Ónderwaeges in Blierick

 

[1]

Veur mich is det noeits un probleem, ik vind miene waeg waal in Blierick. Maar ik zit waal ens te mièmere wie det hièl vruùger waas. Noow woeëne we heej met zón 28.000 minse maar oeits ware det d’r maar un hempelke. Laote we zón 10.000 jaor truuk in d’n tièd gaon nao de letsten ièstièd. De Maas zóch slingerend ziene waeg door ut landschap en zat zand, leim en keezel aaf op d’n Blierickse kant. De spaore zièn d’r nag duùdelik, óndanks det alles is volgebouwd.
Want as we Hou-Blierick nadere vanaaf Baolder zeen we dae hoeëgere wal beej d’n Hoverhaofwaeg met de Blierickse berg op d’n achtergrónd. Det is de oètluiper van ut Dubbroek, unnen alde Maasmeander. Met unne wièjen baog leep ut water van wat noow ut Dubbroek is nao de taegewäördige Maas beej de watermeule. Op dae vruchbare aangespoelde grónd woorte op dae hoeëge wal de ierste boerderieje gebouwd zoe-as Moutzhaof, Brookerhaof, Hoverhaof en Zalzershaof.

As we Blierick vanoèt ut weste benadere leet dao met unne wiejen baog ut Koelbroek dae d’n Bookend as ut ware um-ermp. Ut is noow nog altièd un moerassig gebied en vruùger woort heej zelfs gevis. Op wat aafstand maar met daezelfde wiejen baog leet unne twieëde wat lieëgere wal. Dae volg zón bietje de Heymansstraot, en verdomp, ouk heej woorte de ierste boerderieje gebouwd as Mulkeshaof, Maossenhaof, Bookenderhaof, Egelbos, Laorbrook, Baesdónck en Groeët Boller.
As we Blierick nadere vanoèt de noordkant dan stuitde we op ut Ubrook. Helaas kinne we allein op hièle alde kaarte heej nog wat van truuk vinde. Maar Blierick wuùrt vanaaf dae letsten ièstièd umslaote door die dreej Maasmeanders. Maar ouk dao binne vinde we nog spaore, wat te dinke van ut Tuindorp. Eigelik begint dae wal as we beej de watermeule umhoeëg gaon beej de Romeinewaeg. We volge de wal as we d’n Baoldersewaeg euverstaeke euver de Vliegekampstraot en de Ruysstraot. Heej loge vruùger de twieë windmeules: de Goofersmeule en de Antoniusmeule. En windmeules woorte altièd op ein zoeë hoeëg meugelik punt gebouwd! We volge de wal euver de Henrick van Veldekestraot nao ut tuindorp. Wao de Burgemeister Clercxstraot oètkump op ut Niejborgs waas unne scherpen baog in de wal waordoor d’r keezel woort aafgezatte. En dao loog dan ouk de alde keezelkoel.
De Pontanusstraot woort vruuger de Hoeëgstraot geneump die doorleep op de Laan, en de naam zaet ut al: die loog hoeëger as de res. En ouk heej vinde we reste van boerderieje van zón doèzend jaor geleeje. Dit zien maar un paar, maar waal belangrièke, veurbeelde die aangaeve det ós Blierick neet zoeë plat waas en is, as we meschiens waal dinke.

Taegeswäördig vorme de A73 en de A2 de same snelste waeg um door ós Limburg te reize. Maar wies de negentieënde ieuw waas det toch ech de Maas. We weite det de Romeine de Maas al aafzakde met holtere scheepe die met paerd euver ut water woorte getrokke. Naeve de Maas aan d’n Blierickse kant leep ut liènpaad. Eigenaere van de grónd ware verplich um dae paad good te ónderhalde zoeë det de lièndrièvers óngestoord d’r euverhaer kóste met eur paerd. Zièr waarschienlik waas de alde Staay al in de Romeinsen tièd un halteplaats veur die ierste Maaschippers.

Maar d’n aldste Romeinse waeg leep wat hoeëger door Blierick. Bekind is det de Romeine altièd ziej-dekking zóchte veur eur troepe en poswages. En zoeë zien d’r spaore gevónde ónder langs dae wat ièrder geneumde wal. Te beginne beej de Watermeule umhoeëg en beej de Romeinewaeg leete ze de wal links ligge. We volge de Romeinse waeg as we d’n Baoldersewaeg euverstaeke en gaon wiejer euver de Vliegekampstraot en de Ruysstraot. We vervolge ózze waeg ónder langs de Henrick van Veldekestraot nao ut tuindorp. Wao de Burgemeister Clercxstraot oètkump op ut Niejborgs waas unne scherpen baog beej de keezelkoel. Ein bietje truuk op ut Niejborgs passeere we un carrée van huuskes. D’r ligge nog un paar van die witte huuskes. Meugelik, ik verzin ut zelf, loog in det veerkentje un Romeinse burgus, unne saort wachpos. Van heej oèt volge we de Nieborgstraot wiejer die vruuger de Holstraot woort geneump. Wie duudelik wille we ut hebbe. Op ut ind van ut Niejborgs leep de waeg nao ut Sint Anna-kepelke en efkes wiejer verlaote we Blierick richting Grubbevors.

[2]

We gaon noow same kièke wie de Blierickse luuj eure waeg vónde umstreeks 1610. Ut hempelke minse is intösse gegreujd nao zón 600 inwoeëners. We zitte midde in d’n tachtig-jäörige oorlog (1568-1648) dae neet óngemerk aan Blierick veurbeej ging. Maar det is weer un ander ónderwerp. Wao woeënde die minse toen eigelik? De Historische werkgroep haet det oeits veur ós oètgezóch. In d’n Bookend telle we 18 boerderieje, in Hou-Blierick 43 en in ut dörp zón 62 huùs en boerderieje. As we Blierick van baoven aaf bekièke vanoèt unnen helikopter dan zeen we duùdelik unne halve krans met waeg die allemaol oèt kómme beej ut alde Lambertuskerkske met ut mert-pleinke d’r veur. Vanoèt Baolder löp unne waeg die eindig beej ut kerkske. En ut zelfde gelt as we kómme vanoèt Hou-Blierick, Euverkaore, Breej, d’n Bookend, Saerum, Hors, Grubbevors, de Wielder en ut Ubrook. Alle lienkes op de alde plattegrónd loupe regelrech nao ut alde hert van Blierick op d’n hook van de Helling en de Laan. En eigelik is dao noeits wat aan veranderd. Nou ja, in daen tièd leepe de luuj idderen daag op en neer nao de kerk. Det is taegeswäördig neet mier. Alle mier dan 600 inwoeëners zièn dao geduip, de meiste in det kerkske getrouwd en allemaol begrave vanoèt det kleine Lambertuskerkske. En as d’r wat te doon waas in Blierick dan begós det altièd met un Heilige Mis. De mert die loog met zien twieë statige lindebuim vlak veur det kerkske. Alle festiviteite as de kermis, ut schutterfieës, processies of de vastelaovend die begóste of vónde plaats op de mert. Kóste we nog maar ens stiekem kièke wie det in 1610 toeging in det echte hert van Blierick.

Ouk in daen tièd ware d’r ouk al geitepaedjes wao door de regelrechte aafstand nao de kerk nog korter woort. Want waorum wiejer loupe as ut rechdoor door ut veld ouk kós. Vanoèt de Staay leep unne paad naeve de Maas nao ut dörp. De minse van ut Niejborgs sneeje de waeg aaf euver un smaal paedje wat noow de Urbanusstraot hit. Die van de Wieë ginge euver de Viejestraot, noow is det de Kloeësterstraot. Dae naam Viejestraot hoot zoeë umdet heej euver ut vieje nao de ‘gemeene’ weie naeve de Maas woort geleid. En dan hadde we ouk nog ut Schoeëlsträötje, noow de Sint Hubertusstraot. En naeve de Maas leep ieuwelank dae lienpaad wao euver de lièndrièvers gewoeën ónder langs de kerk veurbeej leepe. Um paerd te wissele of um zelf wat te aete ware d’r maar leefs dreej schipperherberge in Blierick. Ut Gièsehoes (wao noow det groeët griès appartementegebouw leet), Sur Meuse en de Staay. Wao is dae gojjen alden tièd gebleeve? Allein sur Meuse is d’r nog.

En wie kwame de luuj in Venlo zult ge óch aafvraoge. Nou, in daen tièd waas d’r gen brök. En van un kabelbaan euver de Maas woord neet nao gedóch. De belangrièkste verbinding waas met de vleegende brök euver de Maas beej de Staay. Twieë buuet ware met plenk aan elkaar gemak en door de roere met of taege de struiming van de Maas te dreie, dreeve die keurig energie-vreej nao d’n euverkant. Dees vleegende brök waas met un lange ketting aan de kop van de Wièrd vasgelag. De Blierickse boere brachte met paerd en ker eur produkte met dees vleegende brök nao de mert in Venlo. Dan waas d’r ouk nog un kleiner vaer beej Sur Meuse, allein veur de wat kleinere transporte. Maar ouk um de stad te umzeile!
D’n tachtig-jäörigen oorlog waas snoeihard veur Blierick, maar ós dörp loog d’r euverzichtelik beej. De minse wiste haos blindeling eure waeg te vinde. Maar is det altièd zoeë gewaes??

[3]

Vurrige kier zoge we det vanoèt ut dörp unne prachtige straolekrans un aantal straote alle kante op leepe, wao van de naam dök al aangoof wao haer die ginge. Ut ware de slaagaore van Blierick, waoreuver de Blierickse minse haer-en-truuk lépe of fietsde, en ut Bliericks hert deeje kloppe. De ein met de tas vol baodschappe, d’n andere met un stök in de hakke. As we van ut zuuje nao ut noorde met dreije kin ik ze zoeë opneume: de Romeinewaeg, Baoldersewaeg, d’n Breetse waeg, Withiërestraot, Bookender weg, ut Nieborgs, de Broekstraot, de Graaf van Loeënstraot, de Laan en de Staaywaeg. As ik det zoeë tot mich laot doordringe, had genne stadsplanoloog det baeter kinne bedinke. En inderdaad veur de gewieksde ónder ós, d’r is genne Venlosewaeg in Blierick. We ware wies 1940 eín gemeinte met Baolder en Bree. Hièl lang hadde die Venlose al met ein schuùns oug euver de Maas geloens um Blierick euver te néme, det waas eur normaal noeits gelök. Al vanaaf 1909 hadde we ós dao taege verzatte. Maar met hölp van de Pruusse waas ut Bliericks verzet gebraoke en hebbe ze ut toch spits gekrége, ut begin van ut ind van ós dörp.

Maar iers veur-aaf: ‘Ik bin unnen Blierickse en heb gaar gennen haekel aan Venlo’. Bin altièd op de joets gewaes in Venlo, bin mier as 15 jaor atletiek-kampioen van Venlo gewaes en galder alle Venlose vastelaovesleedjes mei oèt de kop. Maar 86 jaor geleeje is d’r wat verschrikkeliks gebeurd in Blierick. D’n oorlog waas kald vièf maond ónderwaeg wie Blierick ‘administratief’ ónder Venlo woord gevaeg. Det waas un geniepige streek, ut waas oorlog, die van Blierick kóste en dörfde neet langer mier te protesteere. Wat de rol van d’n burgemeister van Venlo ouk is gewaes (?) maar met unne pennestreek in den Haag waas Blierick in eine klap Venlo-Wes (!). Umdet d’r destièds maar leefs viertig döbbele straotname ware in Blierick en Venlo, meuste die in Blierick allemaol van naam verandere (!). Ouk de meiste hoèsnummers woorte umgedreid. Iers woord d’r genummerd vanaaf ut Raodhoès in Blierick, vanaaf oktober 1940 vanaaf ut Stadhoès in Venlo. Die iers op nummer ein van de Laan woeënde, krege noow ut hoeëgste hoèsnummer. Zón 11.000 Blierickse minse woorte ocherm door twieë man ‘vertaegewäördig’ in de raod. De ierste kier woorte ze vernederend verwelkómp met: ‘Dao kómme de boere‘. Det ware hièl vervaelende veurvalle. Blierick woort op un arrogante meneer gekleineerd.

Kint geej óch dan ouk de geveules en vernederinge van ós Blierickse elders en groeëtelders veurstelle (?). Neet allein de minse maar ouk de posbodes ware cómpleet de waeg kwièt in Blierick. Nog altièd zien d’r straote in Blierick die in de volksmónd euren alde naam hebbe gehalde zoeë-as de Broekstraot, ut Schoeëlsträötje of de Begiènegats. Ózze pap haet 40 jaor met volle euvergave in Venlo gewerk. Maar ik hoord’um dökker met miene ome Aatje verzuchte:
‘Det hadde ze noeits zoeë mótte doon, det had toch anders gekinne’.
‘Nae’, zag Aatje dan, ‘dao hebs se gelièk in Piet, die Venlose hebbe ós ut hert oètgerök en we hebbe d’r un rot gebit veur truuk gekrege’. En Aatje stapde op ziene Solex en pruttelde nao de stad um zich te gaon wasse in ut badhoès.

Venlo en Blierick zien geografisch met-ein verbónde, vandaag d’n daàg zelfs met veer brögke. En ik weit zeker, as dit 86 jaor geleeje op un andere meneer waas gebeurd (?). Dan ware de relaties van deze en d’n andere kant van de Majjem vuùl inniger gewaes en soepeler verloupe al die jaore. In algemeine zin beteikent de aanpassing van Venlo-Wes nao Blierick veur de meiste (jóngere) minse neet zoeë-vuùl. Maar un groeëte fout van 86 jaor geleeje wuùrt heej-met un bietje rech gebreid. Vannach druimde ik van ózze pap en van miene ome Aatje, ze zièn d'r al lang neet mier. Ze hadde ut in mienen druim euver die aanpassing van Venlo-Wes nao Blierick:
‘Wat duit mich det good’, zag ózze pap met traone in zien ouge.
‘Nou ja’, zag Aatje, ‘ik heb nog gen sorry gehuùrd. En ik haop det ze vanaaf noow det rotte gebit vervange en ós alde dörp weer in alde glorie herstelle en ós eige identiteit truuk gaeve’.

[4]

Ik kóm van de A73 aaf, nog efkes en ik bin d’r haos,
noow nog euver un paar van die rot rotondes gekraos.
‘Henriëtte-Roland-Holstlaan’, de navigatie kump hièl vraemp binne,
‘Henriëtte-Roland-Holstlaan’, wie hebbe ze ut oeits kinne verzinne. 

Maar we mótte nog effe. ‘Shakespearelaan, nao 200 maeter kièr-um’, klink al baeter,
maar ja, ik bin d’r haos, ouk det klop alweer van genne maeter.
Ut kin wat flotter want wie mich lets emus nao ós woeënlokatie vroog,
knikde dae begrièpend wie ik zag: ‘Dao wao ens de Knoepert loog’.

 Alderwetse name halde ós Blièrick un stök logischer beejein,
sóms loupe tösse al die vraemde schrièvers de regels oèterein.
En tösse al die vraemde buim zeen ik de gojje waeg neet mièr,
blièkbaar interesseerde det de bedinkers van dae kwats gen zièr.

 Ut Dellesträötje stelt niks veur, maar wie klein ut ouk is,
ouk det wuùrt door genne zeukende Blièrickse gemis.
Meschiens beej de Sint Hubertusstraot mótte we effe dinke,
want det is as Schoeëlsträötje bekinder in de oère bliève klinke.

 Ouk ut straotbeeld is door de modernen tièd opgeslörp,
leep ik vruùger euver de Laan ónder de buim richting dörp.
En meus ik op de mert die destièds moèje Kloeësterstraot in slaon,
tösse Koopal en ut pliessieburo woort mich de veurdeur al wagewièd aope gedaon.

 Ut waas as of we de hoèskamer van ós Blièrick binne kwame,
met allemaol bekinde name met sierlikke letters op de rame.
Mien vootstappe woorte inens door ut kloppe van mien hert begeleid,
un slordig kassa-bunke van Bol-de-Swart kwaam veurbeej geweid.

 Ik leep door en woord haos met mien ouge toe nao hoès gedrage,
van rechs rook ik Verbaan ziene vis in vluchtige windvlage.
Die lekkere bekkerslóch van Mercus kwaam van d’n andere kant,
toen veulde ik, heej pakde Blièrick mich beej de hand.

 Det is allemaol neet mièr en zeker gen frustratie,
maar met herkinbare straotname in ós navigatie.
Van wie ut vruùger hoot en wie d’r woort gesmoès,
kwaam ik toch met un wermer geveul weer thoès.

Genóg gedich, genóg nostalgie. Laot ik wiejer gaon met maar un paar losse serieuze opmerkinge. As ik oèt de stad Blierick inriej over de Burgemeister Gommansstraot (wat eigelik unne laan is) dan kóm ik op ut lets op un T-splitsing. Rechsaaf gaon we de Henriëtte Roland Holstlaan in, de Rie van Soest Jansbekenlaan had heej vertrouwder geklónke. Maar feitelijk gaon we gewoeën heej richting Groeët Boller en had dae waeg ouk hièl logisch de Groeët Bollerlaan mótte heit. Hae sluut euveriges naodloos aan beej de Groeët Bollerwaeg, toch?
As ik op die zelfde T-splitsing links aafslaon dan gaon we richting Hou-Blierick! Waorum neet de Hou-Bliericklaan in plaats van dae niks zeggende Shakespearelaan?? Maak ut veur doorgaonde waeg gewoeën logisch wao we op aan rieje.

Waorum is in de schrièfsterswièk ós bekinde Blierickse schrièfster Jo Nabben (1911-1988) vergaete. Waorum kreeg de Olympiër en waereldkampioen Mathieu Cordang (1869-1942) genne eige straotnaam. Waorum kriège Coy Koopal, Jules Vallen  of Chriet Titulaer nog gen eige sträötje. Un duùdelikke blinde vlek in de beleidsregels van ós gemeinte. Maar ja, weite die baeter?

Maar laot ik mien veer verhäölkes aafsloète met de meis opvallende misser! Kint geej unnen Blierickse waeg? Ik neet! Nae, neet de Blierickse berge-waeg. Maar gewoeën unnen Blierickse waeg, un Blierickse straot of zoeë maar un Bliericks paedje?? Det is d’r gewoeën e-weg neet!!
Idder ós umringend dörp, stad of gehuch haet zienen eige waeg. D’n Baoldersewaeg, d’n Breetse waeg, Sevenumse waeg, Horsterwaeg, Grubbenvorsterwaeg, Veldesewaeg, Venlosewaeg, Kaldenkerkerwaeg, Straolsewaeg, d’n Tegelsewaeg, jao zelfs d’n Bookender waeg.
Maar wao is daen Blierickse waeg??

Unne verschrikkelijke misser, un groeëte fout, un doeëdzund. Dao meuste ze zich in Blierick ens drök euver make. Want ónderwaeges in Blierick, det weite we noow waal.

Maar wie kómme we d’r???