woensdag 5 december 2018

Ós Blièrick(s)

Dinke aan Blièrick mak mich bliej. We mótte neet te vuuël näöle euver det ’t vruùger allemaol baeter waas, ik geneet gewoeën van de moeëje dinger die d’r van vruùger zien bliève hange in miene bums. Klasjenere met alde Blièrickse luuj mak mich weer effe gelökkig, mien eige modertaal te huùre en te kinne praote. Maar wao zit ‘m det noow in? En ech minse, ’t zièn toch ech de hièle kleine dingskes die ’t um doon. ’n Stripke op ’n letter nao links, ’n stripke nao rechs of twieë puntjes d’r baovenop. 
As ik weer ‘s in ’t dörp bin, dan wandel ik aaf-en-toe röstig ’n rundje Kloeësterstraot, Póntanusstraot, Maasbreesestraot en Steegstraot. Mièr is ós dörp eigelik neet, maar dan bin ik weer effe thoès. Ónderwaeg zeen ik det ’t dörp zien erm oètstrek nao de wieje umgaeving. De Laan, de Broekstraot, ’t Nieborgs, d’n Bokenderwaeg, d’n Breetsewaeg en d’n Baoldersewaeg. Allemaol van die hièle alde waeg wao euver ieuwelank de minse nao ’t dörp toe kwame of weer nao hoès ginge. Sóms met de tasse vol baodschappe, sóms met un stök in de hakke. 
As ik kièk op de landkaart, dan zeen ik det Blièrick wuùrt um-ermp door ’t nag landelikke Hou-Blièrick, Euverkaore, d’n Bokend en ’t volgebouwde Brook. Op ansichtkaarte van Blièrick zeen ik de schaarse euvergebleve monumente as Sur Meuse, de Pastorie, de Watermeule, ’t Canal du Nord of ’t Raodhoès aafgedrök.
Maar as ik weer Blièricks huùr praote, mak niks oèt wao, sóms zoeë maar erges op ’n terrasje, det mak mich bliej. Geej zult det ouk waal hebbe, as ge minse ós Limburgs dialek huùrt praote. Dan zeg ik taege mien vrouw: ‘Det zièn d’r oèt Zaerum, oèt Remund, oèt Haerle of wat wiejer oèt Mestreech’. Zelfs huùr ik ’t verschil tösse ‘t Venloos en ós eige Blièricks. Die van Venlo wille dich korteraaf wat zegge, zoeë van: ‘Kums tich fan Fenlo, hup tan’. Det klink wat korter, wat vrechter, zoeë van retteketet, die höbbe gen laesteikes nuuëdig. En die van Blièrick wille dich wat vertelle, die zièn ’n stökske op waeg nao Mestreech. Det mak ’t Venloos neet minder, zeker neet. Idderein helt van zien modertaal. Maar ’t Blièricks luuët de wäördjes danse in miene kop, d’r kump unne glimlach op mien gezich, ik waer effe gelökkig. Maar wao zit ‘m det noow eigelik in? 
As we ’t Venloos Waordebook aopeslaon, dan staon dao allemaol bekinde wäördjes in. Nou ja, d’r zièn nag waal wat wäördjes die se mis, en die meschiens nag allein in d’n Bokend of in Hou-Blièrick waere gebroek. En toch is d’r verschil. ’t Limburgs besteit oèt ’n rièk palet aan vuuël kleurige dialekte. En idder dialek, iddere taal is oeëts erges begós as gespraoke taal, pas later kwame d’r spellingsregels en toen woord ’t ein geschreve taal. En dao geit ’t noow meistal fout, d’r mót water beej de wièn waere gedaon. Sinds maart 1997 is ’t Limburgs officieel erkind as minderheidstaal ónder ’t Europees Handvest en in 2003 haet de Raod veur ’t Limburgs spellingsregels opgesteld. ’n Geweldige, bijna ónmeugelikke, taak um al die bónte kleure van det wièdse palet te vange ónder dezelfde regelkes. Laote we ’s kièke wat d’n dieke van Dale d’r van zaet. We laeze det spelle ‘uit letters vormen’ is, en ein letter is ‘een teken bij het schrijven gebruikt om een taalklank of een verbinding van klanken aan te duiden’. Dus as we Blièricks wille schriève dan mót det zoeë good meugelik in de gooje klankkleure benaderd waere. Want d’r is toch ein groeët verschil tösse ein broèd (bruid) en ’n broeëd (brood), en ouk tösse druùg (droog) en druuëg (draagt). En wat te dinke van ‘mien bóttramme zièn in de snieë gevalle’, leefs dreej verschillende ie-s in eine zin. Door ’n letter of ‘ne lettergreep ietskes op te rekke kriège we ’n gans andere beteikenis. Hièl moeëj is ’t verschil tösse èrm en erm, de huùrs duùdelik ’t verschil in oètspraak tösse einen èrm (iets mièr opgerek) en twieë erm (korter). En det is beej mièr wäörd, zoeë as met ós ónderdane: ein beìn en twieë bein. 
D’r zièn geregeld discussies euver ’t al dan neet weglaote van die verschillende laesteikens, zelfs des se Blièrick as Bliërick of as Blierick mós schriève. In mien verhäölkes probeer ik zoeë good meugelik de spellingsregels van de Raod veur ’t Limburgs aan te halde, maar vind ik waal det van Dale ouk groeët gelièk haet. En dus gebroèk ik de letterkes as: ‘tekens bij het schrijven om een taalklank of een verbinding van klanken aan te duiden’. 
Ik haop det ge mich blièf toestaon wie ik mien modertaal schrièf, en laot de letterkes neet retteketet oèt ’n ald tiepmesjièn aan óch veurbeejgaon, maar laot ze danse as ’n verfpenseelke op ós schoeëne Blièricks schilderieke.