1958 – Angina versleit Blasius

Ut is begin 1958 en ik zit op de viefde klas beej meister Sloos, un bietje unne druuege. Wie me zaet, kômme we zoeë langzaam aan tot de jaore van ut besef. Ze gaon ôs eindelik serieus neme. Maar beej mich begôs det toch al wat vruueger, want ik kan mich vuul dinger presies veur de geis haole van wie ik viëf, zes jaor waas. Veural det ônbenöllig gedeuns met die katholieke kerk herinner ik mich nog. Ôzze Sjak waas veer jaor, en det waas un mongooltje. Taegeswäördig weit ik det hae ein chromosoom te vuuel had, maar toen zagte sômmige van die priëmers ‘dat is de hand van God’. Ik had daen druuege van Sloos ouk nog gevraog wie det kôs det sômmige minse ein ôngelökkig kiendje hadde. Dae klojo praevelde ‘det minse van God krége wat ze verdeende’. Toen ik det thoës met ôs mam besprook woord die hiel erg bedreuf en ze zag: ’Ut mak niks oët wat ze dich probere wiës te make, weej zien hiël bliej met ôzze Sjak’. Ze streek ôzze Sjak door zien waerse haor en dae lachde naor ôs met zien schael döp en zien rotte tendjes, en zônder ut te beseffe makde hae ôs zônder ut te beseffe hiël gelökkig.

Beej miene vrind thoës verheurde ze brômmers, en weej ginge waal ens krosse achter ut kerkhaof op zôn ald koeterwaals knetterdingk. Ik kan mich nog goôd herinnere wie we weer ens aan ut schravele ware, wie we ums-de-beurt effe môchte brômme, en wie unne vrind van ôs euver de kop sloog. Ut meuterke sloog aaf, ut veurwiel bleef nog effe irritant door dreije en miene vrind bleef kômpleet van-de-waereld doëdstil ligge. Wie we zoeë flot wie meugelik beej um kwame, waas ut iërste wat hae zag: ‘Det is mien straf, ik bin vanmorge neet naor de kerk gewaes’. En saoves in bed loog ik met mien hendjes ônder de kop te euverdinke: ‘Ik geluif d’r gen juu van det God haet gezõrg det ôzze Sjak un mongooltje is. En det miene vrind euver de kop waas geslage, umdet hae vanmorge neet naor de kerk is gewaes? Haet God um daor veur gestraf? Maak det de kat maar wiës, ik gluif d’r gen kloëte van!’. Ech waor, det ware op mien tiënde jaor de alleriërste belangriëke momente det ik dôch: ‘Ze kinne mich de pot op, ze kinne mich un eike naor de baan rolle, ik laot mich niks miër wiës make!’.

Maar toch hadde ze mich nog eine kiër behuuerlik beej de puuet. Begin fibbrewarie meuste we naor de kerk veur de Blasius-zaege. Daen druuege van Sloos had ôs verteld det Blasius hiël langk geléje bisschop waas gewaes van de Armeense stad Sebarte. Dae waas heilig verklaord umdet hae minse van de kaelpiën kôs aafhelpe. Ik weit ut nog presies, want ik dôch metein: ‘Nou, mien tante Leen det is toch ech gen heilige, en die kin minse zoeë maar van de belroës aafhelpe’. Maar ja, we lépe netjes met zien twieëje in de riej naor de Lambertuskerk waor pestoër ôs al op stônd te wachte in vol ornaat en twieëje kruutselinge kèrse in de linkerhand. Die ware speciaal met Maria Lichmis gezaegend, had daen druuege ôs nog verteld. Ein-veur-ein schravelde weej ôs naor pestuuerke, en toen waas ut ouk mien beurt. Hae heel mich die twieëje kèrse gekruuts veur mien spraone-nekske en ik huurde um praevele: ‘Moge God je op voorspraak van de Heilige Blasius bevrijden van alle keelziekten en andere kwalen in de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest’. Ik hoord dae naeve mich nog zegge, wie weej same de kerk oëtlépe: ‘Zoeë, det is geregeld, weej hebbe met de vastelaovend genne kaelpiën’.

Maar as of d’n duuvel d’r met speulde, de volgende morge kôs ik moeilijk slikke. Maar ja, Blasius zal toch waal zien werk goôd gedaon hebbe? Misschien begint ut al un bietje te werke? En potverdomme, de volgende morge waas ut neet weg. Nae, sterker nog, ut waas nog erger gewaore. Ôs mam zag: ‘Wat is met dich jông, kries se d’n baard in de kael? De praots net wie diene pap!’. Miene kael veulde wie schoorpepeer, en ut ging maar neet weg, en slikke deej ech piën. De volgende nach woord ik wakker met hoëge koorts, en ik loog te ijle en te zweite in bed wie unne hoephap, alles dreijde wie unne gek rônd in miene kop. Smôrges veulde ik mich zoeë rot wie un mispel, zoeë dol wie ein kuueke en ik kwaam ut bed van lamlendigheid neet miër oët. Ôs mam veulde mich aan miene heite bums en zag: ‘Staek dien tông ens oët . . . . . . oahh . . . ik zeen ut al . . . Angina’. Ut iërste wat ik dôch: ‘Wat haet die Angina noow weer te make met dae Blasius’. Dokter Vos schreef mich ein kuur veur, die ik waal gans môs aafmake, en dreej daag later waas de kaelpiën bijna vergaete, en waas ik weer baove-Jan. Bijna, want ik had mich veurgenaome: ‘Mich kloëte ze neet miër met det kerkgedeuns’.

Nao dreej daag vastelaovend waas ut in daen tiëd hiël gewoën, sterker nog, idderein môs ein assekruutske haole met aswoensdaag. Daen druuege hat ut ôs weer netjes oëtgelag. De palmtekskes van aafgeloupe jaor woorte verbört, en met de as daorvan krége we allemaol ein kruutske op d’n bums. Pestoër makde det, ônderwiel det hae zag: ‘Gedenk mens, dat gij stof zijt en tot stof zult wederkeren’. En daormei sprook hae nog ens ut ‘vonnis’ oët, det God euver de minsheid oëtsprook naor de zôndeval. Maar nao die kael-ôntstaeking met det Blasius-gedeuns, had ik absoluut genne zin miër in stôflônge van det assekruutske. Ôs mam die struijde altiëd smorges de aslaaj oët van ôzze kaolenhaard op ut paedje achterum ôs hoës. Dus wie ik met aswoensdaag naor schoël ging, makde ik flot miene wiësvinger vôchtig, en sopde dae in de as van de verbörde neutjes-veer van gisteraovend. Hiël veurzichtig makde ik mich zelf ein kruutske op miene bums. En némus haet ut oëijt gewéte of gezeen.

Noow zitte we in Spanje, en dan zit ik waal ens te mièmere euver vruueger. Vurrige waek waas ut Valentijnsdaag, en ik dôch eigelik wie altiëd: ‘Wat unne kwats, wie kômme ze d’r eigelik beej’. Maar niejsgierig ging ik toch maar effe goegele, want misschien is det ouk waal weer iets van det kerkgedeuns? En inderdaad, Paus Gelasius I haet al op 14 fibbrewarie 496 oëtgerope tot d’n iërste daag van de Heilige Valentijn, dus al miër as 1500 jaor geléje. Maar veural de letste decennia is ut opniej oët Amerika kômme euverweije. De minse steure eure (heimelikke) geleefde un hertje of ein bleumke, ut kump allemaol zoeë maar veurbeej op Feesboek! Wat unne kwats, dink ik dan, idderein waor ik van hald sloët ik altiëd in mien hert.

En dan nog effe truuk naor die katholieke kerk. Want nao daen Blasius-zaege had ik ut toch waal ech gehad met die kerkelijke rariteite. Van daen tiëd aaf heb ik geleidelijk aan alle verzinsels van de kerk um ôs kort te halde of ôs die kerk in te loekse van mich aafgeworpe. Ut innigste wat euver is gebléve, det zien de tiën gebode. As we ôs daor aan halde, kump ut allemaol bes goôd. Zoeë aaf en toe ein weesgegroetje of un ôzzevader veur émus dae ut ech nuuedig haet. En as we ein kerk binne loupe, staeke we altiëd ein paar kerskes aan, en dinke we positief aan die minse die ut moeilijk hebbe. En as ôs politiesie det wille zeen as christelijke traditie, norme en waardes? Dan staon ik daor 100% achter.

Want wat unne kwats. Vruueger woele ze de minse met vastelaovend de kerk inloekse met un 40-oors aanbidding. Allein um minse de vastelaovend te ônthalde. Pas bevalle meuderkes de iërste tiën daag nao de gebaorte de kerk ôntzegge umdet ze ‘onrein’ ziën, en ze dan dwinge um iërs unne kerkgang te doôn. Neet snoepe in de vaste en dich dan met Paose voldouwe met gekaokde eier en sloek!!?? Wat hebbe ze ôs toch altiëd veur de gek gehalde!!

Minseleef toch, vergaet dae kwats met Valentijnsdaag en al det ônbegriëpelikke kerkgedeuns. Zoeë as gezag, we zitte effe in Spanje en dink nao euver vruueger. Op dit moment is ut heej 20 grade, en ik zit te tiepe in de schaduw van unne alde olièfbaum. Ik wins alle minse in Bliërick unne schoëne vastelaovend met vuul kwats en schaele wazel. Want God wet wat d’r nog allemaol op ôs aafkump. Straks meuge we genne vastelaovend miër viere, en neume we de vaste misschien waal ramadan.

En met Paose zitte ôs achterkleinkinder dan weer met ein sloektrummelke op de slupkes en viere ut sôkkerfiës . . . . nae toch!!!

1651 – Ein bewaoge jaor

Ut is hiël lang geléje, zelfs miër as dreej-en-unne-halve iëuw truuk in d’n tiëd. Bliërick worstelt met zien zoeë vuulste wederopbouw, noow van d’n 80-jäörige oorlog. D’r môs weer orde en regelmaot kômme in ôs dörpke aan de Maas, maar det veel potdomme neet met. D’n Belze pastoër Pontanus noom de tuiwkes strak in zien gezaegende hand, maar auk dae kreeg nog waal ens nate veut. Baerke, un klein menke, vertelt ôs wie det toen toeging in Bliërick. 

Baerke waas d’n aldste zoon van de köster, dae daor naeve auk nog schoëlmeister waas. Ziene pap dae hoôt Goris Versmissen, zien mam hoôt Katrien en die had unne moeilijke achternaam, Brumioul. Nao um kwáme nog dreej kleinere zuskes. Ziene pap waas de gansen daag drök in de waer met de kerk, want pastoër Pontanus waas unne vuuel-eisende mins. Daor naeve goof pap raekene en schriëve aan de kiendjes van Bliërick. Maar det kôs allein as die kinder neet hoofde te poejakke op ut land, same met eur elders. Les gaeve deej ôzze pap in twieëije van die smale vôchtige kaemerkes, beej de dingkamer (geregtskamer), schuuen taegeneuver en doënbeej de kerk. 

Ziene pap waas metein nao d’n 80-jäörige oorlog beneump as köster en ônderwiëzer, en had same met pastuurke ut Lambertuskerkske al behuuerlik opgeknap. In 1647 hadde ze d’n altaar van ‘Ôs-leef-vruiwke’ twieëje nieje tabbernakels gegaeve met un aafbeelding van Christus-gebaorte. Lei van Haove, later minderbroeder in Venlo, had un sierlijk beeld van Maria geschônke. Jan Vervoort had 50 dalers gegaeve veur un zilvere ciborie, zôn prachtige kelk met unne deksel met un kruutske d’r baove op. En Thies Verheijen had ut holt geleverd veur twieëje nieje beelder van Sint Lambertus en Sint Urbanus. Pastoër Pontanus waas unne geliërde mins, maar auk knaoke hard. Hae kreeg det eigewiëze schuttersgilde in ut gelid, en stelde d’n Bliërickse kermis vas op twieëde Pinksdaag. Maar dae moch pas beginne nao de Sacramentprocessie. En det waas un hiël gedeuns. 

En auk det môs presies wie Pontanus det veurschreef, ôzze pap woord d’r krankjorum van. Want dae môs idderein maar zoeë wiëd zeen te kriëge, wat pastoër Pontanus um nauwkeurig had opgedrage in zien goôd te verstaon Bels:

‘Na uitstelling van het Allerheiligste Sacrament gaet vooraf het beeld van Sint Urbanus op den eerewaegen. Daerna de gildebroeders, vier-en-twintig bouwlieden, eerlijcke brave mannen, geen knechts of jongens, met den standaert des Cruis vooraf, hierop de priesters en sangers. De schepenen en rechters der gemeijnte behooren dan den hemel te draegen, in eerlijck habijt. Dan moet volgen het beeld van Sint Lambertus patroon der parochie gedraegen door vier gezworene, als patroonen en beschermers der gemeyntenaars, weduwen en wezen. Volgen al het mansvolk, en daarop de eerste maegden met croonen op het hoofd, representerende de edele dochters van Aäron en Jesse. Sij gaen voor het beeld van Onze Lieve Vrouw koningin des hemels. Dit beeld moet gedragen worden door eenige dochters van den burgerstandt met een eerlijck kleedt en doek om het hoofd, als ootmoedige dienaressen der koningin des hemels. Sullen dan volgen al het vrouwvolk in goede orde sine interruptione. De benedictie sal gegeven worden aen de vier staties, eerst over Maesblerick oostsijde, dan over Houtblerick westzijde, hierna over Boekend en het Oeybroeck aan alle kapellen’.

‘Na de processie’, zoeë ging de opdrach van Pontanus wiejer, ‘bereiden de ouders der overste maegden den maeltijd volgens oud gebruick, voor die gedraegen hebben het beeld van Onze Lieve Vrouw, tien of twaelf persoonen. De maegden die gedraegen hebben de roede presideren aen taefel met de croonen op het hoofd, die andere die gedraegen hebben sullen sitten aen taefel in eerlijck habijt’. 

Nouw, en eindelik had ôzze pap alles keurig geregeld. Op d’n daag zelf waas hae stier-zenewechtig.

‘Maak dich gen dieke bein’, had ôs mam nog gezag.

‘Ik pries d’n daag neet veur ut aovend is Katrien’, verzuchde ôzze pap. En zien zörg waas neet gans ônterech, want beej d’n optoch van 19 mei 1651 gebeurde wat verschrikkeliks. De ganse koedeljach stônd klaor, de Sacramentsprocessie kôs beginne. Ut holtere beeld van Sint Urbanus was goôd stevig op unne iërewage vasgezatte en de kèr waas moëij versierd met greun en kleurige blóme. Maar wie de ganse processie euver de Staaiwaeg trok, gebeurde ut. Un stelletje schippersknechte, det ware van die Hollandse Calvieniste, begôste de zaak behuurlik te stange. En potnondedjuu, inens ging de kèr op dae scheive waeg schuueve en kiepde um in de Majjem. Dat waas kaasje veur die schippersknechte, ze slóge de luns oët ut raad en Sint Urbanus flikkerde veur-euver in ut water, same met zien moëije versieringe. Ut waas erges toch waal ein komies gezich, ut greun en de bleumkes dréve langzaam richting Venlo. En Sint Urbanus stook eigewiës met ziene bums baove water. Maar die belhamels hadde gen inkel respèk veur Sint Urbanus, sleurde um oët ut water en zatte um pontifikaal in un roeijbuuetje.

De res van d’n daag, bijna wies ut dônker woord, roeijde ze op en neer veur de lam geslage Bliërickse processie-gengers, tot groëte ergernis van pastuurke. Ik had kômpassie met ôzze pap, dae stônd stokstiëf met unne veur-roëije kop aan ut water. Ut ganse geplende moëije fiës waas letterlik en figuurlik in ut water gevalle. Ein veur ein druubde de Bliërickse aaf.  De schippersknechte ginge nog effe door, en ut woord nog spannend. Aan de Venlose kant van de Maas kwame de stadsbode en burgemeister Jacobus Liefkens aangedribbeld met eur lange wapperende capes. De burgemeister stoëde de stadsbode aan en dae reep naor de schippersknechte:

‘Haej geej dao. Ik gebied ôch names d’n hiër burgemeister, bring ut beeld naor ôs toe. Want met det beeld verlére die Bliërickse alle geregtigheden op de Maas’. En de schippersknechte begôste te twiëfele, de lol waas d’r toch zoeë-wie-zoeë vanaaf, en góve ut beeld de volgende daag aaf op ut Venlose stadhoës. Daor woort ut veilig opgeborge, maar ut bleef neet geheim veur d’n Bliërickse kant. Pastoër Pontanus huuerde d’r van en schreef unne vette breef aan pastoër Puteanus van Venlo. Det waas auk unne Bels oët Sint-Trúje, en of die twieëje mekaar neet lóge, det weit ik neet. Maar vrinde ware ut neet!! Hae schreef det hae zich verbaasde en verôntwaardig waas euver de ônbegriepelikke handelwiëze van de Venlose raod. En hae begreep neet det de pastoër det toegelaote had. En wie belachelijk ut waal neet waas um de jurisdictie (de regte) op de Maas te gaon toeschriëve aan un holtere beeld. Pastoër Puteanus môs toch weite det de regte aan d’n Bliërickse kant gehech ware aan de grônd, waorop de grenspäöl geslage ware, al wiëd veurdet d’r burgers van Venlo bestônde. Nou, det waas unne pittige breef!

Maar ut bleef stil aan d’n andere kant. ‘Dae neet wilt luustere, môt maar veule’, dôch ôzze pastoër. Dan maar opschale naor Remund, vicaris generaal Bosman woord aangespraoke op zien verantwoordelikheid. En dae slapjanus stelde veur det ut beeld ‘verborge’ truuk môs kômme naor Bliërick. Maar pastoër veulde aan zien water det hae ut oëteindelik ging winne, maar det môs dan waal wat glorieuzer. Hae eisde det ut beeld van Sint Urbanus neet zoeë maar stiekem, maar aope en bloët, én plechstatig in processie op de vlégende brök zuuj waere euvergevare. En dan halfwaeg zuuj waere euvergedrage aan pastoër Pontanus in vol ornaat. Maar det ging die Venlose toch wat wiëd, ut beeld van Sint Urbanus woord keurig in Bliërick beej de kerk aafgeleverd, en daor waas de kous met aaf. Gossie, det waas unne spannende tiëd veur zôn klein niejsgierig menke wie Baerke. En zeker auk veur ziene pap.

Nao d’n trammelant met ut beeld van Urbanus met de Pinkstere, waas ôzze pap neet te genéte. Nogal wiedes, want 24 juni kump d’r aan, det is Sint Jansdaag en dan wuuert zien baan as köster en schoëlmeister haopelik veur ein jaor verlingk. En zoeë neet, dan kan hae weer gaon schoefele. Want op Sint Jan kômme saoves ônder de aovendmis de schepene en de inwoëners van Bliërick naor de kerk. Veur de mis môt ôzze pap zien kerksleutels op ut Hoëg Altaar legge, um dan de ganse Mis naegel te biëte. Eindelik is ut zoeë wiëd. Pastoër Pontanus pak nao de letste zaegen de sleutels van ut altaar en löp plechtig naor de kemúniebank. Ut is wie-gezag unne Bels en hae sprik nogal raar:

‘Van oude tijden is het U lieden wel bekend, hoe dat de bedieninge van onsen kuster alle jaer op Sint Jan is vervallende in handen van ons pastoër en schepene, en in onze macht is den vorigen weder aan te stellen ofte een ander in zijne plaats naer gelegenheidt sijner verdiensten’.

Miene pap dörf neet op te kiëke. Want pastoër haet gister nog euverlag met de schepene. Pastoër môt miene pap beoordeile euver ut schoën make en versiere van de altaars, ut ônderhald van de aolielampe en de kerse, en ut dirigére van ut kerkkoër. Eigelik euver alles wat de kerk aan geit, en potnondedjuu, auk euver det drama met ut Urbanusbeeld. Van de andere kant môtte de schepene miene pap beoordeile as schoëlmeister. Of hae de kinder goôd haet liëre schriëve, laeze en raekene. Maar auk det de kinder zich goôd weite te gedrage. Pastoër wink miene pap naor veure, en leet um de sleutels in zien aope gevouwe hand. Ôs mam kniep mich in d’n erm, veurluipig haet ôzze pap weer goôj zin, veurluipig haet hae zien baantje nog.

En zoeë haet ut ôngeviër gegaon, slaon d'r zelf de feite maar ens op nao.

 

 

Twelf heilige nachte

We laeve in ut jaor 500 nao Christus. In Bliërick zien de Romeine intösse weggetrokke naor ut zúje. Maar stiekem zien vanoët detzelfde zúje de Merovingers opgetrokke. De Merovingers waren ônderdane van de Frankische keuninge, die van de viefde tot de achste iëuw d’n baas ware in groëte deile van Nederland, België, Duitsland en Frankriëk. Ze zien geneump naor Merovech, unne legendarische keuning van de Salische Franke van 447 tot 457. Ziene kleinzoon, Chlodovech, baeter bekind as Clovis, leet zich in 496 duipe. Daormei woord ut christendôm de staatsgodsdeens van ut Frankische riëk. Ônder de Merovingers greuijde geleidelik aan ut Middeliëuwse feodale stelsel. Hertoge woorte aangesteld veur ut aanstúre, verdedige en rech spraeke in de verschillende regio’s van ut Frankische riëk. De landbouw waas de belangriëkste brôn van bestaon. Handel en hoësnieverheid speulde maar in un klein lokaal kringske. Umdet de grônd nog neet ôntgônne waas, woord d’r veur dreejkwart wat gekraos op braakliggende grônd.  

In Bliërick ware de Merovingers auk neergestréke. Ze woënde in zoeë geneumde hutkômme naeve de Laan. Van die half ingegrave rechheukige huuskes van 2 beej 3 maeter, en misschien wat groëter. Met ein spits daak d’r op, det rösde op ut maaiveld. Opgetrokke met takke, wietse, stroeë en graaspolle. 

In ein van die hutjes woënde Faar met zien gezin. De twelf heilige nachte ware net begônne, ze hadde nog genne kalender, maar veur ôs ligge die gewoën tösse 25 desèmber en 6 januarie. Faar had daor as halve heidene nogal meuijte met, want de taegewäördige christene vierde dan auk Kersmis. En bliëkbaar hadde eur dreej Keuninge oët ut oëste auk toevallig twelf nachte nuuedig gehad um beej ut kiendje Jezus te kômme.  Vraemp genôg veel det presies geliëk met ut twelf daag deurende Germaanse Midwinterfiës. Eigelik sprook um det letste vuuel miër aan, want det verbônd um met zien veurelders. Sterker nog, hae verdôch die christene d’r van det ze det gejat hadde um zien volk te bekiëre. Faar had veural vuuel meuijte wie hae ut aan ziene zoon Bernlef, ofte waal Baerke, môs gaon verdoetse. Dit jaor waas ut zoeë wiëd, hae ging Baerke inwiëje.

‘Vuuel wind guuef vuuel fruit’, mômpelde Faar taege Baerke. Op d’n iërste van de twelf heilige daag lépe ze same hand-in-hand van de Laan naor de Zeevewaeg.

‘In de kômmende twelf daag trekke de gode met de geister van alle doëije minse in ein wild getoemel op-en-neer door de lôch. Wie harder ut weijt, deste miër fruit greuijt d’r kômmend jaor aan de buim’.

‘Euver welke God heb ge ut noow, pap?’, probeert Baerke.

‘Mak niks oët Baerke, ut speult zich toch allemaol te hoëg baove ôzze bol aaf. Of we dae Wodan of anders neume, as we d’r maar met respèk euver praote’, zag Faar hiël verstendig, met toch wat twiëfel in zien stum.

‘De kômmende twelf daag môtte we verrekkes goôd lette op alle teikens en verschiënsele um ôs haer. Want det alles geit vuuel verklaore euver ut waer en de veur- en taegespoôd in ut kômmende jaor. Ut weijt noow äörtelik, det beteikent det we vuuel  fruit meuge verwachte’.

Baerke trok zich met zien vréje hand ut dierevèl nog maar ‘ns euver de oëre, um zich taege de wind te bescherme. Faar leep intösse stevig door en vertelde wiejer:

‘Let goôd op Baerke, wat ik dich noow vertel. De kômmende twelf daag is d’n euvergangk naor ut nieje jaor. Nao de jaorwende lenge zich de daag weer. Alles um ôs haer steit effe stil, en auk weej halde ôs kedoek. We doon twelf daag zoeë min meugelik. Want as we noow kaore gaon male, dan zal ut straks in de zomer staon te rotte op ut veld. We meuge twelf daag neet oët ein aope waterbrôn drinke, en as ze môs hoôste dan duis ze det veurzichtig achter dien vel. Anders kômme d’r ziektes in ut nieje jaor. Vaders halde eur kinder goôd in de gater, anders verandere ze straks in unne plas water. Auk ôs mam bak twelf daag genne mik, d’r wuuerd neet opgeruump in de hut en we aete gen boëne. Want det bringk allemaol ônheil. Dees twelf daag ziën de belangriëkste en heiligste van ut ganse jaor, vergaet det noëijts’.

Baerke waas trots det Faar um det allemaol vertelde en ging van bliëdschap huppele: ‘Dan heuf ik veur ôs mam auk lekker niks te doôn, det wuuert twelf daag langk oët lamzakke’.

‘Det hads dich gedruimp lapzwans, wat dinks ze waorum det weej de kômmende twelf daag naor de Zeevewaeg loupe?’, zag Faar ein bietje teleurgesteld in ziene zoon.

‘Gen inkel benöl, laot maar húre, pap’, zag Baerke.

‘De kômmende twelf daag zien lotdaag, of eigelik luuesterdaag. We gaon idderen daag naor ein kruutspunt van waeg um te gaon luuestere naor de veurteikens van wat we kômmend jaor meuge verwachte’. En stilzwiëgend leep Faar door, beej de Zeevewaeg aangekômme ginge ze same zitte ônder aan de galgeberg. Faar heel zich de hand veur de auge en zoot hiël lang doëdstil. Det deurde veur Baerke toch waal wat erg lang.

‘Ik kriëg un kalde kônt, ik wil naor hoës’, mômpelde hae wat veur zich oët.

‘Ssssst . . ‘, zag Faar, ‘det bedoel ik noow, det is beslis ein veurteiken. De kômmende maond zal ut verrèkkes kalt waere’.  

Effe later lépe ze weer same truuk, wie ze weer wat wiejer weg ware van de Zeevewaeg begôs Faar weer opniej te vertelle:

‘Auk de druime, die we de kômmende twelf nachte kriëge, zulle veurspellinge met zich met drage. Let dus goôd op, want de geister van de doëije kômme snachs de laevende minse bezeuke’.

‘Potdomme pap, as ik noow maar kin slaope. Ik hald neet zoeë van geister. Alhoewel, misschien kump opa waal op bezeuk!’, zag Baerke.

‘Maak d’r genne flauwe köl van Baerke. Dit is d’n tiëd van de langste duuesternis, det deurt twelf korte daag en hiële lange nachte nao de zônnewende. Nao eur allerdeepste ôndergangk begint de zôn aan eur nieje zaegetoch. Ut laeve kump weer oët de grônd, de natuur wuuerd verlos en de minse ervare in daen tiëd hiël biezôndere ervaringe’, zag Faar hiël plechtig.

Noow weit ik ut zeker, dôch Baerke, de kômmende twelf daag gaon ik pap goôd in de gater halde. Aaf en toe gaon zitte, net wie ôzze Faar, en snachs probere te ônthalde wat ik druim.  

Saoves zóte we same in ôs werme laefkoel doën beejein te miëmere. Ik lette goôd op alles um mich haer en inens veel mich op det ut boëte hiël stil woort:

‘Haej pap, de wind is gaon ligge. Wodan is d’r zich auk effe beej gaon zitte’. Ôzze pap luusterde en ik zoog um naodinke.

‘Schiën bedruug Baerke. . . ‘, zag hae en wachde effe aaf. Ik wis det hae det deej um ôs nog niejsgieriger te make.

‘De aerd liek misschien in röste, maar schiën bedruug. Want de aerd is, net wie weej, ein laevend waeze. Net wie weej aomp de aerd in-en-oët’, en weer zweeg Faar.

‘Jao, maar wat aomp de aerd dan . . . ?’, probeerde ik wat ôngedöldig.

‘Laeveskrach en scheppingskrach! Wie we det idder jaor kinne zeen aan de blóme en de buim, aan de gebaorte van jônge biëster. Swinters trekke de scheppingskrachte zich truuk in de aerd. Nae nae . . . , neet um in slaop te valle, maar um zich veur te bereide op niej laeve. Swinters zien de krachte in de aerd ut sterkste. Daorum zien in dees twelf daag ôs geisteskrachte ut nauwste verbônde met de krachte van de aerd um ôs haer’.

‘Wat knap van ôch pap, det geej det allemaol weit’, en hiël trots keek ik ôzze pap aan. Maar dae keek strak veur zich oët.

‘Ik weit det van mien vader, diene euverléje opa. En die christene make daor slum gebroëk van. Det ganse Kersverhaol laote ze aafspeule binne ôs twelf heilige daag. Ze laote Jezus gebaore waere in ut midde van de winter. Maria kreeg de baodschap van unne ingel in eure druim. De herders krége ut berich van de gebaorte in unne druim. En zoeë verging ut auk die dreej keuninge, en die hadde twelf daag nuuedig um beej ut kribke te kômme. Allemaol slum in elkaar gedreijd binne ôs twelf heilige daag’.

‘Maar ut is waal ein moëij verhaol pap, misschien waal moëijer as twelf daag op-en-neer loupe door de kelt naor de Zeevewaeg’.

‘Moëijer of neet moëijer, morgevruueg gaon we weer op paad. Want noow is de sluier tösse hemel en aerd ut allerfiënste. De geister van ôs veurelders zien noow ut doënste beej. Weej hebbe det altiëd zoeë geveuld, ôs lot wuuerd in dees twelf lotdaag beklônke veur ut kômmend jaor. En auk de zôn en de maon vertelle ôs det, let maar goôd op, snôtneus. Ein zônnejaor deurt 365 daag en is verdeild in twelf maond. De umloup van de maon deurt 29,5 daag. In ein jaor tiëd löp de maon dus twelf daag achter op de zôn. We zeen auk det op ut ind van ut jaor de lingte van dees twelf daag ut zelfde bliëve. Ut is net of de zôn zich effe twelf daag inhelt. Ze helt net als weej gewoën twelf daag rös. Twelf daag veur bezinning op ut nieje jaor. Hèhè, zoeë is ut en neet anders . . . .’. Ôzze Faar strek zich effe de rök en kiek hiël tevréje veur zich oët. En ik betrap mich d’r op det ik met aope moel zoot te luustere. 

De volgende morge ginge we weer op paad naor de Zeevewaeg. Ut had gesniëjd potdomme, en dae kraakde ônder ôs rendiereschoon.

‘Zuus ze waal, dich met dien kalde kônt gister. Maar de liërs al flot, de kômmende maond wuurt ut kalt’, zag Faar. En ik pakde pap nog steviger vas met mien hand, en veulde de wermte en de krach in mich struime.

‘De snieje kraak, det beteikent det we kômmend jaor vuuel neut kinne krake’, probeerde ik wat euvermoedig.

‘Kwatskop’, zag Faar, ‘neet te vuuel doordrave hè. Maar . . . de wets maar noëijt!’. En zoeë lépe twieëje Merovingers door d’n dunne sluier tösse hemel en aerd ut ôngewisse tegemoet. 

Det gebeurde allemaol zôn 1500 jaor truuk, maar ut liek allemaol nog neet zoeë lang geléje. Det de koeijestalle tösse Kers en Dreejkeuninge woorte oëtgeruik met wierook en besprinkeld met wiëjwater. Det de vrouwe twelf daag de was neet mochte doon, neet vaege of spinne jage. Op sômmige boerderieje loog ut werk twelf daag kômpleet stil um de geister goôd te stumme. Ut toeslaon van deure, zelfs ut verplaatse van de taofel kôs ôngelök bringe. Op de zesde daag woord d’r snachs vuuel leweit gemak um de kwaoje geister op aafstand te halde. Ziër zeker de veurlouper van ut aafstaeke van veurwerk of ut lúje van de kerkklokke met ald en niej. Ôs heidense veurelders winste mekaar vuuel heil en zaegen op ut midwinterfiës.

Ik wins ôch allemaol ein zalig niejaor.

 

 

Niejaor in d'n iëstiëd

Hiël lang geléje waas d’r ens ein jungske dae Bernlef hoot, maar idderein neumde um gewoën Baerke. We môtte waal hiël wiëd truuk in d’n tiëd, bijna ônveurstelbaar wiëd truuk. Vuul minse weite daor hielemaol niks miër van, maar ik weit ut auk allein maar umdet Baerke ut mich zelf verteld haet. Ut is presies 15.000 jaor geléje. Bliërick, Holt-Bliërick en d’n Bookend bevônde zich op ut lets van de letste iëstiëd. Det speulde zich aaf tösse 100.000 en 10.000 jaor truuk. Of ze toen al niejaor vierde? We weite ut neet. Maar net wie noow woorte in de herfs de daag steeds korter, en de nachte alsmaar kalder. Ut waas iëstiëd, dus d’r ware toen hiële lange iëzige winters en vuuels te korte zomers. Auk toen waas d'r unne langste nach, en sloog det unne kiër um. En waas d'r ein punt det de daag weer begôste te lenge. In ut opkômmende veurjaor veranderde ut smiltwater de Maas in ein wild en breid struimende rivier met vuuel zietakke, die verwoestende spoare door ut landschap trokke en die ut zand en de veurstein hoëg opgoëijde in as halve maone gebaoge heuvelrögge. De zomers ware kort, en alles woord oëtbundig greun bezeijd met mos, allerlei krúje en liëge struuek. Op de druuegere en hoëger gelaege stökke bleuijde de hei prachtig paars. Wie ut water weer zakde bléve euveral groëte plasse water achter in die Maas-èrm, de Maas-meanders. Idyllisch gelaege ônder langs die gebaoge heuvelrögge, lóge van die röstige waterplasse met vuuel karpers en vaores. Zoeë ôntstônde d’r toen ut Brook, ut Saorbrook, de Wassum, de Bookender koèle en ut Dubbroek. Al det greun en stilstaond water trok hôngerige en dorstige biëster aan. Ge môt mich ech geluive, maar heej kraosde en struinde zoeë aaf en toe echte mammoete, bizons en langhäörige neushoorns rônd. Maar ut ware toch veural de paerd en hiël vuuel rendiere die me heej zoog. Op de hoëger gelaege heuvels woënde kleine gruupkes minse, de Neanderthalers. Sôms bléve ze heej ein paar jaor hange, sôms kwame d’r nieje femilies beej, sôms trokke ze in strenge winters naor ut zúje. Smeis ware det ein paar femilies die beejein bescherming zôchte, iddere femilie in zien eige tent. De minse laefde van wat ze in de natuur kôste jage, en van wat ze in de boëtelôch verzamelde aan neut, eppelkes, paddesteul en wörtelkes. 

Op ein van die heuvelrögge, um presies te ziën hoëg baove de Bookender koèle, woënde de femilie van Baerke. Ze hadde eur tent van rendierevèl goôd beschut tösse de hazelneut-struuek gezatte. In ut noorde loog de oëtgestrekde Bliërickse hei, die naor dreej oor laupe euverging in de Piël. Daor dörfde némus doorhaer, want daor spoëkde ut. Vanaaf de rand van d’n heuvel kôs me hiël wiëd kieke, zelfs tot aan de Maas. Aan de rand van de Maas veel unne opvallende machtige hoëge eikebaum op, baove aan de helling. Ze neumde die plek auk waal de Aal, de allerheiligste plek van Bliërick, Holt-Bliërick en d’n Bookend. De vader van Baerke dae hoot Ingram en zien moder Sarild, en same hadde ze veer kinder. Twieëje struise dochters, Dabbe en Grimhild, die moder met holpe met veurke staoke, aete klaor make en de rendiere-velle schoën en soepel te make. Det déje ze döks door d’r met de tand op te biëte. Dan waas d’r auk nog unne groëtere broor, ôzze Alf. Same met ziene pap ging dae op rendierejach, nou, en det waas unne echte draufgenger. Dae ging un rendier met bloëte hand te liëf. 

En ikke bin de jôngste, ik bin tiën jaor ald en ik heit Baerke. Ik röls un bietje van d’n berg aaf, en ik help mien zuskes met hazelneut rape en ut zeuke van krúje en holt um te staoke. De res van d’n tiëd probeer ik ônder in de 'Bookender koèle' te visse en un väörke te vange. Ik heb mich zelf un speer gemak van unne rechte wiets. De punt heb ik wat spitser gemak met un veursteine voësbiëlke, dae ik van pap gekrége heb. En dan de punt van die speer laote schreuije in ut veur en dan heb se ein scherpe stevige zwarte punt. De kuns is dan um doëdstil en met vuuel gedöld baove ut water te bliëve hange, wies d’r unne vis stil steit ônder dien neus. En dan hiël flot probére det viske aan dien speer te spiëze. En eindelik had ik beet, naor un paar oor mis gestaoke te hebbe spartelde d'r noow unne dieke vaor aan mien speer. Ik goëijde um flot aan de kant en sloog um met unne ronde stein op ziene bums. Hiël gruuets ging ik d’r met naor mam. 

Ik waas ut bijna vergaete, ôs mam die waas krank. Ze loog al ein paar daag te razele ônder alle rendierevelle, die we euver hadde. Ze had koorts en Grimhild verzörgde eur. Ik woel laote zeen det ik unne schoëne vis had gevange, maar mien zuske zag:

‘Sssst, hald de moel, ut geit neet goôd met mam. Gangk dich ens wat fris water haole’. En met un toegeneijd vel rende ik ein stök wiejer op naor ein helder baekske, det nog neet dich gevraore waas umdet ut flot struimde. Ein paar daag truuk had de ganse femilie ôzze pap en Alf geholpe um ein groët rendier te vange. Mien vader en ôzze Alf hadde d’r eine van de groep aafgezônderd. Mien zuskes, ôs mam en ik meuste d’r veur zörge det hae neet miër weg kôs. Daorbeej waas ôs mam in ut iëskalde water terech gekômme. Maar ze woel neet direk truuk naor de werme tent, bleef te lang boëte in de kelt, en noow waas ze krank. Jao, want ein extra rendier veur de winter goôf unne extra veurraod aan vleis, alweer un niej werm vel d’r beej en van de dieke knäök makde ôzze pap gereidschap.

‘Ut geit ech neet goôd met dich, Sarild’, had ôzze pap gezag, ‘we hadde unne tiëd truuk wat wiejer naor ut zúje môtte trekke’.  Maar ôs mam die goôf gen sjoege, ze hoosde en razelde zich te verrèkke. En vannach had ze hardop ligge druime en kwats ligge te verkaupe. Grimhild loog de hiële tiëd naeve eur en probeerde ze werm te halde en te laote drinke. Maar alles kwaam d’r weer oët. Det kôs neet lang zoeë door gaon!

Miene pap, Alf en Dabbe hadde vanmorge det rendier geslach. Ze hadde de ingewande d’r oët gehaold, en de kop d’r aaf gesnéje. En toen opgevuld en verzwaord met rivierstein um vervolges ut rendier in ut iëskalde water te laote zakke. Zoeë blief ut vleis hiël lang goôd.

‘De ingewande en de kop bringe we as ôs offer naor de Aal, beej d'n alde eik op de helling in Bliërick aan de Maas’, had ôzze pap hiël bedreuf gezag, want hae makde zich vuul zörg um ôs mam. En same met Dabbe en Alf waas hae al unne hiële tiëd weg.

‘Gangk ens kiëke of pap nog neet kump’, zaet Grimhild,’ ôs mam haolt hiël nuuetelijk aom’. En ik goeijde miene gevange vaor naeve ut veur en rende d’n berg aaf naeve de Bookender koèle aaf richting de Aal. In de vaerte zoog ik dreej kleine figuurkes in dieke velle verzônke kômme aansjouwe.

‘Paahap . . paahap . . spooj ôch wat, ut geit neet goôd met mam’, maar ze hoorte mich nog neet, dus ik rende nog un stök wiejer.

‘Paahap . . paahap . . kôm op, spooj ôch ens wat, ôs mam krieg gen lôch . . .’, en ik zoog det ôzze pap zich kepot schrôk. Same rende we wie ein truupke rendiere truuk naor de tent. Ôs bure ware intösse auk kômme kiëke en hadde ôs veur, wat bijna oët ging, nog ens opgestaok. Idderein zoot um ôs mam haer. De buurvrouwe makde rare bäökende gelúde en zweijde met krúje-tekskes baove ôs mam. Ze woord d’r waal hiël röstig van, maar haolde hiël raar en pièpend aom.

‘Gangk maar allemaol truuk naor ôch eige tent’, zag miene pap, ‘Grimhild blief waal beej eur’. Maar mich bekroop inens ein hiel raar geveul. Ut leek waal ein aafschiëd veur altiëd. Ut vurrig jaor waas mien oma auk zoeë gestôrve, die had auk ein paar daag pièpend aom ligge te haole. En toen waas ze gestôrve. Mich lépe weer de traone euver de wange as ik daor aan dôch. De volgende daag hadde ze eur hielemaol poelekenèks oët getrokke, en in ein groët vel weggedrage de hei op. In ein liëge koel hadde we oma plechtig begrave, alle femilies oët de ganse buurt stônde d’r in ein kringske umhaer. Ze hadde allemaol moëije paarse hei-struukskes geplokke en baove op oma gelag. Ut woort mich allemaol te vuuel, ik begôs hiël hard te bäöke en zag taege miene pap:

‘Kump ôs mam noow naeve oma te ligge?’. Maar ôzze pap keek mich strak aan en zag taege mich:

‘Kôm op Baerke, gedraag dich as unne groëte vent, hald dich kedoek en gangk slaope’. Ik zoog veur ut iërs in mien jônge laeve ein traon euver ôzze pap zien wang rolle. En dôch, laot ik maar neet wiejer näöle, ik pakde mich ein vel en rolde mich taege ôs mam aan. Op ut ritme van ut piëpe van ôs mam veel ik in slaop. 

De volgende morge schrôk ik wakker, en veulde mich metein hiël schöldig.

‘Goôje morge Baerke’, zag Grimhild taege mich. Ik vloog rechop en zoog ôs mam taege Grimhild aan leune. Grimhild voorde ôs mam veurgekauwd aete en leet eur drinke. Ôs mam lachde naor mich en zag hiël zachjes:

‘Ik had dich waal gehuuerd gisteraovend vlaegel, maar oma blief nog maar efkes allein ligge op de hei’. En ze hoosde d’r achter aan, maar neet miër zoeë erg as gister.

‘Röstig aan mam, we ziën d’r nog lang neet’, zag Grimhild.

Ik sprông op en rende naor boëte naor ut veur, kiëke of d’r wat te bikkesemente waas. Ôzze pap en Alf zóte same miene gegrilde vaor op te aete, en ik moch unne euvergebléve rendierpoët aafknage. Maar det makde niks miër oët. 

‘Morge is de jaorwende’, zag miene pap en keek umhoëg naor de iëzige griëze lôch.

‘Dan wuuerd d’r vandaag zeker neet gejaag, pap’, vroog Alf.

‘Nae jông, de Aal haet ôs gister verhuurd, we môtte um op de kneen danke, kômmende nach make we ein groët veur. Vanaaf noow lenge zich de daag weer, ein niej jaor deent zich aan’.

‘En same met ôs mam wuurd ut zeker ein hiël zalig niejaor’, floep d’r mich zoeë maar oët.

Ôzze pap lachde zich de rotte tand bloët, goëijde zien vel um de breije schouwers en reep: 

‘Kôm op jônges, we gaon holt zeuke. En veural vuuel denneholt, det knettert goôd. Det ze ôs dao baove maar goôd húre’.

 

 

Kôm heej vetkedee . . ut gedich

Zoeë maar ein gedich, det in hiële lange zinne hiël in ut kort vertelt wie ut vruueger ging:

 

‘Kôm heej vetkedee’, zag mien mam en vaegde mien snôtneus aaf aan eure bônte scholk en hup, ik waas alweer op de klater.

Zoeë ging det 60 jaor geleje, al die jaore vlóge veurbeej, maar staon weer vliemscherp veur de geis, wie helder water. 

Ik surf op internet, haej, ein sajt euver de Liëuwerikstraot, ik laes de verhaole van Annet van Zus van ut winkelke, beej ôs wiejer op de straot.

Ik dink weer aan mien jeug op ut Liëuweriksveldje, aan mien vriendjes, ut koele grave en al det kattekwaod. 

Ik schriëf ein verhäölke veur op de websajt van Annet Schreurs, hèhè, mien iërste jeugherinneringe heb ik opgeschréve.

Maar ut luuet mich neet miër los, alle gewoëne en biezôndere verhaole van vruueger kômme neet-miër-taege-te-halde baove gedréve. 

Neet allein euver de Liëuwerikstraot, maar auk euver ut Brook, de Wienkelder, de Kaolentip, de Wielder en de Scheetberg.

We ginge op de joets naeve de Wassum, de Bookender Koele, kielpe in de Kôckerse baek, en rölse van de Spekberg. 

Verhaole euver mien elders, ôs mam die mich liërde um te knoevele en netjes met minse um te gaon.

Euver ôzze pap die mich liërde wat moch, maar veural wat neet moch, en det ik altiëd oprech en iërlik in ut laeve meus staon. 

Maedjes lépe toen keurig in gestréke kledjes, en dróge allemaol vlechjes in de haor. Opgetrokke kuiskes met praopere kneenkes daorbaove.

De jônges dróge korte bôkse met helpkes, versléte schoon en aafgezakde kouse. Altiëd kepotte kneen met van die dieke raove. 

Joëste de melkboer met Max zien paerd kwaam met melk naeve de deur, en probeerde met alle moders te dolle.

Veur de vriëdig kwaam Arie Verbaan met zien viskèr door de straot en dae reep al van ver: Haring, verse haring, haring als scholluhh. 

Nao de schoël flot naor hoës, bôtteram op de voës, de alde schoon en de alde kleijer aan en roeps naor boëte.

Swinters waas ut nog ech steinkald, met slaope krége we ein werme kroëk in bed, en smorges stônde nog de blóme op de roëte.

Eine kiër per jaor kwaam pestuurke op hoësbezeuk, um miene afvallige vader de kerk in te loekse tösse daen borrel en dieke sigaar door.

En ik zoot ônder de taofel, luusterde stiekem mei, en waas getúge det de kerk de greep op eur neet miër makke schäöpkes verloor. 

Beej ôs taegen-euver woënde eine hiele dieke kater, en dae had wat met die poes van ôs, gos det waas un heftige affaire.

Die kôste neet van mekaar aafbliëve en pôngelde te vuuel met ein, en nao twiëje kiër jônge ketjes môs ôs puuske van miene pap emigrere. 

Met de jaorlikse kermis en met mien iërste kemúnie kwaam beej ôs de ganse koedeljach van twieëje groëte femilies op d’n bak.

Det waas ein fiës met al die tantes, oëmes en eur gezôks d’r beej. En d’r woord flink gebuis en volgedouwd met vlaaie, bônbunkes en gebak. 

Met de vastelaovend kwame de alde kleijer oët de kas, krége we van alles aangedoedeld en unne roëije zakdook vasgezatte met un zwaevelduueske um de nek.

Ut gezich gesmienk met unne verbrande körk, en dan ginge we zinge naeve de deur van: Vastelaovesgek met d’n bessemstek. 

Met kersmis kwaam d’r unne echte baum met slingers, staekelig ingelehaor, echte kerskes en unne moëije piek d’r op geprik.

Same naor de nachmis en nao de letste zaegen zóte we midde in de kersnach te bikkesemènte aan de bloodwors, kerboët en verse klöntjesemik. 

Al die verhaole spoëkde mich door de kop, ze meuste d’r oët en woorte zorgvuldig in de kompjoeter opgeslage.

Miene kop is noow laeg, ‘Kôm heej vetkedee’ haet d’r zich euver ôntfermp! Un ech book is ut gewaore, aan ôch allemaol opgedrage. 

Neum ut nostalgie of verhaole oët de goôje alde tiëd, ôzze Heemkundekring Blariacum zuuet ut auk as kultureel erfgood.

Vuuel plezeer met laeze, hald de zakdook beej de hand veur dae lach en aaf en toe un traon. En geneet d’r net zoeë van as ik d’r van met schriëve genoot. 

‘Kôm heej vetkedee’, zag mien mam en vaegde mich de snoët.

En toen kwaam dae aolifant en bloôs ut gedichje oët.

 

'Kôm heej vetkedee' leet noow beej de BRUNA op de Kloësterstraot in Bliërick en beej KOOPS op de Klaosstraot in Venlo.

 

Trappedoelie

De daag waere korter, ut boëte speule speult zich steeds miër aaf in ut duuster. Ut wuuert auk un stök kalder, d’n trui môt aan as we naor boëte gaon en de zök waere wat hoëger opgetrokke. Ut wierikse en ut veurke-staeke beginne auk alweer te vervaele. D’n eine heilige kump en d’n andere verdwiënt ôngemerk door de achterdeur. Sintermerte môt plaats make veur Sinterklaos. In hoëze Tietelèr wuuert allewiels steeds dökker gespraoke euver kedootjes. En laot ik daor hielemaol gen meuijte met hebbe, ik wis ut waal. Daor heufde weej neet lang euver nao te dinke, ik woel waal ein garazje en un paar uitekes. Ut lieske, nog aangevuld met ‘sloek en unne boekman’ loog al gedöldig op te werme op de schouwmantel.

‘Zoeë zoeë, dich dinks det ut geld beej Sinterklaos op ziene alde rök greuijt. Sinterklaos haet waal miër kiendjes die gaer wat wille kriëge. As dich det wils dan môs se waal erg braaf ziën gewaes’, zag ôzze pap. D’n toën waas gezatte, veur wat hoôrd wat. As ik weer wat smaerig naor binne kwaam, of ein van mien zuskes aan de paerdestert had getrokke:

‘Jông jông toch, Sinterklaos schrief det allemaol op in zien book. Allein brave kiendjes kriëge kedootjes, stoute kiendjes kômme beej Trappedoelie in de zak’, staokde mien vader de boel wat wiejer op.
‘Piet, maak dae jông neet zoeë schoow!’, verzachde mien moder det weer ein bietje. Maar ôhh jeij, det iërste kinderlikke dilemma sloog bijna um in ein trauma. Tuurlik woel ik die garazje hiël gaer, tuurlik woel ik daorveur waal ein bietje braaf zien. Maar die ings um beej Trappedoelie in ziene trappelzak mei te môtte naor Spanje? Ik kôs d’r potdomme neet van slaope, en Sinterklaos waas nog lang neet in ôs Bliërick. Maar toch keek ik saoves stiekem veur alle zekerheid ônder ut bed, of Trappedoelie mich al loog op te wachte. Taegeswäördig vluug d’n tiëd, maar vruueger deurde det allemaol äörtelik lang. Maar eindelijk waas ut zoeë wiëd, op unne zôndaag middaag kwaam hae met de stoumboët aan beej Sur Meuse. Vanaaf ut balkon van ut Raodhoës sprook hae de kiendjes van Bliërick toe. En verdomp, in zien ein hand ziene golde staâf en in de andere zôn diek book.

‘Det is det diek boôk waorin dae alles haet opgeschreve’, fluusterde mien vriendje mich in de uurkes. Maar ik had miër aug veur dae man met det gekleurde vaeremutske op ziene bums. Dae had in zien eine hand ein roe van beejein gebônde wietskes. En met die ander stook hae steeds as Sinterklaos ‘braaf’ zag, eine hiële groëte jutezak umhoëg.

‘Dao passe weej waal in . . . ‘, zag mien vriendje wat schaemel. Potnondedjuu, die paar wäördjes klônke nog lang door. Saoves loog ik in bed. We hadde beej d’n haard ôzze schoon meuge zette. Det verlanglieske met die garazje d’r duuedelik zichbaar in gezatte. Ôs mam had d’r nog ein wortel en un druuege sneej mik in gedaon.
‘Haej Tuut, toch neet miene mik veur te visse . . .’, had ôzze pap nog geprotesteerd. Maar ik dôch allein aan Trappedoelie ziene trappelzak. Op hand en veut de trap op en waal twieëje kiër ônder ut bed gekéke. Nao unne zwaore nach waas ’s morges ut breefke weg, en auk de wortel en de sneej mik veur ut paerd.
‘De hebs nog gelök gehad det hae de schoon haet laote staon’, zag ôzze pap. Wie we saoves wortelestamp krege met braodwors, dôch ik in de vaerste verte neet det die wortel in miene schoon daorin verwerk waas.
‘Zal Sinterklaos mien breefke met die garazje hebbe met genaome?’, vroog ik ônder ut aete.
‘Det zit nog in wiej zek . . . ‘, zag mien vader. De wortelestamp loog inens zwaor op de maag.
‘Wiej zek . . . dao passe weej waal in . . .’, spoëkde mich door de kop. En Trappedoelie flitsde steeds weer veurbeej.

Zaoterdaag middaag meuste we naor Ons Huis. Sinterklaos kwaam daor op bezeuk veur de kiendjes van de buurtvereiniging. Weej môste daen daag wat vruueger in de kuuëp. Ik betrapde mich d’r op det ik gaar neet bliej waas. Stevig heel ik ôs mam beej de hand en ik bleef hiël dich beej eur. Beej Ons Huis môste we de trap op, we ware gelökkig neet de iërste. We zôchte ein plaetske erges in de midde. Ik schoôf miene stool wat doënder taege dae van ôs mam aan. Alle kiendjes zóte met roëije uurkes te wachte.

‘Sinterklaasje kom maar binnen met uw knecht, want we zitten allemaal even recht’, meuste we zinge. En daor kwaam hae binne. Ik weit neet miër wie hae d’r oët zoog. Ik zoog allein det diek book. En daor achteraan kwaam Trappedoelie met zien vaeremutske. Maar mien uigskes vloge aafwisselend van die roe naor dae groëte zak. Ik had ut neet miër. As det maar goôd geit, ut meug veur mich flot veurbeej zien.
‘Jantje Tietelèr, is die ook hier’, zaet Sinterklaos. Verberge achter ôs mam hölp neet miër, vashalde auk neet.
‘De môs beej Sinterklaos kômme’, zag mien mam. Ut bäöke stônd mich doënder beej as ut lache, en met loëd in de scheunkes leep ik naor veure.
‘Zo zo, eens kijken in het grote boek’, zag Sinterklaos, en dae pallesaot naeve um rammelde met die roe en ziene zak.
‘Nou, dat valt best wel mee! Als je een liedje kunt zingen voor Sinterklaas, komt het allemaal wel goed’, ging Sinterklaos wiejer. Dae pallesaot naeve um leet teleurgesteld ziene roe en zak met rös. En ik zông in rap tempo:
‘Sinterklaasje bonne bonne bonne, gooi wat in mijn lege lege tonne, gooi wat in mijn laarsje, dank u Sinterklaarsje’.
‘Nou, dat heb je best goed gedaan Jantje. Ik denk dat Trappedoelie wel iets voor je heeft’, zei Sinterklaos en zweijde met ziene witte handschoon naor ziene knech. Dae haolde oët ziene zak ein kleurbukske en ein täötje sloek. Ik noom det kevieps aan en spoojde mich truuk naor mam. God, wat was ik bliej det ut veurbeej waas.

Un paar daag later zoog ut d’r aevel ein stök slechter oët. We ware boëte aan ut speule, en d’r kwaam d’r eine vertelle det Sinterklaos in de Aloysiusschoël op bezeuk waas. We môste d’r allemaol naortoe. Nouw, ik had d’r gaar genne zin in, maar ik kôs mich auk neet veur mien vriendjes belachelik make. Dus lépe we naor schoël. De paort en de veurdeur stônde aope. Hiël vuuel kinder stônde in de hal van de schoël, en ik sloot achter aan. Wie ik op mien tiëne ging staon zoog ik wat kleurige vaere bewaege. We môste ‘Sinterklaas kapoentje’ zinge en allemaol op de grônd gaon zitte. En daor zoog ik um, Sinterklaos zoôt op eine groëte praos en het hoofd der school, de Siem, heel ziene golde staaf vas. Aan de andere kant stônd Trappedoelie met zien roe. Dae groëte jutezak loog slordig op de grônd. Sinterklaos begôs te praevele euver brave maar auk stoute kiendjes. En as Sinterklaos ut euver brave kiendjes had, dan knikde de Siem met ziene kale kop. Maar as Sinterklaos ut euver stoute kiendjes had, dan bewoog dae pallesaot zien vaere op det kleurige mutske en greep naor dae jutezak. Ut zweijt brook mich oët, ik woel naor hoës maar ik dörfde neet. Ik woel mich bewaege, maar ut waas net of ik verlamp waas, ik bleef stokstiëf zitte. Sinterklaos keek inens hiël treurig en bedreuf. Bliëkbaar waas d’r ein jungske hiël erg stout gewaas, d’r waas gen ôntkômme miër aan. D’r môs d’r eine mei naor Spanje. Want dae had neet goôd naor zien elders geluusterd, en vuuel erger nog. Dae had zien zuske aan de haor getrokke. Ik veulde de zweitdröppels euver miene rök laupe.

‘Jantje Tietelèr, kom jij eens even naar voren’, huurde ik plotseling. Ik schrôk mich kepot, alle auge van de kinder kéke mich aan, de Siem schödde met ziene kale kop. Trappedoelie leek inens waal unne reus en heel dae trappelzak dreigend aope en umhoëg. En ik dôch beej mich zelf ‘noow of noëijt’. Ik sprông op en rende wie unne gek de schoël oët. Zônder te kiëke de Smeliënstraot door richting Drieka. Daor kôs ik achterum met de kortste waeg naor hoës. Maar halverwaege keek ik um en dao kwaam Trappedoelie achter mich aan. Met dae zak gapend wiëd aope. Inens gebeurde iets verschrikkelijks. Ik probeerde te renne, maar kwaam genne centimaeter van mien plaats. Wat ik auk probeerde, ut lökde neet. Zeiknaat van ut zweit en totaal verkramp van de doëdsings. Ut einige wat ik nog kôs, waas hiël hard rópe ‘Maaaammmmmmm . . . . .’. En oh jeij, inens veulde ik un hand aan miene schouwer, ik kneep de auge stiëf toe en schriëuwde hiël hard ‘Nèèèèèèèèè . . . . . .’.

Ik deej de auge aop en keek mien moder rech aan.

‘Wat is d’r toch met dich jông?’, zag ze hiël bezörg en hiël leef,
‘Maar jông, de bis gans naât. Heb se gedruimp?’.
‘Trappedoelie wild mich met néme in de zak’, kreeg ik d’r met miene druuege kael hiël benépe oët.
‘Maar jông toch, de bis en bliefs gewoën heej beej ôs’.
En effe later kreeg ik ein glaeske water te drinke en môch ik tösse mien vader en moder in eur bed kroëpe.
‘Laot Trappedoelie noow maar kômme’, dach ik. En noëijt miër heb ik mich zoeë veilig geveuld.