Ut Josefkapelke

As ik vruùger beej ózze pap op de stang mei moch nao de Wassem, sloge we achteraan op ut Niejborgs beej de Verbindingsstraot links aaf de Sint Josefstraot in. Halverwaege mós ózze pap effe good doorknaeje d’n berg op. Op ut ind sloge we rechs aaf d’n Bokenderhaofwaeg op en beej unne hièle alde scheive knotwilg meuste we un paedje op richting Wassem. Maar as we un bietje wiejer door fietsde, loog dao links tösse de buim verschaole die moèje witgepleisterde veldkapel.

De Sint Josefkapel is al sinds minseheugenis verbónde met d’n Bokenderhaof en zeker vanaaf 1912 met de femilie Lenders, die in det jaor de boerderie koch. De kapel leet op ut gróndgebied van euren haof. Schoeën gelaege op un kleine terp, umringk door buim op de scheiding van de wièk Klingerberg, de Bokender wièk d’n Hook en doeënbeej de wièk 'aan de Wassem'. In mien jeug loog de kapel un stökske van de waeg, umringk door weie en akkers. Ut is maar un einvoudig rechheukig bouwwerkske. De veur- en de achterkant hebbe un moèj trapgevelke. Ut daak is met panne gedek, in idder van de twieë ziejgevels zitte twieë baog-raemkes. Aan de veurkant kump se binne door un aafgerónde toegangsdeur. De kapel is wit gepleisterd met ónder naeve unne zwarte tèr-rand taege ut vóch van ut spettere van de raegen. In de kapel steit un anderhalve maeter hoeëg beeld van Sint Josef. Det kump oèt ut aafgebrande Sint Josef kloeëster in Lieuwe en mót erges tösse 1964 en 1977 zien euvergebrach nao Blièrick.

Ik vónd de aldste aafbeelding van ein kapel truuk in de abdiej van Averbode op un kaart oèt 1677, ingeteikend door Cornelis Lowis. Gelaege tösse de Boeckhorst en de Baesdonck, iets wiejer aaf tösse de Waesem-bemdt (Wassem) en den Heerlaer (Hièrshaof). Ut ièrste kapelke is dus erges veur 1677 gebouwd. Twieë ieuwe later in 1870 schreef keplaon Gerard Pieëters: ‘te Boekend bestaat nog het kapelletje aan den Heilige Josef toegewijd’. Twieë jaor later, in 1872 greep de Blièrickse veldwachter Diètz unnen deef beej de kraag, dae ut kruutsbeeld, ut beeld van Sint Josef en un klein holtere beeldje had geschoep. Maar blièkbaar tikde daen deef neet richtig, de spulle kwame flot truuk en d’n deef weer vreej gelaote. In 1896 en 1910 börde de Sint Josefkapel aaf maar woord beids kière weer opgebouwd. Hièl lang zoot d’r unne stein baove de deur met ut jaortal 1897. In de letsten oorlog leep de Sint Josefkapel vuùl schaaj op. Maar ouk weer keurig opgebouwd, op 7 september 1950 beej de heräöpening droog Sra Lenders van d’n Bokenderhaof  de Mis op. In 1967 woord ut ganse interieur verneeld door baldadige jeug. Zón tièn jaor dao nao vónde de kuuj ónderdaak in de kapel en in 1977 woord ze kómpleet gerestaureerd door de femielie Lenders. De letste groeëte opknapbeurt is van 1994.

De Sint Josefkapel waas hièl vruùger ein van de dreej röspunte in de groeëte Blièrickse processie. Die trok van de kerk in ut dörp nao de (al lang verdwene) Mariakapel op d’n hook Maasbreesestraot-Ruijsstraot. Aansloètend nao de Sint Josefkapel en dan wiejer nao de Annakapel op d’n Horsterwaeg. Loup det stök maar ens, det waas unne hièlen trip. De Sint Josefkapel kreeg waal noeits die beteikenis zoeë as ut kapelke van Genuùje in de stad of ut kapelke van Geloeë tösse Tegele en Belvend. Maar toch kwame de minse oèt ut dörp en d’n Bokend in euren noeëd um un kerske op te staeke of um veur emus te baeje dae det nuùdig had. In maart woord altièd de noveen veur Sint Josef gebaeje en de maedjes van de zusterschoeël oèt ut dörp makde geregeld oètstepkes nao ut Josefkapelke.

Ut ónderhald haet de femielie Lenders vuùl meujte en geld gekos, maar aan eur is waal te danke det ut d’r nog altièd steit. Joekskapel Aom Zat (Olympia Veteranen) en de Raod van Elf (de Wortelepin) stoke wat later de hand oèt de mouwe. Ouk minse van de wièk 'aan de Wassem' hadde un aandeil in ut ónderhald. Noow held de Stichting Kruisen en Kapellen dit stökske Blièricks erfgood in de gater. Gank d’r ens efkes kièke, staon efkes stil en maak un foto van ós Josefkapelke. In zien volle glorie gelaege tösse de buim op eerbiedige aafstand van de huùs.

 

Schoon zette

Ut is zóndagaovend 15 november 1953, ik lig in bed. Boète is ut duùster en ik huùr de wind snerpe door de kale struùk en buim. Hièl zachjes huùr ik um fluite door zón tóchspleetje in de raam. De gerdiène staon efkes bol van de wind en valle weer langzaam truuk in de ploèj. D’r steit maar eine schoòn ónder ut bed, d’n andere steit in de hoèskamer taege de schouw, ik moch d’r twieë dieke Blièrickse wortele in doon. Ik lig op de rök met allebei mien hendjes ónder miene bums, de uigskes wagewièd aope. Ut hertje klop mich in de kael, van alles speult mich door de kop. Wat zal ik mich vraoge van Sinterklaos? Wat zal ik morgevruùg vinde in miene schoòn? Ós mam haet al gezag dat ik neet vuùl heuf te verwachte! Maar toch? Zal Sinterklaos ech beej ós thoès kómme? En zal Zwarte Piet ech die twieë wortele aan ut paerd van Sinterklaos gaeve? Wat is det? Ut hertje stoek mich in de kael, ik huùr boète wat. Ik vleeg rech-op, ik kin mich neet mièr bewaege en krièg kiepevel euver mien ganse liefke. Ik huùr emus loupe op de plaats! Ik mót kièke en schuùf ut gerdienke ein bietje aan de kant. Hèhè, ut is ózze pap dae un nieje kaolekit met neutjes-veer vol mak. Ik gaon weer ligge, ik probeer mich te verzette um neet in slaop te valle. Maar det deurt neet lang.

Wae wet d’r nog van zichzelf wannièr veur ut ièrs de schoon gezatte moch waere? Wat waas det loei-spannend! Wat waas det un intens gelökzalig geveul, wat hebbe ze ós veur de gek gehalde. Maar wat guuëf mich det tot-op-vandaag un werm geveul as ik dao aan truuk dink. Det kwaam van de waek zoeë maar veurbeej toen ik zoot nao te dinke euver ut niejs wat allemaol op d’n tillevisie kwaam. De waereld um ós haer is örtelik de klöts kwièt. Un gruupke gekleurde minse wilt met Zwart unne eige tillevisie-zender beginne. De partiej veur de diere wilt belasting op sókker gaon heffe. Zoeë geneumde ‘influencers’ doon net as-of Corona neet besteit en wilt det idderein duit as-of d’r niks aan de hand is. Un stelletje garepape mak zich drök umdet we unne ‘westerse’ bóndscoach kriège. En meschiens waal ut ergste: ze wille Sinterklaos dit jaor ‘digitaal’ laote aankómme.

Smorges mak ós mam mich wakker, ik mót nao schoèl. En inens dink ik aan dae schoon! Zal-e d’r nog staon? Zal Sinterklaos zien gewaes? Ik spring oèt d’n bóch en ren nao de trap. Net op tièd weit ik mich te bedinke, want ik mót veurzichtig nao ónder. De derde traej mót ik euverslaon, want de roe van de trapluiper zit los. Ózze pap mót dae nog vaszette, maar det deurt altièd waeke beej dae.  De kamerdeur vluug aope en jaowaal, hae steit d’r nog. Ik pak um op en zeen un klein muuske zitte in miene schoon. Zón sjoklade gevuld muuske, ingepak in greun zilverpepeer, met zwarte uigskes en snuutje d’r op geteikend. 'Sinterklaos is gewaes . . .’, roop ik hiel bliej en spring door de kamer. ‘Ièrs dien bótteram op-aete . . ‘, zaet ós mam. De träönkes rolle mich euver de wange, zoeë bliej det Sinterklaos ouk aan mich gedóch haet. Hae haet zelfs neet vergaete de wortele mei te neme. Nao ut aete haol ik hièl veurzichtig ut pepeerke van det muuske, bièt un stökske van zien kuntje aaf en pak ut weer hièl presiès in.

De traone kómme mich spóntaan op as ik truuk dink aan vruùger. Ein dieke traon löp mich euver de wang as ik d’r aan dink det ós kleinkinder en achterkleinkinder dit straks mótte misse. Minse, wao zièn we met bezig. Wat gun ik die kinder wat weej vruùger belaefde! Ik probeer mich nog ens te verplaatse in det klein jungske van zes jaor. Ik wis neet baeter det Sinterklaos idder jaor oèt Spanje kwaam. Ik vroog mich neet aaf wie dae beej ós binnekwaam. Door de schouw, door de veurdeur of zoeë maar achterum. Ut enige wiechtige waas det hae kwaam en wat achterleet veur mich. Hae haet beej det menke gaar gen spaore van racisme, óngelièkheid of ónderdrökking aangewakkerd of achtergelaote. Niks van det allemaol. Ik bin ens truuk gaon zeuke op Youtube. En jaowaal huùr, de intoch van Sinterklaos in 1953 steit d’r op. Kièk d’r ens good nao, laot ut filmke ens aafloupe! Ik zeen zwarte piete met witte bein en witte hendjes. Ik zeen zwarte piete met wat vage vaege in ut gezich.

Op maondig 16 november 1953 ging ik gewoèn nao de Aloysiusschoeël, nao de ièrste klas van juffrouw Baerde. Daen aovend zote we met de ganse bubs in de keuke werm te aete, un wit lempke hóng aan ut plefónd. Mien greun muuske stónd naeven d'n telder. Midde op de taofel stónd unne groeëte kaetel met wortelestamp. Wat rook det lekker same met die lekkere broèn gesnierkde braodwors van slegter Giele. En gluif mich as ik óch zeg: det menke van zes jaor had gen inkel benöl det die twieë Blièrickse wortele oèt ziene schoòn in dae wortelestamp ware verwerk! Kinder van zes jaor zièn dao ech neet met bezig en ós elders wille allein maar ut beste veur eur kiendjes.

En astebleef, gaef al die kleine kinder unne Sinterklaos wao ze net as ik nao 67 jaor nog met zoeë vuul plezeer aan truuk dinke.

Oma en opa nao Apeheul

As se d’r good euver naodinks eigelik un vraemp waord det Apeheul. Vreej vertaald wilt det zegge: heule met ape oftewaal samespanne met de ape. Of wie me det gewoèn in ut plat zaet: wat kónkelefoeze met de ape. We zièn d’r al dökker gewaes met de kinder en de kleinkinder. En de kleindochter woel d’r nag ens hièl gaer nao toe. Dus opa kós neet anders en bestelde dreej kaertjes via internet, want det mót in dezen tièd veuraaf met dae Corona. De kaertjes woorte neet opgeslage op de smartfoon maar netjes aafgedrök op de printer. Dae deej ut weer ens neet, dus d’r mós ièrs beej ut Kruidvat unne nieje ‘cartridge’ waere gehaold. Ut waas nag un hièl gedeuns maar we ware d’r klaor veur.

Aafgeloupe maondigmorge waas ut zoeë wièd, um half elf stónde we gepak en gezak. Oma met de kaertjes opgevouwe in ut tasje. Opa de rökzak met un ekstra jeske veur as ut geit raegene en un paar fleskes drinke en wat bótterhemkes veur ‘de-kins-maar-noeits-weite’. Dao geit d’n tillefoon, ut is ós kleindochter:

‘Sorry sorry maar ik bin krank. Ik kin niks binne halde want ut kump mich gelièk weer d’r oèt’. 
En noow? We staon al met de deurklink in de hand. En we hebbe dit toch ech allein maar veur um gedaon. Oma en opa staon met hangende schuiwerkes en móndhukskes treurig in ut helke:

‘Jao, zeg dich ut maar, wat doon we noow, kin se die kaertjes nag umruile of inwissele?’, vruuëg oma. Ik kroèp flot achter miene kómpjoeter, pak miene smartfoon en oma guuëf mich de kaertjes al aan.

‘Och nae, ik hoof neet wiejer te kièke en zeker neet te belle. Heej steit duùdelik det we ze neet kinne inwissele’.

‘Wat noow . . . ‘.

‘Nou ja, dan gebroèke weej ós kaertjes toch maar. We hebbe toch niks baeters gepland vandaag. Kóm op, we gaon gewoèn same nao Apeldoorn’.

Nao zón anderhalf oor rieje we die hièle groeëte parkièrplaats op en vinde wièd achteraan nag un plaetske. Met ós teske en ózze rökzak um de alde schouwers sjokke we door ut stadspark Berg-en-Bos naeve de Boschvièver aaf nao d’n ingangk. Veur ós doemp un hièle lange riej met minse met klein kinder die allemaol nao binne wille.

‘We zièn neet de enige’, zaet oma.

‘Maar waal de aldste’, zeg ik wie ik zoeë um mich haer had gekeke. De meiste hele zich neet aan die strepe die op anderhalve maeter ware getrokke. Zeker neet die dreej jónge stelle achter ós met unne hiele zwiek van die jónge. Wie ein van die kaerels ós in de nek stónd te hooste, schrókke we allebei behuùrlik.

‘Potverdomme’, zag oma, ‘det hebbe weej weer’. Maar ja, wat duis-se? As se d’r wat van zaes dan krieg se un groeëte moel. Dus oma mak dreej passe nao rechs en ik dreej passe nao links. En zoeë verplaatsde we ós idders kièr zwiègzaam anderhalve maeter. Maar waal zes maeter oèterein met dreej van die jónge gezinne doeën beejein tösse ós in. Hèhè, we mótte ós melde beej zón maedje, hielemaol opgeslaote in un glaze hökske:

‘Of we d’r nag good aan ware, genne koorts hadde of meuste hooste’. Achter ós neesde ein van die meuderkes ós in de nek, ik veulde de naatigheid in mien nekhaor. Aoh jao, we meuste ós good halde aan de richliène op de borde, neet van de aangegaeve route aafwièke en ós presiès halde aan de anderhalve-maeter-regel.

‘Geld det allein veur ós’, vroog oma. Maar ut maedje goof gen sjoege en keek strak tösse ós in nao die dreej jónge stelle die ós haos taege det glaze huuske aan douwde.

Weej beslote doeën beejein te bliève en ós keurig te halde aan die anderhalve maeter. Alle Corona-zörg verdwene as snieje veur de zón wie we ut ièrste slinger-aepke zoge met ziene lange zwart-wit gestreepde stert. Twieë Samsung-smartfoontjes deje unne wedstrijd um de moeiste foto te make. Altièd moèj um det te zeen en de kriegs d’r noeits genóg van. Oma is ech gek van ape en d’r zien d’r heej ech mièr as genóg  van. Wie we door zón aetgedeilte lepe roke we die lekkere frietjes. De butterhemkes beej mich in de rökzak hele zich kedoek.

‘Ik lösde waal un frietje met wat d’r beej’, zaet oma. Dus we zeuke ós un täöfelke met de meiste ruumte d’r umhaer. Ik loup nao de balie en wil bestelle.

‘Nae meneer, op iddere taofel steit un schildje met un code en daomei kint ge bestelle via de smartfoon’. Un bietje teleurgesteld loup ik truuk nao oma die al wies nao det bördje. Maar ja, dao stónd un QR-code op en we wiste absoluut neet wat we daomei aan meuste.

‘D’r steit ouk un website op’, zaet oma. En via www.nogwat lökde ut mich um twieë frietjes met wat d’r beej te bestelle.

‘Godverdomme . . . ’, velt mich zoeë maar d’r oèt, ‘ik mót betale met unne bank-app dae ik neet heb en ózze Rabo-scanner leet thoès in de laaj’.

‘Wat noow?’, zaet oma. Ik loup truuk nao die balie en vraog aan det maedje:

‘We wille gaer wat aete maar we hebbe genne bank-app en ózze Rabo-scanner leet in Blièrick’. Det mokkel kiek mich vernietigend aan, schöd met zien blónde krölkes en wies allein maar met un priemend vingerke nao un dónker hukske erges wièd-aaf nao links. Dao zit verborge achter unne hièle alde kassa zón ander maedje. Hèhè, dao kinne we gelökkig bestelle en hièl gewoèn pinne. We kriège zónne electronische ièspuck mei en as dae get wiebele op de taofel, dan kinne we ós aete ophaole. Neet vuùl later zitte twieë oudjes te geneete van eur frietje met mayonaise en un lekkere tas kóffie.

We loupe wiejer en ut liek waal det d’r vuùl minder ape as normaal boète zièn. Maar det vinde weej neet erg, ut geit neet um de kwantiteit maar um de kwaliteit. En niks moèjers as aepkes kièke. Geregeld grièpe we ós smartfoontjes um weer un ander saort aap vas te legge.

‘Die bonobo’s doon ut net as de minse’, probeert opa maar d’r kump gen reactie.

‘Die kièke mekaar aan as se ut doon, neet wie de hundjes achter d’r op’. We loupe door nao ut volgende ape-verblièf en oma zaet:

‘Velt dich niks op?’. Nou ja, d’r velt mich hièl vuùl op maar ik heb gen inkel idee wat oma opvelt. Ik heb nag genne aap zeen stófzuùge of de was zeen ophange.

‘Die groeëtere ape zitte allemaol met de rök op ós aan. Die doon net of ze ós neet wille zeen’. En verdomp, oma haet gelièk, det is zoeë. Ik had al ens geflaote en kös-geluùde met de lippe gemak, maar die vlaegels reagere nerges op.

‘Die doon det ekstra, die weite toch det we ze neet meuge vore. Meschiens dinke ze waal letterlik die kinne mich de rök op’.

Nao un paar oor kómme we weer beej de oètgangk. We hebbe genaote van die geweldige bieëster, die qua geveul zoeë doeën beej ós staon. Ut liek waal femielie-bezeuk, ut zien net kleinkinder. En of d’n duùvel d’r met speult, as we in d’n auto stappe begint ut te majjeme. We zuùje met ós kleindochter oèt gaon aete.

‘Zulle we gewoèn maar wat beej de Chinees haole’, stel ik veur. ‘Det zulle we toch waal binne kinne halde’, dinkend aan vanmorge. We dóchte aan ós kleindochter, wao van we ut sterke vermoede hebbe det ut vanmorge unne doeëdgewoène duchtige kater had. Jao, kleinkinder waere ouk groeët en net wie met ós eige kinder zulle we die op un gegaeve moment mótte loslaote. Allein wannièr?

‘We zièn zoeë wièd’, zaet oma hièl cryptisch as we thoès aankómme. En nao dae Chinees en un blikske beer lig ik kepot muùg lank-oèt op de bank. Ik kièk met un schuùns oug naeve mich en zeen det ik neet allein bin. Mien maedje haet de uigskes toe en ik veul mich inens hièl gelökkig.

Oma en opa nao Apeheul, meschiens waal de allerletste kièr.

Mien aldste zuske

Wie ik gebaore woord in 1947, toen waas mien aldste zuske haos zevetièn jaor. En det waas un hièl groeët verschil in laeftièd. Tuurlik wuùrd det relatief gezeen alsmaar kleinder. Op 17 juli wuùrt ut 90 jaor, ik bin d’r 73. We zièn allebei op-laeftièd en huùre volges Rutte tot de risicogroep. Iddere dónderdigmiddig as-we-maar-effe-kinne zeuke Marijke en ik um op en zitte we un paar oor te klasjenere euver vruùger. Det is ech geweldig, want mien aldste zuske haet ós elders en ós femilie dus ouk zevetièn jaor langer meigemak as ik. En wat ouk belangrièk is, het kin mich vuùl vertelle euver mien ièrste laevesjaore.

Blièkbaar haet ut net zoeë lang met mich gedoedeld wies ut mich kós höffe. Ut is dan ouk neet vraemp det we op mien allerièrste foto same op staon. De foto is gemak in augustus 1947 doeën beej de Lambertuskerk, haos beej ós achter ut hoès. Het waas toen net zevetièn gewaore en ik waas dreej maond, Ós mam had mich un rölke op miene kop gemak en blièkbaar reageerde ik al hièl kevief en keek niejsgierig nao ut veugelke. De foto is gemak door Frans Bartels. Mien zuske zal waarschienlik toch ouk weer neet zoeë lang met mich gedoedeld hebbe, want ik waas met de gebaorte al 11 pónd. Wie ik zes jaor waas, toen woord ózze Sjak gebaore, en det waas un zörgekiendje. Det haet d’r zeker toe geleid det mien aldste zuske vanaaf daen tièd euver mien twieë andere zuskes en mich gemoderd haet. Ut waas op un gegaeve moment zelfs zoeë erg det ze dóchte det ut mien moder waas. Ik heb nag unne tièd probere taege te sputtere van 'Nae, det is mien zuske’. Maar ja wat makde det oèt? Het spróng altièd in veur ós mam en noeits heb ik um huùre klage. En eigelik had un jóngk meuderke ouk waal wat.

Van mien aldste zuske krièg ik dinger te huùre die wièd boète mien herinneringsveld ligge. Van dae kièr det ut met mich veur ut ièrs nao tandarts Rockx meus. Maar wie ik good-en-waal in dae stool zoot met ut muulke wièd aop en dae met det blinkend häökske en zien dieke vingers begós te peutere waas ut veurbeej. Ik schrieuwde alles beejein wie un jóngk verke, houwde en trapde met ermkes en beinkes, waorop dae moèlesmeed taege mien zuske zag:

‘Neem dae maar weer met nao hoès, dao velt gen rich met te schete’. Saoterdigs as ik in de waskuùp gewasse woord, dan deej ós mam det. Maar doordewaeks as ik mich weer ens smaerig had gemak, dan deej mien aldste zuske det ónder de kalde kraan in de paolingstein. En det waas gen pretje, want det had van die lange scherpe naegel. Ouk as we smeis veur Paose kleier meuste koupe, dan ging mien aldste zuske met mich nao de stad. Tuurlik vónd ik det verschrikkelik, want det winkele ging allemaol van miene speultièd aaf op det Lieuweriksveldje. Dus ik waas behuùrlik klierig. Maar daen eine kièr had ut mich belaof det ik un frietje zuuj kriège, as ik mich netjes gedroog. Dae frietkraom loog aan d’n Blièrickse kant van de brök, en veur lekker aete tösse-door had ik hièl vuùl euver. En veur det frietje leet ik mich det aanpasse van bókse en bloesjes hièl gewillig gewaere wie un mak schäöpke. Ut water leep mich in de mónd wie we de brök euver ginge, maar aoh jeij. Potnondedjuu, d’r stónd genne frietkraom mièr, ut had mich beej de puuet gehad. Ik waas waal zoeë knièns, det wilt ge neet weite. En het maar vol halde, det ut det neet wis, det dae frietkraom d’r neet mièr waas. Maak det de kat maar wiès, maar neet mich. Want het mós idderen daag twieë kièr euver die brök nao zien werk. Nou, det haet ut nag jaore mótte aanhuure. Sorry, want noow pas geluif ik det ut det ech neet haet gewete.

Mien zuske is un geweldige vrouw, un biezóndere vrouw. Ut haet zien laeve langk allein maar gezörg en zichzelf weg gecièferd. Wie ut ging trouwe zag ut ein waereldbaan op as technisch teikenaer beej de Nedinsco. Ziene man en ziene zoon stónde noow veurop. Later ware det ózze pap en ós mam. En wie die d’r neet mièr ware noom ut de zörg veur ózze Sjak euver. De letste jaore waas ut d’r daag en nag veur ziene man, mien zwaoger.

Noow is ut allein, maar ut gezin van ziene zoon is d’r altièd veur um. En dök zit ut noow thoès op de bank in ziene vasten hook. Truuk te kièke op un moèi laeve. De alde schoondoeëze kómme op taofel. Ut stapelt zich hoeëg op naeven-um op de bank. Alde foto’s vertelle mièr as unne ieuw ut wel-en-wieje van de femielies Titulaer, Orval, Lucassen en Wijlaars. Vergaelde kranteknipsels verhaole euver de meis biezóndere gebeurtenisse. We zièn oèt ut zelfde holt gesneje. En wie det met broor-en-zuster geit hebbe we ós ouk neet altièd good verstaon. Noow is ut good en gaon Marijke en ik hièl gaer op bezeuk. Ik veul mich bliej, gelökkig en dankbaar det we dit same meuge deile.

Good veur ut-zóg

Ut is juni 1953, ik bin net zes jaor gewaore. Neet alles kin ik mich van daen tièd herinnere, maar mien aldste zuske hölp mich met vuùl details op waeg.

Ós mam die heel hièl vuùl van toetjes. As we nao ut aete aan de pudding of de zwarte proème begóste, keek ze mich schuùns aan en zag dan met unne verlekkerde blik in eur moèie ouge:

‘Dao doon we ut veur hè jóng’. Maar wie ózze Sjakkie pas gebaore waas, toen veel mich op det we hièl dök beerpap krege. Ik zeen ós mam nag in eure schollik staon beej de pan op ut fernuùs in de keuke. Ze schödde melk in det penke, wat sókker d’r beej en un saort mael oèt zón ièzere bleek. Ós mam bleef maar reure met un rièske wies ut haos kaokde. En toen makde ze un fles dónker beer aop en al kloppend en reurend leet ze hièl häöskes die ganse fles beer in det penke kloeke. Ut water leep mich in ut muulke.

‘Waorum kriège we alweer beerpap, mam?’. Ós mam lachde en wis det ik die hièl lekker vónd, dus d’r mós un andere verklaoring veur kómme:

‘Umdet die erg good is veur ut-zóg . . ‘, zag ós mam lachend. Ze trok mich taege eur aan en streek mich euver de wang. Ik goof ut op en ging weer in de kamer op de cocosmat speule met mien vloèjespel. Wat waas det noow weer: ‘ut-zóg’.

Un paar waeke later kwaam mien tante op bezeuk, die had ouk pas un niej kiendje. Ik zoot weer op de grónd met mien vloèjespel en de jónge moders hadden ut euver luiers en baby-aolie. Dao begint inens det niej kiendje van mien tante te blaere.

‘Ao jeej, dae zal waal hónger hebbe’, zag ós mam. Mien tante pak det kiendje oèt de kinderwage, duit euren bloès umhoeëg, höf zón groeëte dieke bors d’r oèt en douwt det kiendje euren tepel in det muulke. Potdomme, det mót ik van doeënderbeej beklotse, de vloèje zeuken ut zich maar effe zelf oèt wie ze in det dekselke kómme.

‘Nou jóng, gangk dich maar efkes boète speule’, zag ós mam.

‘Óch Tuut, laot dae jóng toch’, zag mien tante. Poeh poeh, det waas mich wat, det had ik nag noeits gezeen. Ós mam ging met ózze Sjakkie altièd erges apart zitte zoeë det nemus eur zoog. Maar op die manier ging det dus! Dae kleine zoog duchtig aan die groeëte mem en de modermelk dreef oèt zien muulke. D’r kwame van ièfer van die zweit-dröppelkes ónder zien neuske. Hae makde smekkende geluùdjes en mien tante vaegde wat d’r naeve leep aaf met un dukske en ik betrapde mich d’r op det ut water mich haos oèt de mónd leep. Maar ja, ik dörfde neet te vraoge of ik . . . .

Nao un paar boertjes en wat klöpkes op de rök woord dae kleine weer truuk gelag in de kinderwage.

‘Noow wil se zeker waal wat drinke? Un tas kóffie?’, vroog ós mam aan mien tante.

‘Nou, doot mich maar un fleske dónker beer, det is good veur ut-zóg’, zag mien tante en höfde eur twieë borste oètdagend op. Aha dóch ik, ein-en-ein is twieë. Noow snap ik waorum ós mam zoeë dök beerpap mak de letsten tièd. Waas ik alweer wat slummer gewaore.

Efkes later zote de twieë moders aan ut dónker beer te nippe en ik probeerde weer die kloeët-vloèje in det pókke-dekselke te kriège. Tja, wat meus ik anders? We hadde in daen tièd nag genne spelkómpjoeter, bezwièges unne smartphone!

‘Wie geit ut met dae van dich Tuut’, vroog mien tante. Ós mam keek wat bedreuf en keek met un schuùns oug nao mich. Maar ik deej net of ik van dómbach kwaam.

‘Óch wat zal ik zegge, hae wilt neet good drinke, dae leet maar wat te sabbele. Beej ózze Jan waas det gans anders, dae trok mich good laeg’. Un werm geveul kroop door mien ganse liefke van top wies tieën beej ut huùre van det letste zinke. Ik had dus ouk beej ós mam aan de bors gedrónke. Ut vloèjespel waas inens neet good genóg mièr, d’r mós gebouwd waere aan de toekóms. Baove op mien kamer haolde ik mien blokkedoeës. Un prachtig holtere plat kisje met zón holtere schuùfdekselke. In die doeës zote twieë laoge met van allerhand holtere staefkes, blökskes, baögskes en rundjes. Ut pasde presiès in die doeës. Op un ónmeugelikke plaats tösse de kamer en de keuke zóch ik mich un plaetske op de grónd. Allein zoeë kós ik kamer en keuke in de gate halde. Mien tante waas al weg, ós mam stónd aan ut fernuùs en ik had un moèi bouwwerk gemak. Haos alle steinkes ware gebroek. Dao kump ózze pap thoès van zien werk beej de Nedinsco.

‘Aah Tuut, wat ruuk ut toch weer lekker’, zaet-e en löp metein door nao de gangk um ziene jas op te hange. Maar dao sleip dae ziene jas naeve mien holtere kunswerk en det kin dao neet taege. Ut stort gans inein, wat un élend.

‘Boerelöl’, floep d’r mich zoeë maar oèt.

‘Wat zaes dich dao’, zaet ózze pap.

‘Boerelöl’.

‘Wat mós se dao noow mei Tuut’, zag ózze pap taege ós mam. Maar ik zeen det die zich schoek-schouwerend umdreit nao ut fernuùs en ózze pap löp maar door nao de gangk. Neet lang dao nao zitte we met alleman aan taofel lekker te bikkesemente. D’r waas nag sóndigse-soep veur idderein en dao nao petatte met roeëdmoos en gehakbölkes. En as toetje krege we, wie kin ut ouk anders, beerpap.

‘Tomme Tuut, alweer beerpap?’, zaet ósse pap.

‘Jao wat wilse’, zeg ik, ‘det is good veur ut-zóg’.

Meister Versleijen (1928-2020)

We krege un rouwkaart in de bus, det is altièd schrikke. Ik maak um aope, meister Versleijen is veer daàg nao ziene 92-ste verjäördaag euverleje. Oei, det deej pièn. Det is miene ónderwièzer wao ik de beste herinneringe aan heb euvergehalde. Van 1953 wie 1959 zoot ik op de Aloysiusschoeël, achterein-volgend beej juffrouw Berden en de meisters Beumer, Jacobs, Versleijen, Schlooz en Simons. De bewaarschoeël had ik euvergeslage, ik waas d’r maar einen daàg gewaes. Ós mam had mich smorges gebrach en ut schiènt det ik hièl erg zielig gans allein op un benkske ging zitte. Ós mam vónd det zoeë hertverscheurend det se mich maar weer met nao hoès haet genaome, kóste we nag un jaor langer van-ein geneete. Maar vanaaf 1953 rende ik idderen daag dae waeg op en neer door de Lieuwerikstraot en de Parallelstraot nao schoeël. 

In 1956 kwaam ik in de virde klas beej meister Versleijen. Ut waas un hièle groeëte verzamelklas van de derde en de virde. Meister Versleijen waas unne fijne mins, dae gen lièfstraffe nuùdig had. Want in daen tièd krege we nag waal ens unnen tik op de vingers of unnen drei um de oère. Maar meister Versleijen wis dich aan te spraeke en dan deej se det neet mièr oèt respek. In daen tièd waas d’r ouk gen biezónder ónderwiès. Niks dao van, kinder die wat lestiger kóste lière die krege gewoèn wat extra aandach. Jaerke Thijsse kós moeilik praote en zeiverde altied in zón zakdukske. As weej aan ut werk ware gezatte, kreeg Jaerke wat mièr aandach. En daomei lièrde meister Versleijen mich ónbewus des-se sóms minse wat mièr aandach mós gaeve. En des-se die minse met aeve-vuùl respek mós behandele. Meister Versleijen lièrde ós ouk det de waereld groeëter waas as allein de Lambertusparochie. Ik weit nag good det hae vertelde euver de Hongaarse Opstand taege ut stalinistische bewind. We hónge aan zien lippe. Ik heb ut schoeëlrapport nag ens opgezóch, neet um nao mien punte te kièke. Maar ónderaan staon de handteikeninge van twieë hièl biezóndere minse: ózze pap en meister Versleijen. Twieë leeve en integere minse die mich wiejer hebbe geholpe in mien laeve.

Ut is 1987 en same met Piet Thieuwe greuide ut idee um ein reünie te organisere. We woorte in det jaor 40 en det waas un gojje raeje. We zóchte kóntak met meister Versleijen en dae waas metein enthousias. ‘Zeg maar Sjraar’, zag hae beej de ièrste aafspraok. Maar ut respek veur deze mins heel mich taege. Ik zeen ós nag staon met zien dreeje in de hal van de schoeël. Ze kwame haos allemaol opdrave. ‘Wets dich wae det is? Dae kin ik neet truuk?’, zag ik taege Piet. Maar meister Versleijen leep d’r op aaf, hae kós se nag allemaol. Ut waas unne geweldigen daàg met un biezónder les-oor in de Aloysiusschoeël en ut woort verschrikkelik laat, naat en baeregezellig beej de Witte. Neet lang dao nao woorte Piet en ik benaderd door meister Versleijen: ‘Of we det ouk veur de ganse Aloysiusschoeël én de Mariaschoeël woeje doòn in ut kader van 60 jaor lieëger ónderwiès in de Lambertusparochie?’. Tuurlik deje we met, same met unne heuse werkgroep!

‘Zeg maar Sjraar’, zag hae weer beej de ièrste aafspraok. Maar ik kreeg ut neet euver mien lippe. Ze dóchte un reünie te halde van zón 200 man beej de Witte. Maar ut leep anders, d’r woorte mièr as 1500 kaarte verkóch. Idderein kreeg de bibberatie, maar neet meister Versleijen, Piet Thiewe en ik. De Staay woort aafgeheurd en in 1988 waas de grótste reünie van de Lambertusparochie oeits gehalde.

Twieë jaor geleje, meister Versleijen woort 90 jaor. Piet en ik zóchte um op. Fysiek ging ut neet mièr zoeë good, maar de oètstraling en waerdigheid ware óngebraoke. ‘Zeg maar Sjraar’, zag hae weer. Ut waas de letste kièr det ik um zoog. 

Op de rouwkaart stónd det ik aafschièd kós kómme neme, maar ik heb ut neet kinne opbringe. Ik hald um beej mich wie ik um heb metgemak. En zoeë emus rak se meschiens oèt ut oug, maar noeits mièr oèt ut hert. Danke meister Versleijen det we same kleine stökskes mochte oploupe in ós laeve.

Mien poeske

Van de waek zoog ik un jóngk meuderke wat zeuke tösse de struùk. Un kiendje van nao ik schat anderhalf jaor zoot te trappele in de kinderwage:
‘Fiepieeeee, fiepieeee . . .’, schrieuwde dae kleine of zien laeve d’r van aaf hóng.
‘Wao heb se um laote valle . . .’, vroog ut meuderke totaal euver de roèje en douwde gehäös idder graassprietje aan de kant. Ik meus lache want ik herkinde det van vruùger.

Ik zeen mich nag in de stad van d’n berg aafzeile met de fiets, ózze jóngste veur in ut kindersteulke. Inens strekde hae zich en keek achterum en mörmelde: 
‘Fiepieee . . .’. Ik trapde metein op de truuk-trap-rem want die had se in daen tièd nag.
‘Wao heb se dan dien fiepie laote valle’, vroog ik hièl häöskes want ik wis wat d’r noow ging kómme.
‘Dao’, zag-e, dreide zich in zien steulke en wees un stökske truuk berg-op. Och-de-God-nondedjuu dóch ik maar heel mich in en höfde um oèt zien stulke:
‘Wiès pap maar ens aan wao dien fiepke leet’.
‘Dao’, zag-e en drubelde d’n berg op en wees in de struùk. Ik zat miene fiets met unne trapper taege de stoeprand en leep achter um aan. Potverde-Godverde-nondedjuu dóch ik, ut ièrste wat ik zoog waas unnen dieke houp strónt van zónne tieglikke groeëte kielf.
‘Pap zuùt niks ligge, kóm maar, ut is neet erg, thoès krieg se unne nieje’. Maar det hads dich gedóch, det pakde neet good oèt, hae leep weer un stökske berg-aaf en stook allebei zien hendjes in de lóch.
‘Fiepieeeee, fiepieeee . . .’, schrieuwde miene kleine of zien laeve d’r van aaf hóng. Ik rakde behuùrlik in paniek en ging toch maar zeuke in die struùk tösse de keutels. Noow mót ge waal weite, weej hadde toen van die broène rubbere fopspene oèt eín stök. Beej langer gebroèk woorte die wat kort en plekkerig. Thoès kós se die good truuk vinde want ut leke waal kleine drölkes van un klein hundje. Dao vele die op, maar vind det maar ens heej truuk in dae wir-war van alle maote hóndestrónt variërend in de kleure leech- wies dónkerbroèn. Kledderdaats . . . huùr ik achter mich en zeen det miene fiets um is gesodemieterd en zich zoeë krangs wie meugelik op de straot haet gelag. Det kin d’r nag waal beej. Flot zet ik um weer rech-op en achter mich huùr ik:
‘Fiepieeeee, fiepieeee . . .’, och God, dao zal se ut hebbe. Dink se des se alles haes gehad, dao kump mien vrouw met un gezich op ónwaer d’n berg op geschraveld, met ózzen aldste achterop d’n draeger.
‘Wat is d’r noow weer gebeurd, scheet ens wat op want ik mót nao ut dameskoèr vanaovend’. Ik veul opkómme det dit neet good veur mien hert is.
‘Fiepieeeee, fiepieeee . . .’, rup dae kleine en ik zeuk op mien kneen wiejer tösse de struùk nao zón leechbroèn kutterke in de vorm van un fiepke.
Met: ‘Kin se dien jónge neet baeter in de gater halde’, goèit mien vrouw nag mièr aolie op ut veur. D’n aldste hingk vervaeld achterop d’n draeger en zaet:
‘Maham, ik heb hónger, gaon we nao hoès mam?’. Op det moment zeen en huùr ik efkes niks mièr. D’r knap iets in mich, ut leech geit oèt. Op de grónd ligge inens allein nag maar hónderde ónvindbare fiepkes, ik verlang nao morgevruùg det ik eindelik weer nao mien werk kin. Maar ik mót röstig bliève, anders wuùrt ut van kwaod-nag-erger.
‘Nouw, kump d’r nag wat van?’, zaet mien vrouw.
‘Pahap, ik heb hóngerrrrr . . . ‘, zanik mienen aldste.
‘Fiepieeeee, fiepieeee . . .’, rup dae kleine in un steeds hoeëgere toeën-saort. Ik haol hièl deep aom en pak um op mienen erm. Det menke wet ouk neet baeter, de träönkes rolle euver de wengskes en ik fluuster zachjes in zien uurke:
‘As se stil bis krieg se thoès un ieske van pap’.
‘Ieske . . ?’, en inens is ut stil en efkes later zeile we met veer man wiejer d’n berg aaf truuk nao hoès.
‘Ieskuh . . ieskuh . . ‘, rup emus hièl bliej.

We ware met dae Corona lang neet mièr beej mien aldste zuske op bezeuk gewaes. We hadde det hièl erg gemis. Aafgeloupe zóndig vónde we det ut eindelik maar weer kós. We ware alledreej zoeë bliej wie unne gek det we mekaar weer kóste zeen en spraeke. Marijke ging in de keuke um veur ós kóffie te zette. Mien zuske en ik hadde ut wie smeis euver vruùger. 
‘Taegeswäördig hebbe kinder allemaol zón fiepke in de moel. Dae van mich haet det noeits gehad’, zaet mien zuske.
‘Nouw, die van mich waal, schei mich dao euver oèt’, verzuchde ik.
‘Dich hads wie se jóngk waas un poeske, zón ónuiglik stökske nep-bónt. Dan stook se dienen doèm in ut mundje en streek se det poeske met diene wièsvinger naeve dien neus aaf. En auwieje as se dien poeske kwièt waas, dan waas ut hoès te klein . . . ‘.
Dao loog ik vannach aan te dinke en verdomp, ik kós ut mich weer veur de geis haole. Ik had zón zoor ruùkend reepke bónt det ik um miene wièsvinger dreide. Aafgezoebeld duumke in de moel en maar vaege met det poeske naeve mien neus. En langsaam aan veel se dan vanzelf weer in slaop. 

Noow heb ik det gelökkig neet mièr nuùdig. Ik kièk naeve mich wao Marijke röstig leet te slaope. Ik kroèp lekker taege um aan, slaon unnen erm um mien poeske en val metein weer in slaop.