ze um waal geluive en idderein hat'r de mónd van vol. Zónder wet te zegge hat Boer Tang ouk geluusterd. Nièdig japde hae aan zienen bitter, leet 't glaeske nag ens vol make en sloog 't met eine sloek nao binne. Det niètje euver Kuëb zoot um dwars. Destièds hat Kuëb met zien dochter Nel wille vreeje, maar hae had um veerkant de deur oètgekaegeld. Vanaf daen tièd had Kuëb as eine wildeman door Hou-Blièrick geloupe en taege idderein had hae gezag, det hae Nel waal kriège zoe, al mós hae d’r de hièle femielie veur euverhoup staeke. Ouk de ruzie met Ties van Grate-Wullem, die zoeë ongelökkig waar aafgeloupe, ging um Nel. Hae had Kuëb noeëts vertrouwd en daorum zoot hae noow waal ein bietje in de rats. Dae kael waar toet alles in staot. En as Kuëb werkelik met de zigeuners ónder ein daeke loog, zoe hae 't um lastig genóg make. Hae ging nao hoès, trok zien zóndaagse bóks aan en stapde nao Blièrick um de veldwachter te waarschuwe. Heejnao ging hae maar metein door nao de stad, koch zich 'n hièl zootje petroeëne en ein niej jachgewaer. 
‘Zoeë’, zag hae content toet zien eige, ‘Chris is noow alt genóg, dae jóng mót ouk maar lière schete, 't kan nag good van pas kómme’. Ut waar zakke-duùster, toen hae s'aoves um tièn oor thoès kwaam. De blinde veur de keukeraam ware neet dich, maar gen piekelke leech kwaam um taege. Die kinne toch nag neet nao bed zien, dach hae óngerös. Zoeë vlot as hae maar efkes kós leep hae door d’n haof, um door de achterdeur nao binne te gaon. De deur stónd aope en in 't hièle hoès waar 't zoeë stil as op 'n kerkhaof. De kós de muùs aan de zölderlet hure kratse. As ter maar niks gebeurd waar. Toen hae de keuke binne strómpelde, steet hae direk met ziene voot taege wet zachs. Hae boekde zich en begós 't van alle kante te beveule. Morju, dao loog eine mins! De schrik sloog um inens um 't hert. 
‘Vrouw’, reep'e zoeë hert as'e kós, maar d’r kwaam gen antwaord. Hae huurde allein wie de gedaante op de grónd zich prebeerde te bewaege. Veurzichtig schravelde hae nao de lamp op de taofel, höfde 't glaas van d’n brander en heel ein zwaegelke aan 't leemet. Ièrs hièl zwaak, dan in-ens hoeëg vlamde 't petroleumleech door de keuke. Op de grónd loge zien vrouw, ziene zoon Chris en de maag, alle dreej aan hand en veut gebónde en unne prop in de mónd. Razelend euver zien hiele lièf boekde Sjang zich nao zien vrouw. Gelökkig, ze laefde nag. Met 't broeëdmets sneej hae de touwe door en haolde de prop oèt de mónd. Stièf kroop zien vrouw rech-op en 't erme mins begós van alteratie te bäöke. Sjang wis neet hoe hae zich halde meus, zenuwechtig trok hae zien bóks op en beet zich op de lippe, det 't blood'r oèt spadde. Um neet te laote merke hoe bang, det'e waar, veel hae oèt as 'n botte hièp:
‘Lik toch neet zoeë te kuùme en zek lever wat'r gebeurd is’. Met hakke en brök vertelde ze toen hoe Kuëb met waal tièn zigeuners 't hoès waar binne gevalle, eur gegrepe en gebónde had en d’r met Nel van door gegaon waar.
‘Mien broèdsdeil kóm ik morgenach waal haole!’, had Kuëb gezag toen hae wegging. 'En dae kump morgenach zeker truuk’, lamenteerde ze.
‘Wat mótte we beginne, wat mótte we beginne!’ 
Dae nach deej boer Sjang gen oug dich. Zien vrouw waar de schrik alwir te baove gekómme en loog röstig te snörke. Hae kós gewoèn neet slaope. Den hielen tied dóch hae maar aan 't dreigement van Kuëb. Morgenach zoe hae dus truuk kómme um Nel zien broèdschat te haole, maar dao zoe hae um 'n stekske veur staeke. Stiekum stónd Sjang op. In dn eike kas, ónder 'ne houp kleijer, had hae de ièzere geldkis verborge en die waar op 't ougenblik baordevol. Die zoe hae waal ens efkes in veiligheid bringe. As 'ne deef kroop hae door de achterdeur nao boète. Unne hónd schrók wakker en leet ein nièdig geblaf huùre, maar boer Sjang trok zich heej niks van aan. Midde door ’t veld verdween hae in de richting van de Tangkoel.  
De volgende aovend hadde boer Sjang, ziene zoon Chris, de veldwachter oèt Blièrick en ein stök of vièf boere oèt d’n umtrek zich in de buurt van 't hoès op de loer gelag. De meiste hadde ein jachgewaer naeve zich ligge en luusterde gespanne nao idder geluùd. De maon had zich verborge achter dieke wolke en makde alles zoeë zwart, det 'ne schouwvaeger d’r nog wit taege gewaes zoe zien. 't Waar al wièd euver middernach en de bure begóste al te dinke, det Kuëb maar zoeë wet gesmoeld had, toen Chris, dae de jóngste ouge had, op-ens emend mende te zeen. Ouk huùrde hae op 'ne aafstand van 'n twintig maeter de dorre tekskes krake, zjuus asof emend d’r op trooj. Hae makde de andere heej op opmerkzaam en gespanne bleve alle ligge luustere. De gedaante, die zich zwaak aafteikende taege d’n duustere achtergrónd van de denneböskes, kwaam hoe langer hoe dichter beej, zoeë dich zelfs, det Sjang dudelik Kuëb kós kinne. 
‘Dae zoe van ein kalde kermes thoès kómme!’, dóch hae beej zien eige. Kuëb bleef ein ougenblik stil staon luustere, en 't leek waal, det hae zich um woe dreije. Toen Sjang det zoog, kós hae 't nimmièr oèthalde. Op-ens klónk'r ein schot. Kuëb waar aevel neet gerak en vluchde de veilige bös in. As 'n raozende vloog Sjang, alle veurzichtigheid vergaetend, op en woe um achternao. De veldwachter zoog hoe Kuëb stil bleef staon, 't gewaer aan de schouwer loog en veur de twidde kièr klónk'r ein schot door de stille herrefs-lóch. Deze kièr waar d’r waal emend gerak. Sjang had de volle lading in de bors gekrege en veel veureuver op de nate bleik achter zien hoès. 't Waar zoeë vlot gebeurd, det Kuëb, veur det emend d’r erg in had, weer in de bös verdwene waar.
Eine van de bure leep zoeë vlot as hae maar efkes kós nao d’n dokter, maar 't zoe nimmièr nuuëdig zeen. Inkele minute nao 't schot storf boer Sjang in de erm van Chris, zónder good beej verstand te zien gekómme. Op 't letste moment kwaam hae ein bietje beej en terwièl hae met zien hand in de richting wees van de Tangkoel, smiespelde ziene stervende mónd:
‘Ut geld in de koel beej de viefde . . .’, maar zien krachte begove um. 't Geheim van de Tangkoel noom hae mei in 't graaf. 
Wièd en deep lik in Hou-Blièrick nag altièd de Tangkoel, rech taegeneuver de kerktore van Tegele. Ze is zoeë deep, zegge de minse, det 'ne stein vièf telle nuuëdig haet om op de grónd te kómme. Kuëb is later toch gegrepe en Nel kós wir nao hoès gaon, maar ziene broèdschat waar weg. Dae mót dao örges ligge ónder 't zwarte water van de Tangkoel. Wao? Det wet allein boer Sjang, maar dae is doeëd en kan 't taege nemes mièr zegge. 
Dit is de legende van de Tangkoel, die al zoeë alt is, det nemes ze zich mièr herinnert. Of ’t ièrlik gebeurd is, weite we neet, daoveur is 't ouk 'n legende, maar in iddere legende schuùlt 'ne grónd van waorheid, en wae wet, wat'r nag oèt gehald woord, as 't goldmenke van Gennep heej ens ging vreute? 
(Limburger koerier 12-05-1934)