donderdag 21 oktober 2021

Sjraar krieg un ald luifelke

Ik huùr gevlook beej ós achter in de paad, det kin d’r maar eine zièn. Toch gaon ik maar effe kièke, want meschiens velt d’r waal wat te lache. Ózze buurman schravelt door de paad met unne hiele groeëte alde luifel. As ut um oètkump haet hae las van ziene rök, maar as d’r wat te haole velt is dao noeits wat van te merke. Hae probeert unne luifel van zón veer maeter door zien paort de plaats op te dreie. Ik staon d’r beej met mien hand deep in de bóksetès, want as ik mien hölp aanbeej dan is de lol d’r te flot aaf. Hae haet det ganse geval horizontaal op zien baovebein ligge en probeert al schuùfelend d’n baog te neme. Hae steunt en hae kreunt en ut lök um van gens kante. Det zuuj hièl simpel gaon as hae det óndink wat mièr vertikaal zuuj halde. Maar dao kump dae knöppel neet op. Van d’n eelend velt hae achtereuver op zien kónt, klem tösse de moor en zien nieje aanwins:
‘Godvernondedjuu! Véronieieieie! Kóm mich ens helpe’.
‘Wat noow weer? Hebs se dich pièn gedaon?’.
‘Höf det dink ens op det ik d’r ónder-oèt kin’.
‘Wellek dink . . . ‘.
‘Dao wao se haos op steis stóm trut, gewoèn ophöffe van de grónd’.

Nao vuùl schelde, kuueme, rökke en schuùve kriège ze det dink oèteindelik achter op de plaats De rös is veurluipig effe truuk en dae vale gael-wit-gestreepde luifel leet nog mièr te verkómmere.
Un paar waeke later, ut geit gebeure, ik huùr Sjraar schelde taege zien vrouw. Flot nao boète en dao staon ze allebei. Véronie op unne keukestool helt det zwaore geval umhoeëg. Sjraar steit op un keuketrepke en helt met ein hand det dink taege de moor. In de andere hand un krietje:
‘Wie hoeëg mót-e kómme te hange?’.
‘Ik weit ut neet, zoeë is ut waal good dink ik’
, zaet Véronie.
‘Dinke mós se aan mich euverlaote! Zoeë kump-e te hange’. Ik kin ut neet naolaote en scheet in de slappe lach.
‘Pssst Jan, kóm nao binne, die kinne dich toch huùre’, zaet Marijke. Maar dit laot ik mich neet óntneme. Ik haol mich binne un tas kóffie en gaon d’r mich ens good veur zitte. Met un vuuls te bótte baor waere ach gater in de moor gemak. Veer aan ózze kant en veer baove eur achterdeur. Wiebelend op zien keuketrepke probeert hae wat extra krach beej te zette. Vlokend op die baor die tergend langzaam de moor ingeit. Twieë plate waere aan de moor geschroèf en Véronie mót kómme helpe um de luifel d’r in te hange. Nao dreej kièr ‘Stóm guij scheet ens wat op’, lök ut Véronie eindelik. Allein Sjraar is nog wat aan ut klungele: ‘Jao, aan diene kant is det mekkelik . . . ‘. Sjraar kruup van zien trepke en kiek gruuets nao ziene nieje luifel. Nog gruuetser dreit hae aan de slinger en de twieë knik-erm strekke zich oèt en de luifel wuùrt un vaal gael-wit aafdaak.
‘Hink-e zoeë good’, vruueg hae aan Véronie. Det wilt nao boète kómme maar det geit neet. De deur stoeët taege ein van die knik-erm. Ut schravelt zich d’r toch tösse-door nao boète en bekiek zien niej schaduwplekske veur de zomer.
‘Hae hink vuuls te lieëg! De deur geit neet aope en det dink hingk veur de raam in de kamer. Noow kin ik neet nao boète kièke’.
Sjraar duit dreej stappe nao achter, griep nao ziene kop en ik weit zeker det hae noow gevaorlik dreit met zien schael döp:
‘Godverdegodverdegodnondedjuu . . ‘, huùr ik um minstes tieën kièr achterein oètrope en dan idders kièr harder.
Met vuul gesakker, gevlook, gekuuem wuùrd det ganse geval weer van de moor aafgehaold. Ik bin intösse nao binne gegaon veur mien twieëde tas kóffie en vertel ut relaas aan Marijke:

‘Astebleef Jan, gedraag dich un bietje en lach neet mièr zoeë schaterend. Wat mótte de minse dao neet van dinke?’.
‘Dinke mótte ze aan Sjraar euverlaote’, zegk ik en zeuk mien plekske weer op veur ut volgende bedrièf van miene buurman is klusser.
Sjraar en Véronie vechte intösse taege un echscheiding of sollicitere nao de volgende partnerruil. Sjraar mak ach nieje gater, veur de zekerheid maar unnen halve maeter hoeëger. De keukestool van Véronie mak plaats veur de keuketaofel en Sjraar balanceert op laeve-en-doeëd op de baoveste traej van zien keuketrepke. Ik heb kómpassie met die baor die nog traoger ach gater mót make. Ik kin ut neet naolaote en zegk:
‘Good gereidschap en un gooj vrouw zien ut halve werk, hè Sjraar’. Hae zaet niks, maar kiek mich gevaorlik dreiend met die schael döp aan. Oèteindelik hink det geval keurig net ónder de slaopkamerrame en Sjraar luuet die knik-ermkes weer strekke. Ik huùr um in zich zelf mómpele en hae rup:
‘Kóm us kièke of hae zoeë good hink’. Véronie huppelt noow zónder obstakels nao boète en sleit de hand veur ut gezich:

‘Nae Sjraar, det kin neet! Noow hink-e te hoeëg, heej hebbe we ech genne schaduw van!’. Sjraar stik zien hand in de lóch, op zeuk nao steun van hoeëgere machte. Dan sleit hae met allebei zien hand op de kneen en sprik haos smekend:
‘Och miene leeve God, wat noow? Help mich astebleef want ik weit ut neet mièr’. En God verhuùrde um en steurde op det moment ziene schoeënzoon achterum:
‘Aah jung, wat bis se noow weer aan ut doon?’. Sjraar dreit zich um:
‘Ik weit ut neet mièr. Ik probeer miene nieje luifel op te hange. Ièrs hink-e te lieëg en noow hink-e weer te hoeëg. Die vrouwluuj weite noeits wat ze wille . . . ‘ . Ziene schoeënzoon löp nao dae luifel en kiek ens umhoeëg en schuut in de lach:
‘Wat bis dich toch unnen höllewölle, dich kins ouk ech niks’. Sjraar löp met aafhangende schuiwerkes op um aaf en loens met zien schael döp en aope moel ouk umhoeëg.
‘De kins nog ens tachetig van die gater d’r beej make, maar met die twieë stelschroève kins se dien schaemel luifelke presiès stelle wie Véronie ut wilt hebbe’. Ik verslik mich haos in miene kóffie en schater ut keihard oèt van ut lache. Sjraar huùrt det, kiek mich aan en ik zeen um wild rolle met zien schael döp. Hae kiek nao die stelschruufkes en luùt zich met gestrekde erm achtereuver valle op zien zevendehandse tegels.

Marijke kump nao boète: ‘Jan, noow is ut waal good, kóm nao binne’. En as ik un eurke later mich toch weer nao boète waog zitte Sjraar, Véronie en eure schoeënzoon  gezellig ónder ut luifelke. As-of d’r niks gebeurd is same aan de kóffie. In de weldadige schaduw van un vaal gael-wit luifelke.

maandag 18 oktober 2021

Sjraar mak un aafdaekske

Ós moèje conifere zien al unnen hièlen tièd gesneuveld veur ut Sjraar-kalifaat. Marijke haet gezörg det die lillike schutting langzaam greun kleurt met hoeëge plante d’r taege en vuùl van die kleine plentjes dao weer veur. De herfs is begós, ut weit, ut raegent en ut is kald. Aan d’n andere kant van de schutting is ut alweer unnen tièd té röstig. Die alde greune en broène schuttinge haet Sjraar inein gefiespernöld nao un kniènshok. Werkelik, ik zuuj mich as knièn rot schame um in zón bouwval te mótte hoèze. Maar die ein groeëte half verrotte schutting steit nog oètdagend te wachte.

Op unne gojjen daag kóm ik truuk van de Pope. Ut raegent det ut zeik en kletsnaat kóm ik thoès achterum. Ik maak de paort aop! Wat is det . . . ? As un echte waterval klettert ut water van ut Sjraar-kalifaat beej ós in de paad. Haet dae ónneuzele extremist un aafdaak gemak van die letste schutting. Gewoèn baove op de rand van zien scheur gelag en dan laote röste op ós nieje schutting. En dan aafgedek met blauwe plastic dae gegarandeerd geschoep is erges op unnen bouw. Marijke steit mich op te wachte en zaet: ‘Hebs se det gezeen wat hae noow weer gedaon haet?’. Ik gaef gen antwaord en loup nao de gank um mien nate kleier oèt te doon. Daen botte knaok wet altièd oèt te kiene as Marijke en ik tegelièkertied nao ut werk zièn. Nog erger as de Taliban in Afghanistan sleit dae geniepig ziene slaag.
Wie kómme we heej weer vanaaf? Saoves bel ik miene zoon op, dae haet unne gojje vrind dae hendig is met holt. Ik vertel um ut verhaol van ut aafdaekske van Sjraar en ik huùr emus duchtig vlooke aan d’n andere kant. Ik zegk: ‘Maar röstig aan, we wachte maar ièrs det ut weer druueg is’. We trekke ós plan en de volgende zaoterdigmorge schiènt d’r zelfs un herfs-zunke. Dae vrind van miene zoon steit met zien bestelbus veur de deur. Zón groeëte hand-cirkelzaag wuùrt achterum gesleip en miene zoon löp d’r achteraan met un bouwtrepke. De zaag wuùrt aangeslaote en ut aafdaekske 15 centimaeter euver de volle breidte binne de grenze van ut kalifaat aafgezaag. Miene zoon en ik halde ut nog efkes vas wies ut gans doorgezaag is en laote dan gelièk los. Met un geweldig gekletter velt die rot-schutting nao ónder. Sjraar, Véronie en euren erme hónd kómme alledreej aeve hard blaffend nao boète. Sjraar schrièuwt:
‘Wat hebs se noow met mien aafdaak gedaon?’. Ik kièk um hièl stóm aan:
‘Aafdaak? Ik zeen gen aafdaak!’.
‘Ik bel de pliessie’, rup Véronie met un euverslaond stumke.
‘Noow maar effe dimme, kóm maar achterum, de kóffie steit klaor. En de pliessie hoof se neet te belle, det heb ik al gedaon’, zegk ik.

Maar wat ze neet weite, is det ik de zaak wat besodemieterd heb. Ik heb eige-hendig unne keurigen breef opgesteld op breefpepeer van de Gemeinte Venlo. Keurig heb ik in ambtelijke taal beschreve det ut ‘hemelwater’ noeits beej de bure meug aafwatere. Det de bure 15 centimaeter op eige terrein det water mótte opvange in un gäöt die weer aangeslaote mót waere op de riolering. Sjraar dreit weer gevaorlik met zien ouge, de moel velt wièd aope en ik zeen un dröppelke kleek hièl traog euver zien kin loupe. De kalief van ut kalifaat en zien vrouw verslikke zich haos in ózze sterke kóffie.
‘Wat noow’, zaet Véronie, ‘wao mótte we noow de fietse druueg neerzette’.
‘Wach effe’, zaet Sjraar en kiek mich aan: ‘Laot mich daen breef ens laeze’. Maar ik hald daen breef stevig taege mich aan en zegk:
‘Hoho, det haet mich 1200 euro aan leges en advekaot-ore gekos. Det mós se zelf maar regele en aanvechte. Maar as dich un aafdaekske wils, dan mós se dich waal aan de regels halde’. De vrind van miene zoon fluustert d’r nog achteraan:
‘Ik kin dich waal un moèj aafdaekske make veur 1200 euro, zoeë gepiep!’. Sjraar dreit weer gevaorlik met zien ouge en löp nao hoès: ‘Nog in gen 1200 jaor betaal ik det veur un aafdaekske’. Véronie sloebert ut letste sluukske van de kóffie nao binne en dribbelt achter um aan. D’n hónd twièfelt en blief nog effe beej ós, zón lekkere hóndekukskes wie van Marijke krièg hae blièkbaar thoès neet.

Ut wuùrt weer röstig in ut kalifaat. Nou ja, laote we zegge tamelik röstig. Want de volgenden daàg waas de knièn oèt zien schaemel hok weite te óntsnappe en had un gaat ónder ós moèje schutting gegrave. Hae huppelde hièl bliej rónd en veulde zich bes good thoès beej ós in ut greun. Dao kump daen botkop baove de schutting:     
‘Haej! Hebs dich ózze knièn gezeen?’.
‘Ouk gojje morge Sjraar, welke knièn?’.

Sjraar haet de hek gezaag

Beej ós naeve woeënde Sjraar en Véronie, ut ware allebei neet de slumste. Wie ik begrepe had ware ze aan mekaar bliève plekke nao unne partnerruil. Die twieë die ièrs mochte keeze ware noow gelökkig met-ein en die beej ós naeve zote met-ein opgescheep. Ik kós mich good veurstelle det die twieë andere bliej ware det ze d’r vanaaf ware. En noow woeënde die twieë gewapde beej ós naeve. Ze ware allebei zoeë óntzettend stóm det ik d’r noeits kwaod op kós waere. En we hebbe d’r dök genóg raeje veur gehad. Zeker in ut geval van die hek. Tösse ós in stónd un prachtige conifere-hek. Marijke heel ze good beej zoe-det ze neet te hoeëg en zeker neet te breid woord. Un prachtige greune dichte hek, hièl wat anders as zón duuedse schutting. Maar op unne gojje zóndigaovend kwame we thoès van un wiekèndje beej mien schoeënmoder. We kómme binne en d’r leet un pepeerke in de gank. Efkes later huùr ik ut Marijke haos oètschrièuwe: ‘Ut zal toch neet’. Ut douwde mich det smoezelig pepeerke in de hand wao met kiepe-puuetjes koeterwaals op stónd geschreve: ‘Schrik maar neet want Sjraar haet de hek gezaag’.

Marijke rent nao boète en sleit de hand veur ut gezich. Al zien moèje conifeerkes op 20 centimaeter baove de grónd zoeë maar plómpverlaore aafgezaag. Ik heb de grutste meujte um Marijke te truueste en taege te halde. Same staon we te kièke nao dae griebes aan d’n andere kant. We spraeke aaf det we ens aafwachte hoe Sjraar en Véronie heej op gaon aktére. Maar in de kómmende daag kómme die twieë neet de deur oèt. Normaal is d’r binne en boète vuul tamtam, maar noow niks-nada-noppes. Dae woensdig kóm ik thoès en Marijke steit boète met Véronie te praote. Sjraar waas de hek muùg en woel d’r un schutting neerzette. En ik meus de strónke maar oèt de grónd haole want det kós Sjraar neet met ziene zwake rök. Ouk zoog ik det hae waal met ziene zwake rök achter in d’n haof van die groeëte zevende-hands tegels had gelag. En potdomme ouk nog zón vièrtig centimaeter op ózze grónd ‘want det kwaam net zoeë oèt’. Zónder wat te zegge kiepde ik die tegels weer truuk op ziene kant en spande van daen blauwen draod van de Pope presiès tösse ós in. Sjraar bleef de kómmende waek binne en leet zich neet blikke. Dae loog met gezónde knäök op zien lui ziej sigretjes te fiempe.

Nao un paar waeke zoge Marijke en ik det Sjraar van die alde kepotte schuttinge aan ut verzamele waas en Marijke had ut neet mièr. De ein waas greun, de ander dónkerbroèn en nog ein half-hoeëg en leechbroèn. Ik stelde Marijke gerös en makde un aafspraok met Faosse oèt Bree. Marijke moch un óngewinste schutting oètzeuke en de priès veel met 1200 euro neet taege. Noow waas ut wachte det dae schalevaeger zich boète waogde. Det deurde nog effe, maar ik kreeg um oèteindelik te pakke:
‘Haej Sjraar, wie geis se det gaat weer netjes dichmake?’.
‘Wie zoeë, welk gaat, ik zeen niks?’.
‘Die moèje conifere van mien Marijke die se vermoord haes!’
'Aoh, die waas ik zat, maar ik zet d’r met miene schoeënzoon un moèje schutting veur in de plaats’.
‘Toch neet dae krempel dae dao taege dien scheur steit?’.
‘Jao . . . , det is nog good holt‘.
‘Zulle we det deze kièr neet wie zich det zoeë huùrt ièrs euverlegge?’.
‘Wie zoeë euverlegge, ut wuùrt toch toe gemak’.
‘Ik heb Faosse gevraog um dao un nette schutting te laote plaatse. We hebbe un offerte van 1200 euro. Dink d’r maar ens euver nao of we det same kinne doon!’.
Sjaar dreit gevaorlik met zien schael döp, löp richting achterdeur en ik huùr um knotere: ‘Nog in gen 1200 jaor betaal ik dao aan mei’.

Marijke en ik wachte neet langer en laote oèt eige tes toch maar die schutting zette. Faosse haolt keurig die strónke oèt de grónd, plaats un óngewinste maar toch moèje schutting en Marijke zet d’r wat greune plentjes veur.
‘Det zuùt d’r bes moèj oèt’, zeg ik taege Marijke, maar ik zeen aan zien gezich det ut zien moèje conifere mis. Die twieë van beej ós naeve laote zich neet blikke, maar we zeen ze aaf en toe waal stiekem nao boète spienze.

Twieë daag later kóm ik boète en wat zeen ik dao! Unne lillike betónne schuttingkater kiek mich rech aan! Haet dae schalevaeger zón lillik kunsbieës aan de schutting gehange. En det kiek ózze kant op en ik weit wie Marijke dao euver dink. Dus ik schuùf det mormel van de schutting en huùr aan d’n andere kant iets kepot valle. In de waeke dao-nao zeen we verroesde häök aan ós moèje schutting wao-aan zwaore plantebakke kómme te hange. Ós moèje schutting kin det geweld neet aan, dus mót Faosse truuk kómme um met wat pergolaatjes aan ózze kant de zooi te versterke.

Ut is zónne zwoele zomeraovend, we zitte achter in ózzen haof wao Marijke un greun hukske haet gemak met gen oètzich op die hek. Die beej ós naeve hebbe bezeuk, altièd leuk um mei te luustere. Schaele wazel is d’r niks beej. Dae Sjraar is nog stómmer as ut achter-ind van un verke, werkelik! Sterker nog, as hae ein oug toe duit, liek hae d'r zelfs op. Inens mak ut bezeuk un serieuze opmerking:
‘De hebs waal un moèje hek Sjraar’.
‘Jao, die heb ik laote zette door Faosse oèt Bree’, zaet Sjraar.
‘Gojje kwaliteit, gans wat anders as det kniènshok van die alde schuttinge’.
‘Jao, die hek haet mich waal mien ganse maond-oètkièring van de sociale gekos’, zaet Sjraar.

Marijke en ik kièke mekaar met aope mónd aan.

vrijdag 24 september 2021

Ut dörp

Det moèje leedje van Wim Sónneveld speult op de radio. Herfsblaedjes valle van d’n boum, raegendröppelkes valle op de roète. Ein nostalgisch geveul kump as un vóchtige daeke euver mich haer. Ik maak mien eige wäörd en mièmer wie ut oeits waas en wie ut noow gewaore is.

Wae wet d’r nog wie ut oeits waas
Wie buuetjes dobberde euver de Maas
Die ker met paerd sjokde nao de scheur
Ut raodhoès met un pómp d’r veur
Unne zandwaeg slingerde tösse ut kaore
Ut vieje, un boerderiej leet stil verlaore
Tösse boereblome en un hoeëge heg
Ut liek noow allemaol zoeë wièd e-weg
Un paar straote maar, un kerkske en un plein
Wat lieëge boerehuuskes doeën beejein
Ik verlang dao nao truuk minnige kièr
Ós dörp, ut is d’r al zoeë lang neet mièr

Ós dörp waas oeits hièl euverzichtelik, ut ware maar un paar sträötjes. Hièl pittoresk en verschrikkelik moèj gelaege aan de Maas. Wat huùzer aan beids kante van de Kloeësterstraot, Averbodestraot, Maasbreesestraot en de Pontanusstraot. Det waas ut al, det waas ut dörp. Al hote die straote in vruùger jaore nog gans anders: de Koestraot, Groeëte Meulewaeg, Breetsewaeg en de Hoeëgstraot. Ut kleine Lambertuskerkske van 30 beej 15 maeter met zien täörentje loog schuùns aan ut Kerksträötje richting Sur Meuse. Veur de kerk loog un plein wao ut zich smeis aafspeulde as d’r wat te doon waas.

In unne wieje halve cirkel woort ut dörp umslaote door Hou-Blièrick, Euverkaore, d’n Bokend, de Wielder en ut Brook. Idder buurtschap had zienen eige zandwaeg rech-aan op de kerk. Want nao de kerk det meuste ze toen haos idderen daag, en nao de mis weer flot euver die zandwaeg op hoès aan. Euver d’n Baolderswaeg richting Baolder, duùdelikker kin ut neet. D’n Breetsewaeg nao Bree met de Beeretwaeg as aafslaag nao Hou-Blièrick. D’n Bokenderwaeg leep nao d’n Bokend met twieë aafslaeg nao Euverkaore (Rietjeswaeg) en Maassenhaof (Maashaofwaeg). Euver ut Nieborgs spooide ze zich nao de Wielder. En euver de Broekstraot (Pepijnstraot) nao ut Brook met un aansloèting op d’n Horsterwaeg nao Hors.

D’n tièd stónd neet stil. Op ut ind van de negetieënde ieuw kwaam de groeëte werkplaats van ut spaor, efkes later woord de niej kazerne gebouwd. Hièl vuùl minse oèt ut ganse land ginge woeëne en werke in Blièrick. Ut klein Lambertuskerkske makde plaats veur die groeëte Antoniuskerk. Al flot waas die ouk al te klein en d’r kwaam un nieje parochie met un nieje groeëte Lambertuskerk. D’r woorte nieje straote en pleine aangelag zoe-as de Lieuwerikstraot, Mezekampstraot, Blariacumplein en Excelsiorplein. Ut dörp barsde oèt zien voege en ut heel neet op. Nieje bedriève en nieje minse vestigde zich in Blièrick.

Tösse de raegendröppels kièk ik nao boète door de roète. Ós dörp, ut is d’r al zoeë lang neet mièr. De autobaan wies noow de waeg nao Venlo-Wes. Blièrick, Hou-Blièrick, Euverkaore, d’n Bokend, de Wielder en ut Brook zitte vas aanein gebouwd. Duuedse wièke met wat gecultiveerd greun d’r tösse. Opgeslaote tösse de A67, A73 en de Maas. De mach en ut geld hebbe ós dörp neet vuùl goods gebrach. Ik huùr de letste regels van Wim Sónneveld:

Wie ik naeve ut tuinpaad van ós thoès de hoeëge buim zoog staon.
Ik waas un kind, wie kós ik oeits bedinke.
Det dit veurgood veurbeej zuuj gaon.


woensdag 22 september 2021

Doot maar un alcoholvreej

Ut is moèj waer naeve de Maas maar toch wat vuùl wind en iets te fris um wiejer weg te fietse. Ik zeuk un beschut plaetske beej Sur Meuse op ut terras en bestel mich un tas kóffie met un stök rièstevlaai. Ik bin allein en ik huùr mien vrouw in mien oère fluustere: ‘Alweer rièstevlaai, waorum bestel se dich neet ens wat anders’. Maar ik kin ut neet helpe, rièstevlaai met slaagroum met van die chocoladefrutzelkes d’r op. Héérlik, ut water löp mich in de moel!

Kump zónne aldere mins zoe-wat van miene laeftièd beej mich staon. Hae is waal un stök dieker, ech met zónne opgeblaoze dieke boèk. D’r zit gen figuur aan, de häöpe zièn rats verdwene dus druueg hae van die breie bretels um zien te wieje bóks op te halde. Ik staek un flink stök vlaai in miene melis en kièk nao zien gebreide wolle zök in zien aope sandale. Ut velt mich op det hae hoeëg water haet in zien dónkerblauwe bóks.

‘Bis dich neet dae historicus van Blièrick?’, vruueg dae mins. Ik kièk umhoeëg nao twieë vraogende uigskes in det roeëd rónd gezich. Hae helt allebei zien hand achter ziene rök.
‘Nou ja, historicus is un groeët waord, maar ik schrièf waal ens wat’.
‘Nou det zal ik dich zegge, ik heb dien book gelaeze euver ut gebeurde in Blièrick. En ik mót zegge daet haes se verrekkes good oèt d’n aek gedreid. De cómplimente’
.
Ik waer altièd wat verlaege as minse det taege mich zegge. Maar ik wees op dae laege stool taegeneuver mich en zag:
‘Zet dich effe dan hoof ik neet zoeë umhoeëg te kièke’. Det leet-e zich gen twieë kièr zegge. Hae ging op ut puntje van de stool zitte, deej zien bein wièd oèt-ter-ein en schoof wat doeënder beej:
‘Ik laes ouk dien verhaole in ut plat, maar . . . . ‘, en toen zweeg hae en keek mich wat wazig aan.
‘Wat bedoel se met maar? Die verhäölkes vind se zeker neet zoeë good?’.
‘Jaowaal, mien vrouw nimp ze zelfs met nao bed, die smilt dao van e-weg’, zag hae.
‘Sorry det ik staok in dien haopelik gelökkig huwelijkslaeve. Ik wil ech neet tösse óch in kroèpe’.
Ik probeerde mich un plastische veurstelling van zien vrouw te make wie die in bed mien verhäölkes loog te laeze. Maar dae mins schoof nog wat wiejer nao veure en lag zien hand pontificaal links en rechs van mien stök rièstevlaai. Ik pakde ze maar flot weg in mien hand.
‘Naehae, dao geit ut neet um, die verhaole euver Blièrick vind ik ech geweldig, maar . . . . . . waorum schriefs dich ouk euver minse die pas doeëd zièn of euver dien eige verdreet as se emus verlaore haes? Wat mót ík dao mei?’. Ik zoog det hae bliej en opgeluch waas det ut eindelik d’r oèt waas want hae ging wat geröster achteroèt hange. Ik noom un stök vlaai in mien moel en zet ut telderke maar weer op ut täöfelke. Tja, wie meus ik um det noow weer verdoetse?

‘Luuster, det zal ik dich vertelle. Ik dink vuùl nao euver de dinger die mich aangaon en mich rake. Sóms hebbe ze te make met de geschiedenis van Blièrick, sóms zièn ut dinger die ik zoeë maar mei-maak. En jao, sóms bin ik ouk waal ens ech verdreetig. In miene kop greuie die nao lank naodinke allemaol oèt tot kleine verhäölkes en dan inens bin ik ut zat en schrièf se op. Sóms zelfs midde in de nach’.
Ik pak nog un stökske vlaai en slik det wat flotter door met unne sloek kóffie. En ik gaon wiejer:
‘Neet det ik d’r dan vanaaf wil zièn, maar ut lóch bes waal op. En ik vind det de minse det ouk meuge weite en meuge laeze. En eigelik zuje de minse det zelf ouk mièr mótte doon. Det mak ós minder kwetsbaar en mièr aope nao mekaar. En weej aldere luuj mótte mièr dörve um ós hert te laote spraeke’.

Dae gojje mins kiek mich aan en zaet: ‘Potdomme, det letste zag mien vrouw ouk al’. Intösse waas de vlaai op, ik had d’r jaomer genóg met det gewazel neet zoeë as anders van genaote. Dae gojje mins zoot wat zwiègzaam taegeneuver mich te koekeloere. Ik vroog of hae wat van mich woel drinke:
‘Doot maar un alcoholvreej!’.

En effe later zote twieë aldere minse met twieë alcoholvreeje pilskes gezellig te kletse euver wat aldere minse zoeë al bezig held. We hebbe same gelache en d’r tösse door bleek dat hae ut neet altièd gemekkelik had gehad.

dinsdag 14 september 2021

Het ontzettende busongeluk in 1931

Op zaterdagmiddag 14 februari 1931 gebeurde het op de inmiddels al lang verdwenen spoorwegovergang Venlo-Nijmegen, aan de Grubbenvorsterweg ter hoogte van de huidige Jachthavenweg. Vier mensen verloren daarbij het leven. De Nieuwe Venlosche Courant van 16 februari 1931 besteedt drie volledige pagina’s aan dit verschrikkelijke drama van 90 jaar geleden. De overweg werd vrij snel hierna gesloten en de daarbij liggende wachtpost 66 verdween in de vijftiger jaren. Nel Verstegen-Maessen maakte in 2014 een samenvatting van dit tragische ongeluk en noemt daarbij alle betrokkenen. Dank dat ik dit mag gebruiken, hieronder haar verhaal:


Zaterdagmiddag 14 februari 1931 vertrok vanaf de Maasbrug in Venlo een extra autobus van de firma Kupers uit Venray om 23 inzittende marktbezoekers naar huis te brengen. De weg liep met een grote boog om de infanteriekazerne te Blerick heen en liep verder parallel aan de spoorlijn naar Nijmegen. Spoedig werd de overweg bij wachtpost 66 bereikt. De meeste bussen reden hier rechtdoor om via Grubbenvorst naar Horst en Venray te gaan, maar deze zaterdagse marktbus sloeg hier linksaf om via deze overweg naar Horst te rijden. Op hetzelfde moment naderde een personentrein die om 13:03 uur uit Venlo richting Nijmegen was vertrokken en die het laatst in Blerick om 13:10 uur had gestopt. Bij wachtpost 66 aangekomen had de buschauffeur niet het minste vermoeden van het naderende gevaar. Bij de bewaakte overweg waren de overwegbomen nog geopend en de chauffeur reed de overweg op. Juist op dat moment was ook de trein ter plekke en ondanks krachtig remmen van de machinist boorde de trein zich met een ontzettende slag midden in de bus. De bus werd met de inzittenden 150 meter door de trein voortgeduwd en verpletterd. Drie mensen waren op slag dood, drie raakten zwaar gewond, twee overleden later aan hun verwondingen en de andere inzittenden raakten licht tot ernstig gewond. Het geschreeuw van de gewonden was op grote afstand te horen. De ravage was enorm: de autobus was totaal versplinterd en de brokstukken lagen over een groot gebied verspreid. Men achtte het een wonder dat niet alle inzittenden vermorzeld waren. De overweg was een bewaakte overweg met slagbomen. Bij de overweg stond het wachthuisje en daarachter lag de kleine woning van wachtpost 66. Hier woonde de familie Ebben-Janssen: vader en moeder met hun 12 kinderen. Vader en de oudste zoon werkten als ploegbaas en baanarbeider bij de spoorwegen en de 49-jarige mevrouw Egberdina Ebben was al 26 jaar in dienst bij N.S. als wachteres van bewaakte overwegen. Ze deed eerder dienst in Gennep, Sint Oedenrode, Veghel en nu in Blerick. Tijdens haar huwelijk kreeg ze vijftien kinderen, waarvan er nog twaalf in leven waren. De jongste was amper een jaar oud. Haar taak bestond uit het neerlaten van de overwegbomen bij het naderen van een trein en na het passeren van de trein deze weer in verticale stand te brengen. Drie minuten vóór de komst van de trein zou ze door een kloksignaal gewaarschuwd worden. Haar dienst begon ’s morgens om 05:02 uur en eindigde ’s avonds om 17:02 uur, zodat ze dagelijks twaalf uur onafgebroken dienst verrichtte, zonder enige rust. Voor haar werk kreeg ze een vergoeding van 578 gulden per jaar, waarvan ze 3,5% moest betalen aan pensioenpremie en ziekenfonds. De lijn Venlo – Nijmegen werd als een zeer drukke lijn beschouwd, omdat er dagelijks zo’n 63 treinen passeerden. Vanwege de drukke lijn kreeg mevrouw Ebben nog wekelijks 1 gulden toeslag. Als men bedenkt dat de wachteres bij iedere passerende trein ca. 10 minuten in de weer was, dan zou ze zich in die twaalf uur durende diensttijd in totaal 1½ uur met andere zaken (rust, eten en huishouden) bezig kunnen houden. En dat zeven dagen per week!

Mevrouw Ebben voelde zich de laatste tijd niet zo goed, ze had last van duizelingen en ze was daarom onlangs nog bij een dokter geweest, maar die tilde daar niet zo zwaar aan. Haar werkgever zou op de hoogte zijn geweest van haar zwakke gezondheid. De oudste dochter had al eens gevraagd om het werk van haar moeder te mogen overnemen, maar dat werd geweigerd. Haar man had al meerdere keren om overplaatsing naar een lichtere post gevraagd. Maar er was niets voorhanden. Onlangs had ze een post in Ravenstein aangeboden gekregen, maar de wachterswoning aldaar was te klein om het grote gezin te herbergen. Op die bewuste middag was de wachteres druk met haar huishouden bezig, daardoor had ze het sein van de naderende trein niet gehoord. Ze kwam naar buiten op het moment dat de trein de bus greep. Totaal van streek, een zenuwcrisis nabij werd ze in haar wachtpost gebracht. Ze kon voorlopig niet verhoord worden. Ooggetuigen vertelden:

-        De trein nam de autobus op de buffers en droeg deze in volle vaart voor zich uit. Enkele inzittenden werden spoedig uit de opengereten bus geslingerd, terwijl anderen tegen en om de trein bleven hangen of tussen de overblijfselen van de bus beklemd raakten. De passagiers van de trein stapten gillend uit en liepen in het wild rond.
-        Een 25-jarige radiohandelaar uit Heerlen, zag het ongeluk voor zijn ogen gebeuren. Hij sprong uit zijn auto en liep naar de trein die inmiddels stil stond. Hij hielp een tweetal personen, die tegen en op de locomotief zaten, naar beneden. Links en rechts van de spoorlijn lagen gewonden en dode passagiers. Er moest meer hulp komen. De jongeman sprong in zijn auto om in Venlo de politie en hulpdiensten te waarschuwen.
-        Een 26-jarige bakker uit Horst, die met twee gebroken benen en een hoofdwond werd opgenomen in het ziekenhuis, vertelde: Ik stond voorin, achter de chauffeur. Ik zag dat hij zijn hand naar links uitstak om zo een teken te geven dat hij de overweg wilde oversteken. Midden op de overweg aangekomen, zag ik, hevig schrikkend, dat een locomotief op onze bus kwam aanstormen.
-        Een veertienjarige knaap werd uit de bus geslingerd en kwam voor op de locomotief bij bewustzijn. Hij kwam er van af met een paar schrammen en kneuzingen.
-        De buschauffeur vertelde: De bomen waren open en ik heb geen trein gezien. Ik heb nog mijn hand uitgestoken ten teken dat ik de overweg wilde passeren. Ik ben altijd erg voorzichtig bij overwegen, omdat mij acht jaar geleden een bijna ongeluk is overkomen. Ik was toen chauffeur bij een dokter en kon gelukkig zo hard remmen zodat ik bijna onmiddellijk stilstond. De trein passeerde toen op een paar decimeter afstand. Nu was hij minder fortuinlijk. In zijn doodsangst heeft hij zich kunnen vastgrijpen aan de rechterlantaarn van de locomotief en heeft zich zo honderd meter later meesleuren, voordat de trein tot stilstand kwam. Hij overleefde het ongeluk met slechts enkele vleeswonden en een hevige shock.
-        Een treinpassagier vertelt: Wij hadden juist station Blerick verlaten en de overweg bij wachtpost 66 bereikt, toen wij een hevig gekraak hoorden en een schok waarnamen. Het was ons onmiddellijk duidelijk dat er iets bijzonders gebeurd moest zijn. Ik sprong op en liep met zo’n vaart naar het coupéraampje dat ik mijn hoofd stootte en zag op dat zelfde ogenblik dat een zwaar voorwerp voorbij vloog, dat later het afgerukte dak van de autobus bleek te zijn. Enige seconden later stond de trein met een ruk stil en waren wij getuige van de ontzettende gebeurtenis. De motor van de bus en de motorkap zaten onder de locomotief, waaronder later drie slachtoffers werden weggehaald. Aan alle kanten hoorden we het gekerm van gewonden, die ten dele tussen de resten van de autobus beklemd zaten en voor een ander deel kreunend langs de weg lagen. Van alle kanten werd hulp geboden, maar het reddingswerk kwam pas goed op gang toen een aantal geneeskundigen arriveerden. Vooral de aanwezige militaire dokter verrichtte goed werk. De treinpassagiers waren ontzet over het gebeurde en de stemming in de trein was dan ook zeer bedrukt toen die na precies 1 uur en 13 minuten stagnatie te hebben gehad, de reis naar het noorden voortzette.

Hulpverlening - Direct na het ongeluk werd door voorbijgangers de politie en de hulpdiensten te Venlo gewaarschuwd. Onmiddellijk spoedden doctoren en geestelijken zich per auto naar de plaats van het ongeluk, gevolgd door de militaire politie. Het terrein werd door militairen afgezet om de duizenden nieuwsgierigen op een afstand te houden. De burgemeesters van Venlo, Horst, Sevenum en Grubbenvorst waren spoedig persoonlijk aanwezig, alsook de stationschef en de onderstationschef van Venlo. Onder leiding van militairen werden de gewonden, na de eerste hulp, onmiddellijk met particuliere auto’s naar het Sint Jozefziekenhuis te Venlo gebracht. De marechaussee stelde een uitvoerig onderzoek in. Om 15:00 uur arriveerde het parket uit Roermond: officier van justitie mr. dr. Rieter en rechtercommissaris mr. Marres en dhr. Hox, waarnemend griffier, die ter plaatse een onderzoek instelden en het spoorwegpersoneel en de gewonden, voor zover deze tot het geven van inlichtingen in staat waren, ondervroegen.

Bus inzittenden (slachtoffers) - De slachtoffers die het leven lieten bij deze dramatische gebeurtenis en op slag gedood werden waren:
- Franciscus Winckens, 65 jaar, gehuwd en vader van negen kinderen, uit Venray.
- Pieter Johannes Swinkels, 58 jaar, gehuwd en vader van acht kinderen, uit Venray.
- Peter Johannes Antonius Hubertus Moorrees, 17 jaar, uit Horst.
Zwaar gewond werden:
- Gerard Johannes Hubertus Peters, vertegenwoordiger uit Venray, zwaar gewond (hoofdwond en beide benen gebroken). Hij overleed twee dagen later op 16 februari 1931, hij was 48 jaar oud.
- dhr. L. Kleven, 29 jarige bakker uit Horst, zwaar gewond aan hoofd en borst en 2 gebroken benen.
- dhr. H. Joosten, wethouder van Grubbenvorst, zwaar gewond, hij moet waarschijnlijk zijn rechtervoet missen.
Licht tot ernstig gewond werden:
- mevr. Swinkels (echtgenote van Pieter J. Swinkels die het ongeluk niet overleefde) hoofdwond en beenbreuk, en hun zoon.
- Harry Vollenberg, Venray, 14 jaar.
- dhr. Gerard van Leuken, koopman uit Venray, 38 jaar, vader van 7 kinderen.
- chauffeur J. Wieferink uit Venray, ernstige hoofdwond.
- dhr. Kraus uit Horst (woonwagenbewoner).
- mevr. Kraus-Hulkens uit Horst, ernstige shocktoestand, zij overlijdt op 6 maart 1931.
- mevr. Peters, echtgenote van Gerard Peters die het ongeluk niet overleefde, en hun zoon, beiden uit Venray.
- dhr. Van Dijk uit Venray, zijn duim werd afgerukt; na verbonden te zijn kon hij het ziekenhuis weer verlaten.
- mevr. Winckens uit Venray, dochter van de overleden F. Winckens, en haar zoon.
Vijf personen konden na behandeling meteen naar huis:
- dhr. Th. Van Dijck, koopman uit Venray.
- dhr. J. Gommans uit Venray, soldaat in Blerick.
- dhr. A. Jacobs, koopman te Leunen.
- dhr. A. Janssen uit Horst.
- dhr. J. Verstraelen uit Venray.

Blijken van medeleven - De burgemeesters van Venlo, Venray en Horst kregen telegrammen van H.M. Koningin Wilhelmina, de commissaris der Koningin in Limburg en de Bond van Nederlandse autobusondernemingen met het verzoek hun oprechte deelneming aan de nabestaande van de slachtoffers over te brengen. De commissaris der Koningin bezocht het Sint Jozefziekenhuis om zich persoonlijk op de hoogte te stellen van de toestand van de gewonden.

Oorzaak van de ramp - waren de openstaande spoorbomen, die de overwegwachteres had moeten sluiten. De media nam het al snel op voor de moeder van het grote gezin. Dat er sprake was van nalatigheid was wel duidelijk, maar de vraag was of dat ook verwijtbaar was? De pers was van mening dat er kritisch naar de N.S. gekeken moest worden. Welk bedrijf haalde het in zijn hoofd om zo’n zware post toe te vertrouwen aan een vrouw die én ziekelijk én de zorg voor zo’n groot gezin had. Die verontwaardiging was niet alleen in Venlo te horen. In heel Nederland nam men het op voor de ongelukkige spoorwachteres. Deze campagne werd voortgezet in cabaretliedjes. In de liedjes draaide het niet om de slachtoffers, de afschuwelijke details, de uiteen gereten bus of het gekerm van de gewonden, maar het ging om de wachteres met haar talrijke kroost, die verzuimd had de bomen te sluiten. De dichter klaagde de wachteres niet aan voor haar schuld, maar beklaagde haar lot.

Klachtlied van een wachteres
O God, ik leef in nood, ik heb door mijne schuld gedood
Vier mensen onverwacht, waar ik toen niet aan dacht
Ik heb jarenlang trouw mijne plicht vervuld
Nu heb ik verzuimd: een ongeluk door schuld
Ik kan het niet meer aan, ik kan geen voet meer gaan
Ja, geheel mijn leven lang, mijn gemoed blijve zeer bang
Ik, moeder van een gezin, had tot taak en tot gewin
Voor mij zo talrijke kroost, een post zoo onverpoost
Mijn moederhart was op dat ogenblik
Misschien meer op mijn kinderen beschikt
Want ach, mijn taak was zwaar, meermalen werd ik gewaar
Ik had aan de maatschappij, verlichting gevraagd voor mij
Ik vergeet nooit dat ogenblik, vol aller angst en schrik
Hoe zovele mensen daar, als wrakken al te gaar
Ik hoor daar nog die verschrikkelijke stoot
Die allen daar bracht in den grootsten nood
Auto versplinterde gansch, dood en gewonden thans
O, God, sta mij bij, heb met mij medelij

Epiloog - Wachteres Egberdina Ebben van wachtpost 66 te Blerick werd ten gevolge van het niet sluiten van de bomen van haar wachtpost, op 27 maart 1931 door de N.S. op staande voet ontslagen. Ze was tot die datum ziek. ‘Zo betaalt ook nu weer de arbeidster met broodroof voor de gevolgen van de rationalisatie van de directie’, aldus de krant.

Rechtszaak - De rechtbank van Roermond deed op 16 juni 1931 uitspraak in de zaak tegen mevrouw Ebben-Janssen uit Grubbenvorst en veroordeelde haar tot een maand hechtenis, wegens ‘het doen ontstaan van gevaar voor het verkeer door mechanische kracht over een spoorweg’. De eis was drie maanden hechtenis wegens dood door schuld. De straf werd uiteindelijk verminderd tot een week hechtenis doordat koningin Wilhelmina gratie verleende. Intussen was het gezin van de wachteres overgeplaatst naar wachtpost 56 bij Melderslo. In wachtpost 66 trok een ander spoorweggezin en ook deze vrouw bewaakte de overweg. Op het einde van de vijftiger jaren kwam de spoorwegovergang bij wachtpost 66 te vervallen. Het verkeer maakte sindsdien gebruik van de onderdoorgang bij het enkele honderden meters verderop gelegen spoorviaduct over de Horsterweg. Op de plaats van wachtpost 66, kruist anno 2014 de A 67 de spoorlijn Venlo-Nijmegen.

Bronnen - Nieuwe Venlosche Courant 16-02-1931; Info LGOG Kring ter Horst nr.50 - februari 2014 Nel Verstegen-Maessen; Buun 2001, blz.5-10.

vrijdag 10 september 2021

Ik mót effe wat kwièt

We waere alsmaar alder, we gaon steeds mièr truuk nao vruùger. Ik heb mich langen tièd neet vuùl aangetrokke van mien femilie. Tuurlik had ik genóg andere dinger te doon, maar det is gen excuus. Det veranderde inens wie mien breurke storf. Ut waas 27 juli 2011 wie ózze Jacky d’r tössen oèt kneep. Hae waas de leukste mongool dae se dich maar kós veurstelle. Vanaaf daen tièd ginge we weer mièr nao mien aldste zuske, ós Tina. Iddere dónderdigmiddag as we kóste en iddere zóndigmiddag as we kóste zóchte we um op. Det leverde de letste jaore de moèiste momente en de dierbaarste gesprekke op, we kóste ut euveral euver hebbe en we hoofde ut neet ins met-ein te zièn. Maar ónvergaetelik ware die verhaole euver vruùger van beej ós thoès, euver d’n oorlog, euver de femilie en euver ós Blièrick. Ós Tina waas haos 17 jaor alder as mich en droog dus ouk 17 jaor mièr herinneringe met zich mei aan ózze pap en ós mam, omes en tantes, naeve en nichte. Ze kwame allemaol veurbeej, de schoondoeës met alde foto’s stónd al klaor oppe taofel. Ik heb vuùl verhäölkes d’r euver meuge schriève, ut ein nog moèier as ut ander. Wat hebbe we d’r same van genaote. Maar ouk treurige veurvalle hoorte d’r beej. Ós Tina en ik woorte mièr ein met de femilie en ein met Blièrick. En we ware nog lang neet oètgepraot.

Morge wuùrt unne zwaoren daag: 12 september 2021, ós Tina is alweer un jaor euverleje, ut liek of mien ganse femilie van vruùger noow ouk pas ech doeëd is. D’r kómme gen nieje verhaole mièr en steeds mièr vraoge bliève door miene kop speule. Sóms as ik euver de Laan fiets dan blièf ik staon beej de kerk en kièk d’n andere kant umhoeëg nao de Antoniusflat. D’r kump unnen brok in miene kael, de traone kómme in mien ouge. Ik slik met meuite twieë kièr en fiets weer wiejer. Ut laeve geit door maar det is neet gans waor.

Un biezóndere vrouw, mien zuske, ut stónd veur idderein klaor. En as det neet zoeë waas dan loog ut toch ech aan dich zelf. Want ik kin det weite. Ut wuùrt al un jaor gemis en ut wuùrt neet minder. Det meus ik effe kwièt.